- •Компьютерлік желілер
- •Компьютерлік желілер топологиясы
- •1.1.1 Компьютерлік желілер туралы түсінік
- •1.1.2 Компьютерлік желінің даму тарихы
- •1.1.3 Желінің негізгі компоненттері
- •Ethernet, TokengRing, fddi желілік технологиялары
- •Ethernet желілік технологиясы
- •TokengRing желілік технологиясы
- •1.2.4 Кейбір желілік технологиялар
- •Fddi желілік технологиясы
- •Құрылғы адрестерден қалауы бойынша өзiне адрес белгiлейдi.
- •Құрылғы басқа құрылғыларға өзiнiң адресi туралы хабарлап, басқа жерлерден қолданбайтындығы жайлы тексерiс жүргiзедi.
- •Егер адрес ешкiммен қолданылмаса, онда оны құрылғы есiнде сақтап, кейiнгi жұмыстарында қолданады.
- •1.3 Желілік модельдер
- •1.3.1 Osi ашық жүйелердің қарым-қатынас моделі
- •Желілік хаттамалар
- •2.1 Хаттамалар түрлері
- •Хаттамалар жұмысы
- •Apple Talk - АррIе Computer фирмасы хаттамаларының жеке стегi. Ол желiлiк ортада компьютерге файл мен принтердi бiрiгiп қолдануға көмектеседi.
- •2.1.2 Хаттамалар стегi
- •2.2.1 Ip адресация
- •2.3 Tcp/ip хаттамасының тұтастығы
- •2.3.1 Udp, icmp, dhcp, arp хаттамалары
- •2.4 Желілік қосымшаларды қолдану
- •Желілік операциялық жүйе. Желіні администрациялау
- •3.1Желілік ож түрлері және жұмыс жасау принциптері
- •3.2 Желіні администрациялау. Dns – серверлер. Виртуалды машинаны орнату және баптау.
- •Ауқымды Интернет желісі
- •4.1 Интернет сипаттамасы және оған қосылу
- •4.2 Интернет қызметтері
- •4.2.1 Электрондық пошта e-mail
- •4.2.2 Www интернет қызметі
- •23Сурет. Браузер терезесі
- •4.2.3 Ftp интернет қызметі
- •Telnet интернет қызметi
- •Жаңалықтар нтернет қызметi
- •Gopher нтернет қызметi
- •5.1 Желі қорғау құралдары мен әдістері. Filtering, Firewall ашық кілттері.
- •5.2 Вирустан қорғану
- •5.3 Бағдарламаларды қорғаудың қазіргі әдістері. Электрондык сандық қол. Жаңа буынды электрондық кілттері.
- •5.4 Криптографиялық қорғау әдістерінің түсініктері
- •5.4 .1 Ақпаратты криптографиялық қорғау
- •5.5 Шифрлеу мен дешифрлеудың негізгі әдістері
- •5.5.1 Ашық мәтінді, мәтіншифр бойынша кілтін анықтау
- •6.1 Html. Құжаттарды құру және редакциялау
- •6.1.1 Html құжаттарының сапасы
- •6.1.1 Html құжатының негізгі элементтері
- •Құжат құрылымы:
- •Тегтердің белгіленуі:
- •Түстік тегтердің белгіленуі:
- •Жолдарды беру амалдары:
- •Тақырыптар:
- •Мәтін абзацы:
- •Мәтінді бөлуге арналған тегтер:
- •Безендіру тегтері:
- •Суреттер:
- •Кестелер:
- •Ұяшықтарды біріктіру:
- •6.2 Гиперсілтеме тегі, фрейм мен пішіндер қолдану
- •6.2.1 Гипермәтіндік сілтемелерді ұйымдастыру
- •Гиперсілтемелер:
- •Сілтемелер түсі:
- •6.2.2 Фреймдер
- •Сыртқылар:
- •6.3 Java тілінің негізгі ұғымдары
- •6.3.1 JavaScript қолдану аумағы және сценарий өңдеушілер
- •Гиперсілтемемен енгізілген сценарий
- •Оқиғалар мен әрекеттер өңделуіші түрінде енгізілген сценарий
- •Script элементтерімен енгізілген сценарий
- •6.3.2 Java-скриптердің құрылымы мен принциптері
- •6.4 Java-скриптердің шаблоны мен безендіру
- •6.5 Flash Macromedia тілінің сипаттамасы
- •6.6 Macromedia Flash интерфейсі
- •6.7 Растрлық графиканы импорттау, объектілерді түрлендіру (бұрмалау).
- •6.8. Сайт құру принциптері.
