- •Автордан
- •Фонетика
- •1 Нче бирем. Сњздђге сузык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •2 Нче бирем. Сњздђге тартык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •9 Нчы бирем. Яћгырау (саћгырау) тартыклардан гына, яћгырау џђм саћгырау тартыклардан торган кеше исемнђрен љч баганага аерып языгыз.
- •10 Нчы бирем. Сњз басымы беренче (икенче, љченче, дњртенче) иќеклђргђ тљшкђн сњзлђрне баганалап язып алыгыз.
- •Сузык авазларга тулы характериститка бирү таблицасы
- •2. Берничђ иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре.
- •2.1. Ђйтелеше белђн язылышы туры килгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.2. Ђйтелеше белђн язылышы туры килмђгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •Сњзлђргђ тулы фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •1. Бер иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.4. “Г” хђрефе ике авазга ([гъ], [г] авазларына) билге булып йљри.
- •2.5. “Я” хђрефе нечкђ сњзлђрдђ [йђ], калын сњзлђрдђ [йа] булып укыла.
- •2.5. “Ю” хђрефе калын сњзлђрдђ [йу], нечкђ сњзлђрдђ [йњ] булып укыла.
- •2.6. “Е” хђрефе калын сњздђге иќек башында [йы], нечкђ сњзнећ иќек башында [йэ]; иќек уртасында џђм азагында [э] авазы булып укыла.
- •2.7. “У” хђрефе [у], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.8. “Њ” хђрефе [њ], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.11. Сњз уртасындагы “э” хђрефе бугаз тартыгын (џђмзђне) белдерђ.
- •2.12. Аеру билгесе (ь, ъ) булган сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •2.13. Сњз уртасындагы иќек башында “и” хђрефе язылган сњзлђргђ фонетик анализ ясау.
- •2.14. Тартыклар ассимиляциясе књзђтелгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре. [н] авазыныћ [м] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.15. Тел арты џђм кече тел ассимиляциясе.
- •2.16. Борын ассимиляциясе.
- •2.17. [Л] авазыныћ [н] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.18. [З] авазыныћ саћгыраулашуы
- •2.19. [З] авазыныћ [ч] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.20. “В” хђрефе 3 авазга ([в], [w], [ф]) билге булып йљри.
- •2.21. Яћгыраулыкта – саћгыраулыкта охшашлану.
- •2.22. [Д] авазыныћ [т] авазы белђн чиратлашуы.
- •3. Парлы сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •4. Кушма сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •5. Алмашлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •6. Теркђгечлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •7. Рђвешлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •8. Затланышлы фигыльлђргђ фонетик анализа ясау њрнђге Боерык фигыль
- •Хикђя фигыль
- •Шарт фигыль
- •9. Затланышсыз фигыльлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге Сыйфат фигыль
- •Хђл фигыль
- •Инфинитив
- •Исем фигыль
- •10. Ымлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •11. Бђйлеклђргђ џђм бђйлек сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •12. Модаль сњз тљркемнђренђ фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •Хђбђрлек сњз
- •Модаль сњз
Сњзлђргђ тулы фонетик анализ ясау њрнђклђре
1. Бер иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
Ат – сњздђ 1 иќек бар: ат; хђрефлђр: а, т; авазлар: [а], [т]; сњздђ 2 хђреф, 2 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [а] – калын сузык; [т] – парлы саћграу тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; сњз калын ђйтелешле.
Эт – сњздђ 1 иќек бар: эт; хђрефлђр: э, т; авазлар: [э], [т]; сњздђ 2 хђреф, 2 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [э] – нечкђ сузык; [т] – парлы саћграу тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; сњз нечкђ ђйтелешле.
2. Берничђ иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре.
2.1. Ђйтелеше белђн язылышы туры килгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
Мђктђп – сњздђ 2 иќек бар: мђк-тђп; хђрефлђр: м, ђ, к, т, ђ, п; авазлар: [м], [ђ], [к], [т], [ђ], [п]; сњздђ 6 хђреф, 6 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ђ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [м] – парсыз яћгырау тартык, [к], [т], [п] – парлы саћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым соћгы иќеккђ тљшђ [мђктђп].
Бала – сњздђ 2 иќек бар: ба-ла; хђрефлђр: б, а, л, а; авазлар: [б], [а], [л], [а]; сњздђ 4 хђреф, 4 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [а] – калын сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [б] – парлы яћгырау тартык, [л] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым соћгы иќеккђ тљшђ [бала].
2.2. Ђйтелеше белђн язылышы туры килмђгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
Бђла – сњздђ 2 иќек бар: бђ-ла; хђрефлђр: б, ђ, л, а; авазлар: [б], [ђ], [л], [ђ]; сњздђ 4 хђреф, 4 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ђ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [б] – парлы яћгырау тартык, [л] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [бђлђ].
