2Сұрақ.Басқарудың құқықтық актілері: түсінігі, құқықтық маңызы

«Нормативтік құқықтық акт» ұғымы бұл жұмыста ресми заң құжаты ретінде қарастырылған. Құқықтық актілер әртүрлі, олар басарудан маңызды рол атқарады. Заң нормативтік құқықтық актілерді негізгі және туынды деп бөледі. Негізгілерге жататындар:

• Конституция, конституциялық заңдар, кодекстер, заңдар;

• Қазақстан Республикасы Призидентінің конституциялық күші бар жарлықтары және Президенттің басқа нормативтік құқықтық жарлықтары;

• Парламент пен оның палаталарының нормативтік қаулылары;

• Қазақстан Республикасы Үкіметінің нормативтік қаулылары;

• Конституциялық Кеңестің, Жоғарғы Соттың, Орталық сайлау комиссиясының нормативтік қаулылары;

• Қазақстан Республикасы министрлерінің және орталық мемлекеттік органдардың басқа басшыларының нормативтік бұйрықтары;

• Мемлекеттік комитеттердің нормативтік қаулылары, басқа да орталық мемлекеттік органдардың нормативтік қаулылары;

• маслихаттар мен әкімдердің нормативтік құқықтық актілері.

Туынды нормативтік актілерге мыналар жатады:

1) регламент; 2) ереже; 3) қағида; 4) нұсқаулық.

Басқарудың құқықтық актілерінің түрлері

Құқықтық актілер басқару органының басқару деңгейіне қарай былайша бөлінеді:

• жалпы;

• салалық (салааралық);

• аймақтық (жергілікті);

• локальдық (ұйымішілік).

Жалпы нормативтік –құқықтық актілер Қазақстан Республикасының Конституциясына және заңдарына сәйкес атқарушы билік органдарының құрылымын, билікті субъектілер мен орындаушылардың іс-әрекет ережелерін белгілейді.

Жалпы нормативтік актілер арасында Республика Президенті актілерінің маңыздылығы басым. Оларда мынадай сипат болады: құрылтайшы сипат— Үкіметтің және атқарушы биліктің басқа органдарының құқықтық негізін құру және қызметінің тәртібі туралы; жүйе құрушы сипат, оны жүзеге асыру процесінде тек органдар ғана емес, заңнаманың салалары мен тармақтары да (мысалы, кеден ісі, салық туралы, т.б.) құрылады; үйлестіруші –реттеуші сипат – басқару функцияларын жүзеге асыру немесе мемлекеттік мәселелерді шешу үшін органдардың өзара келісімді іс-әрекетінің режимін белгілеу. «Нормативтік –құқықтық актілер туралы» ҚР Заңы барлық құқықтық актілердің жасалу және көрініс табу тәртібін анықтамайды. Құқықтық актілерді дайындау, ұсыну, талқылау тәртібін «Нормативтік –құқықтық актілер туралы» Заң басқа актілер реттейді. Көптеген атқарушы билік органдарында регламент болады, яғни ішкі пайдалану үшін бұл тәртіпті анықтайтын құжаттар болады. Көптеген мамандардың жұмыстарында құқықтық актілерді қабылдау процесі мынадай кезеңдерге бөлінеді:

А) актіні шығарудың қажеттілігін анықтау;

Б) акт жобасын дайындау;

В) актіні қарау және қабылдау;

Г) орындаушыларға жеткізу, жариялау.

Актіні шығарудың қажеттілігін анықтау, немесе дәлірек айтқанда, оның жобасының тұжырамдамасын дайындау мына жағдайларда туындайды: ол жоғары тұрған нормативтік құқықтық актіде көзделсе; жаңа актіге мұқтаждық туындаса. Басқарудың жаңа құқықтық актілеріне мұқтаждық мына негізде анықталады: күшіндегі заңнаманың жайына, оның жаңа мәселелерді шешу мүмкіндігіне талдау жасау; басқа мемлекеттерде мұндай мәселелерді құқықтық құралдар көмегімен шешудің тәірибесін зерттеу; басқа актілерді өзгерту қажеттігін анықтау, жаңа актіні қабылдауға байланысты оларды келісімді жүйеге келтірудің қисынын іздестіру.