- •Тәжірибелік жұмыстар
- •Тест сұрақтары
Желілік хаттамалар
2.1 Хаттамалар түрлері
Хаттама. Бір компьютерден берілген ақпаратты екінші компьютер түсінуі үшін хаттамалар пайдаланылады.
Хаттама - деректер таратудың бірегей ережелері. Коммуникация үрдісі болуы үшін желілік адаптерлер, телефон номерлері, және байланыс бағдарламалары арқылы анықталатын, компьютердің адресі болуы керек. Деректерді тұтас ағынмен тарату оларды жоғалтуға немесе қатеге ұсындыруы мүмкін. Сондықтан да, деректер ұзындығы қатаң анықталған ақпарат қаттамаларына (бөліктеріне) бөлінеді. Әрбір қаттама оның басы мен аяғының танымалдық белгілерімен жөнелтіледі. Тарату хаттамаларында қаттаманың басы мен аяғын тану механизмдері бар, деректер тасқынын басқарады, оларды таратып, кезекке тұрғызады. Мәселелерге байланысты хаттамалар әртүрлі болып келеді, деректерді тарату, түзету және қателерін жөндеу және т.б.
Технология клиент/сервер. Компьютерлік желілердің көбінде бағдарламалық қамтыманың клиент/сервер технологиялық құрылымы қолданылады. Клиент/сервер технологиясын пайдаланатын желілер “клиент/сервер” деп аталады. Мұндай желілерде компьютердің екі түрі: сервер және клиент пайдаланылады.
Сервер - жалпы деректер қорына жол ашатын желінің бас компьютері. Енгізу-шығару құрылғыларын бірге пайдалануды және тұтынушылар қарым-қатынасын қамтамасыз етеді.
Клиент - ақпараттық ресурстарға немесе сервер құрылғыларына қол жеткізетін желі компьютері. Сервер кез келген типті (пошталық, ақпараттық т.б.) бола алады және кез келген амали жүйемен (Mіcrosoft Wіndows, Unіx, MacOS) жұмыс істей алады. Клиент компьютері (жұмысшы станциялары) кез келген амали жүйемен жұмыс істей алады немесе шетенткіш (терминал) (манитор+клавиатура) бола алады. Клиент/сервер желілері серверлер арасында қызметті бөлісу сипатына қарай ажыратылады: файл-серверлер, ақпараттық серверлер, деректер қорының серверлері.
Клиент компьютерлерінде (жұмысшы станцияларда) клиент-бағдарлама орналасқан, ал серверлерде - сервер-программа. Клиент- бағдарлама сұраныс дайындап, желі бойынша таратады да, сервер- бағдарлама жауабын қабылдап алады. Ал ол өз кезегінде сұранысты қабылдап, жауап дайындайды да, оны желі бойынша таратады. Осы бағдарламалар арасындағы әрекеттестік ортақ хаттамалар арқылы жүргізіледі.
Хаттамалар – кейбiр қатынастарды iске асырудың тәртiбiн реттейтiн ережелер мен процедуралар жины. Мысалы, бiр елдiң дипломаты басқа елдiң дипломатымен қарым-қатынас жасағанда бекiтiлген хаттамаларға сүйенедi. Компьютерлiк ортада қатынас ережелер сол мақсатта қызмет етедi Хаттамалар, бұл – бiрнеше компьютер желiге бiрiккен кезде бiр-бiрiмен араласуға мүмкiндiк беретiн ережелер мен техникалық процедуралар.
Хаттамаларға байланысты 3 негiзгi жағдайды есте сақтау керек:
Көптеген хаттамалар бар. Олардың барлығы қатынастарды тасымалдауға қатынасқанымен, әрбiр хаттамалар әртүрлi мақсатты, әртүрлi мiндеттердi орындайды, сонымен бiрге өзiнiң шектеуi және мүмкiндiктерi болады.
Хаттамалар OSI моделiнiң әртүрлi деңгейiнде жұмыс iстейдi. Хаттамалардың мiндеттi жұмыс iстеуi деңгейiне байланысты анықталады. Егер, мысалы бiр хаттама физикалық деңгейде жұмыс iстесе, ол желiнiң адаптер тақшасы арқылы пакеттердiң өтуiн және олардың желiлiк кабельге өтуiн қамтамасыз етедi.
Бiрнеше хаттама бiрге жұмыс iстей алады. Бұл жағдайда олар стек немесе хаттамалар жиынын құрайды.
Желiлiк функциялар OSI моделiнiң барлық деңгейлерiне бөлiнген болса, онда сол сияқты хаттамаларда хаттамалар стегiнiң әртүрлi деңгейiнде жұмыс iстейдi. Хаттамалар стегiнiң деңгейлерi OSI моделiнiң деңгейлерiне сәйкес келедi.