Хђтта – сњздђ 2 иќек бар: хђт-та; хђрефлђр: х, ђ, т, т, а; авазлар: [х], [ђ], [т], [т], [ђ]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ђ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [х] – парсыз саћгырау тартык, [т] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [хђттђ].
Ќђза – сњздђ 2 иќек бар: ќђ-за; хђрефлђр: ќ, ђ, з, а; авазлар: [ќ], [а], [з], [а]; сњздђ 4 хђреф, 4 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [а] – калын сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [ќ], [з] – парлы яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [ќаза].
Тартыкка беткђн сыйфатларга џђм рђвешлђргђ чагыштыру дђрђќђсе кушымчасы ялганганда, кушымча алдыннан [ы] яки [э] авазы ишетелсђ дђ, язуда алар књрсђтелми.
Зуррак – сњздђ 2 иќек бар: зур-рак, хђрефлђр: з, у, р, р, а, к; авазлар: [з], [у], [р], [ы], [р], [а], [къ]; сњздђ 6 хђреф, 7 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [у], [ы], [а] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [з] – парлы яћгырау тартык, [р] – парсыз яћгырау тартык, [къ] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [зурыракъ].
Яшелрђк – сњздђ 3 иќек бар: я-шел-рђк, хђрефлђр: я, ш, е, л, р, ђ, к; авазлар: [й], [ђ], [ш], [э], [л], [э], [р], [ђ], [к]; сњздђ 7 хђреф, 9 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [й], [л], [р] – парсыз яћгырау тартыклар, [ш], [к] – парлы саћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [йђшэлэрђк].
Азрак – сњздђ 2 иќек бар: аз-рак, хђрефлђр: а, з, р, а, к; авазлар: [а], [з], [ы], [р], [а], [къ]; сњздђ 5 хђреф, 6 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [а], [ы] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [з] – парлы яћгырау тартык, [р] – парсыз яћгырау тартык, [къ] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [азыракъ].
Књбрђк – сњздђ 2 иќек бар: књб-рђк, хђрефлђр: к, њ, б, р, ђ, к; авазлар: [к], [њ], [б], [э], [р], [ђ], [к]; сњздђ 6 хђреф, 7 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [њ], [э], [ђ] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [к] – парлы саћгырау тартык, [б] – парлы яћгырау тартык, [р] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [књбэрђк].
2.3. “К” хђрефе ике авазга ([къ], [к] авазларына) билге булып йљри.
Калђм – сњздђ 2 иќек бар: ка-лђм; хђрефлђр: к, а, л, ђ, м; авазлар: [къ], [ђ], [л], [ђ], [м]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ђ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [къ] – парлы саћгырау тартык, [л], [м] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [къђлђм].
Дикъкать – сњздђ 2 иќек бар: дикъ-кать; хђрефлђр: д, и, к, ъ, к, а, т, ь; авазлар: [д], [и], [къ], [къ], [ђ], [т]; сњздђ 8 хђреф, 6 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [и], [ђ] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [д] – парлы яћгырау тартык, [къ], [т] – парлы саћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [дикъкъђт].
Књке – сњздђ 2 иќек бар: књ-ке; хђрефлђр: к, њ, к, е; авазлар: [к], [њ], [к], [э]; сњздђ 4 хђреф, 4 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [њ], [э] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [к] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым соћгы иќеккђ тљшђ [књкэ].
Кырык – сњздђ 2 иќек бар: кы-рык; хђрефлђр: к, ы, р, ы, к; авазлар: [къ], [ы], [р], [ы], [къ]; сњздђ 5 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ы] – калын сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [къ] – парлы саћгырау тартык, [р] – парсыз яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килђ; басым соћгы иќеккђ тљшђ [кырык].
Кыйммђтле – сњздђ 3 иќек бар: кыйм-мђт-ле; хђрефлђр: к, ы, й, м, м, ђ, т, л, е; авазлар: [къ], [и], [м], [м], [ђ], [т], [л], [э]; сњздђ 9 хђреф, 8 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [и], [ђ], [э] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [къ], [т] – парлы саћгырау тартыклар, [м], [л] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [къиммђтлэ].
Рифкать – сњздђ 2 иќек бар: Риф-кать; хђрефлђр: Р, и, ф, к, а, т, ь; авазлар: [р], [и], [ф], [къ], [ђ], [т]; сњздђ 7 хђреф, 6 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [и], [ђ] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [р] – парсыз яћгырау тартык, [ф], [къ], [т] – парлы саћгырау тартыклар; басым соћгы иќеккђ тљшђ [рифкъђт].