- •Автордан
- •Фонетика
- •1 Нче бирем. Сњздђге сузык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •2 Нче бирем. Сњздђге тартык авазларга тулы характеристика бирегез.
- •9 Нчы бирем. Яћгырау (саћгырау) тартыклардан гына, яћгырау џђм саћгырау тартыклардан торган кеше исемнђрен љч баганага аерып языгыз.
- •10 Нчы бирем. Сњз басымы беренче (икенче, љченче, дњртенче) иќеклђргђ тљшкђн сњзлђрне баганалап язып алыгыз.
- •Сузык авазларга тулы характериститка бирү таблицасы
- •2. Берничђ иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре.
- •2.1. Ђйтелеше белђн язылышы туры килгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.2. Ђйтелеше белђн язылышы туры килмђгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •Сњзлђргђ тулы фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •1. Бер иќекле сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге.
- •2.4. “Г” хђрефе ике авазга ([гъ], [г] авазларына) билге булып йљри.
- •2.5. “Я” хђрефе нечкђ сњзлђрдђ [йђ], калын сњзлђрдђ [йа] булып укыла.
- •2.5. “Ю” хђрефе калын сњзлђрдђ [йу], нечкђ сњзлђрдђ [йњ] булып укыла.
- •2.6. “Е” хђрефе калын сњздђге иќек башында [йы], нечкђ сњзнећ иќек башында [йэ]; иќек уртасында џђм азагында [э] авазы булып укыла.
- •2.7. “У” хђрефе [у], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.8. “Њ” хђрефе [њ], [w] авазларына билге булып йљри.
- •2.11. Сњз уртасындагы “э” хђрефе бугаз тартыгын (џђмзђне) белдерђ.
- •2.12. Аеру билгесе (ь, ъ) булган сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •2.13. Сњз уртасындагы иќек башында “и” хђрефе язылган сњзлђргђ фонетик анализ ясау.
- •2.14. Тартыклар ассимиляциясе књзђтелгђн сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђклђре. [н] авазыныћ [м] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.15. Тел арты џђм кече тел ассимиляциясе.
- •2.16. Борын ассимиляциясе.
- •2.17. [Л] авазыныћ [н] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.18. [З] авазыныћ саћгыраулашуы
- •2.19. [З] авазыныћ [ч] авазы белђн чиратлашуы.
- •2.20. “В” хђрефе 3 авазга ([в], [w], [ф]) билге булып йљри.
- •2.21. Яћгыраулыкта – саћгыраулыкта охшашлану.
- •2.22. [Д] авазыныћ [т] авазы белђн чиратлашуы.
- •3. Парлы сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •4. Кушма сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •5. Алмашлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •6. Теркђгечлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •7. Рђвешлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •8. Затланышлы фигыльлђргђ фонетик анализа ясау њрнђге Боерык фигыль
- •Хикђя фигыль
- •Шарт фигыль
- •9. Затланышсыз фигыльлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге Сыйфат фигыль
- •Хђл фигыль
- •Инфинитив
- •Исем фигыль
- •10. Ымлыкларга фонетик анализ ясау њрнђге
- •11. Бђйлеклђргђ џђм бђйлек сњзлђргђ фонетик анализ ясау њрнђге
- •12. Модаль сњз тљркемнђренђ фонетик анализ ясау њрнђклђре
- •Хђбђрлек сњз
- •Модаль сњз
2.5. “Я” хђрефе нечкђ сњзлђрдђ [йђ], калын сњзлђрдђ [йа] булып укыла.
Яшь – сњздђ 1 иќек бар: яшь; хђрефлђр: я, ш, ь; авазлар: [й], [ђ], [ш]; сњздђ 3 хђреф, 3 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [ђ] – нечкђ сузык, [й] – парсыз яћгырау тартык, [ш] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; сњз нечкђ ђйтелешле [йђш].
Ярыш – сњздђ 2 иќек бар: я-рыш; хђрефлђр: я, р, ы, ш; авазлар: [й], [а], [р], [ы], [ш]; сњздђ 4 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [а], [ы] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [й], [р] – парсыз яћгырау тартыклар, [ш] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [йарыш].
Ятмђ – сњздђ 2 иќек бар: ят-мђ; хђрефлђр: я, т, м, ђ; авазлар: [й], [ђ], [т], [м], [ђ]; сњздђ 4 хђреф, 5 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [ђ] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [й], [м] – парсыз яћгырау тартыклар, [т] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [йђтмђ].
Ятмаган – сњздђ 3 иќек бар: ят-ма-ган; хђрефлђр: я, т, м, а, г, а, н; авазлар: [й], [а], [т], [м], [а], [гъ], [а], [н]; сњздђ 7 хђреф, 8 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [а] – калын сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [й], [м] – парсыз яћгырау тартыклар, [т] – парлы саћгырау тартык, [гъ] – парлы яћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым беренче иќеккђ тљшђ [йатмаган].
2.5. “Ю” хђрефе калын сњзлђрдђ [йу], нечкђ сњзлђрдђ [йњ] булып укыла.
Юл – сњздђ 1 иќек бар: юл; хђрефлђр: ю, л; авазлар: [й], [у], [л]; сњздђ 2 хђреф, 3 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [у] – калын сузык; [й], [л] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; сњз калын ђйтелешле [йул].
Юкђ – сњздђ 2 иќек бар: ю-кђ; хђрефлђр: ю, к, ђ; авазлар: [й], [њ], [к], [ђ]; сњздђ 3 хђреф, 4 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [њ], [ђ] – нечкђ сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [й] – парсыз яћгырау тартык, [к] – парлы саћгырау тартык; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [йњкђ].
2.6. “Е” хђрефе калын сњздђге иќек башында [йы], нечкђ сњзнећ иќек башында [йэ]; иќек уртасында џђм азагында [э] авазы булып укыла.
Елама – сњздђ 3 иќек бар: е-ла-ма; хђрефлђр: е, л, а, м, а; авазлар: [й], [ы], [л], [а], [м], [а]; сњздђ 5 хђреф, 6 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [ы], [а] – калын сузыклар; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [й], [л], [м] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым икенче иќеккђ тљшђ [йылама].
Егерме – сњздђ 3 иќек бар: е-гер-ме; хђрефлђр: е, г, е, р, м, е; авазлар: [й], [э], [г], [э], [р], [м], [э]; сњздђ 6 хђреф, 7 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килми; [э] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [г] – парлы яћгырау тартык, [р], [м] – парсыз яћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [йэгэрмэ].
Эшче – сњздђ 2 иќек бар: эш-че; хђрефлђр: э, ш, ч, е; авазлар: [э], [ш], [ч], [э]; сњздђ 4 хђреф, 4 аваз; хђреф саны белђн аваз саны туры килђ; [э] – нечкђ сузык; сњзнећ ђйтелешендђ сузыклар гармониясе саклана; [ш], [ч] – парлы саћгырау тартыклар; сњзнећ язылышы ђйтелешенђ туры килми; басым соћгы иќеккђ тљшђ [эшчэ].