9 Билет
1-сурак
Терможұптың бос ұштарының температурасын компенсациялау КТқұрылғысы.
Термопараның бос ұштарының температурасын компенсациялау (ТК) құрылғысы
Егер бос ұштардың температурасы 0оС тең емес болса, онда олардың температурасын автоматты компенсациялау үшін ТК қолданады.
ТК құрылғысы көпірлі сұлба ретінде ұйымдастырылады (3.2 сурет).
R1, R2, R3 – манганин ре-зисторлар;
Rм – мыс резистор;
ӨА – өлшеуіш аспап.
to=0 кезінде көпір тепе-теңдікте, яғни диагональ кернеуі Ucd=0.
Көпірдің тепе-теңдік шарты:
R1∙ R3 = R2∙ Rм, яғни
Rм = (R1∙ R3)/ R2.
-
3.2 Сурет - ТК құрылғысы
to>0 = болғанда Rм ұлғаяды да түзетуге қажетті термоЭҚК-ті компенсациялайтын Ucd пайда болады (2.5 қарау), яғни
Ucd = ЕАВ( , tо).
Онда ӨА кірісінде ЕАВ(t, tо) = ЕАВ(t, ) + Ucd.
to = (0 –50) оС өзгеру аралығында ТК құрылғының қателігі ±3 оС тең.
2- сурак
Эталондар. Олардың классификациясы.
Үлгілі ӨҚ – жұмыстық өлшеу құралдарын тексеру және өлшемдеу үшін арналған ӨҚ. Үлгілі ӨҚ өлшеулерінің жоғарғы шегі тексерілетін аспаптың өлшеуінің жоғарғы шегінен жоғары немесе оған тең болуы қажет. Үлгілі ӨЖ жібере алатын қателігі сынаққа түсетін аспаптың жібере алатын қателігінен елеулі ( 4-5 есе) аз болуы қажет.
Жұмыстық ӨҚ мемлекеттік бақылау Мемстандартында тексеріледі. Үлгілі ӨҚ 1-разрядты мемлекеттік бақылау зертханаларында тіптен дәлірек үлгілі өлшеулермен, аспаптармен, түрлендіргіштермен тексеріледі. Үлгілі 2-разрядты ӨҚ сәйкесті жұмыс эталондары бойынша салыстыру жолымен 1-разрядты үлгілі ӨҚ, ал 1-разрядты ӨҚ өлшеулер мен өлшегіш аспаптардың мемлекеттік институттарында тексеріледі.
Эталон – жоғары дәлдігі бар өлшем, ол өз мөлшерін басқа ӨҚ беру мақсатында бірлігін қайта орнына келтіру және сақтау үшін тағайындалған. Эталоннан ФШ бірліктері разрядтық эталондарға, ал разрядтық эталондардан жұмыстық эталондарына беріледі.
Эталондар - біріншіреттік, екіншіреттік және жұмыстық (разрядтар) болып бөлінеді.
Біріншіреттік эталон – ФШ бірлігін қазіргі ғылыми-техникалық мүмкіндікке сай аса жоғары дәлдікпен қайта шығару эталоны. Біріншіреттік эталон ұлттық (мемлекеттік) және халықаралық болуы мүмкін. Ұлттық эталон метрология бойынша ұлттық органы мен ел үшін бастапқы ӨҚ сапасында бекітіледі. Халықаралық эталондарды өлшеулер және таразылардың халықаралық бюросы сақтайды және қолдайды (ӨТХБ). Оның міндеті әртүрлі елдердің ұлттық эталондарын халықаралық эталондармен, сондай-ақ өзара жүйелік түрде халықаралық салыстыру болады. ӨҚ жүйесінің негізгі шамалардың және туынды шамалардың эталондары салыстыруға жатады. Салыстырудың белгіленген кезеңдері тағайындалған: метр және килограмм эталоны әр 25 жылда; электр және жарық эталондары – 3 жылда бір рет.
Екіншіреттік эталондар – “эталондар-көшірмелер” мемлекеттік эталонмен салыстырылады және мөлшерді жұмыстық эталондарына беру үшін тағайындалған, ал жұмыстық эталондары – төменірек разряд эталондарына қызмет етеді.
Ең бірінші эталондар Францияда 1799 жылы ресми бекітілді және Францияның ұлттық мұрағатына сақтауға берілді.