1. Жеңілдететін жағдайлар:

• мойындау;

• кінәлаушының шын көңілмен өкінуі;

• жасалған әрекеттерді қалпына келтіру;

• кәмелеттік жасқа толмауы және толмаған

• жүкті әйел немесе баласы әйелдің әкімшілік жауапкер болуы.

Мұның бәрі іс жүзінде дәлелденіп, ресми түрде құжаттармен толтырылуы керек.

2. Әкімшілік жуапкершілікті ауырлататын жағдайлар:

• Бір жылда 2 рет қайталанған құқық бұзушылық үшін, 1 рет жауапқа тартылуы;

• Құқық бұзушылық топ адамдарымен жасалуы

• Ішімдік, не есірткі шегіп құқық бұзушылықтың жасалуы

• Ескертулерден ешқандай қорытынды жасамаған тұлғаларға;

• Бұрын қылмыс жасаған адам болса.

3. Әкімшілік жауаптылықты болдырмайтын жағдайлар:

• қажетті қорғану жағдайында яғни жеке басын, тұрғын үйін, жер учаскасін қорғау –қажетті қорғану шегінен шығып кетпеген жағдайдың болуы.

• Аса қажеттілік жағдайында, яғни осы адамның өміріне, денсаулығына аса қауіп төндіретін қауіпті жою үшін іс әрекеттің жасалуы. Мыс: көлік жүргізуші медициналық жәрдемді қажет ететін адамды ауруханаға өте жылдамдықпен апаруы. Жылдамдықты арттырғаны үшін жазаланбайды.

4. Әкімшілік жауапкершілікті шектейтін жағдайлар. Бұл шектеулер ең алдымен әкімшілік заңдармен қаралған, әкімшілік құқық бұзушылық субьектілерінің ескеретін ерекшеліктерімен байланысты. Мыс: қамауға алуға болмайды:

• жүкті әйелдерді;

• 14 жасқа дейінгі балалары бар әйелдерді

• 18 жасқа толмаған (кәмелетке толмағандарды)

• 1 және 2 топтағы мүгедектерді;

• 58 жастан асқан әйелдерді;

• 63 жастан асқан ер адамдарды.

Көлік құралын мүгедектігіне байланысты пайдаланатын адамның көлік құралын жүргізу құқығынан айыруға болмайды. Аң аулау (балық аулау) өмір сүруінің негізгі қажеттілігі болып табылатын адамның аң аулау құралын алып қоюға сақтау мен алып жүру құқығынан айыруға болмайды. Сонымен қатар, судьяларға, прокурорға әкімшілік жазалар мен жауапкершілік қолдану негіздеріне заң жүзінде шектеулер қарастырылған.

5 Сұрақ. Кәмелетке толмағандардың әкімшілік жауаптылығы

16 жасқа толған әкімшілік құқық бұзушылық жасаған адам кәмелетке толмаған деп есептелінеді және оларға мәжбүрлеу шаралары қолданылуы мүмкін.

Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 73 бабына сәйкес кәмелетке толмағандарға әкімшілік жазалар қолданылу тәрбиелік ерекшеліктері бар. Айыппұл кәмелетке толмаған адамда бар мүліктің есебінен төленеді. Айыппұл төлеуге жеткілікті мүлкі болмаған жағдайда, айыппұл оның ата-анасына немесе қамқоршы (қорғаншысына) салынады. Әкімшілік айыппұлдың мөлшерін айлық есептік көрсеткіштің 5 тен бір бөлігінен кем болмауға және он айлық есептік көрсеткіштен аспауға тиіс.

Бақылау сұрақтары:

1. Әкімшілік жауапкершіліктің түсінігі және оның негізгі белгілері қандай?

2. Әкімшілік құқық бұзушылықтың құрамы, оның айырмашылығы қандай?

3. Әкімшілік жазалардың қандай түрлері бар?

4. Қандай жағдайда әкімшілік жауаптылықты жеңілдетеді?

5. Әкімшілік жауапкершілікті ауырлататын жағдайларды атаңыз.

6. Әкімшілік жауапкершіліктен босатудың негіздері қандай?

7. Кәмелетке толмағандардың әкімшілік жауаптылығы қандай?

Глоссарий:

1. Әкімшілік жауапкершілік

2. әкімшілік құқық бұзушылық

3. әкімшілік жазалар

4. құқыққа қарсылық

5. кінәлілік

6. объект

7. субъект

8. объективтік жақ

9. субъективтік жақ

Қолданылатын әдебиеттер тізімі:

Нормативтік-құқықтық актілер

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Жеті-Жарғы. 2005. өзгерістер енгізілген.2007ж.21.05.

2. ҚР-сының «ҚР-сының Президенті туралы» Конституциялык Заңы //Жоғарғы Кенес жаршысы. 1995 г ж. №24. 1999 ж. өзгерістер енгізілген. Казахстанская правда 11.05.1999.

3. ҚР-сы «ҚР-сы Үкіметі туралы» Конституциялық Заңы КР-сы Жоғарғы Кеңес жаршысы. 1995. № 23. 1999 ж. өзгерістер енгізілген. Казахстанская правда 1 1.05.1999

4. «Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу туралы » 1995ж.17 сәуірдегі Заңы//Егеменді Қазакстан. 1995ж. 24 маусым.

5. ҚР Әкімшілік құқык бұзушылық туралы кодексі. 30.01.2001ж.Алматы: ЮРИСТ, 2009-284 б.

6. «ҚР дағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы » 2001ж. 23- қаңтарда қабылданған Заңы.

7. «Нормативтік құқыктык актілер туралы» ҚР Заңы, 24 наурыз 1998ж. 17 қазан 2001ж. өзгерістер меы толыктырулар енгізілген 6 наурыз 2002ж. // ҚР Парламент жаршысы №23. 2001-№20. 2002-№15.

Оқу әдебиеттері:

1. Әкімшілік құқық / Оқулық Е.Баянов / Алматы: Жеті жарғы , 2007-408 бет

2. Административное право. Академический курс (ответственный редактор А.А. Таранов) Алматы «Жеті Жарғы»2001г.-196 с.

3. Административное право РК: Часть Общая: Учебник / отв. ред. А.А. Таранов- 2-е изд., с изм.- Алматы: Жеті Жарғы, 1997.-225с.

4. Административное право РК: Часть Особенная: Учебник/ отв. ред. А.А.Таранов/Алматы: Жеті Жарғы, І998.-272с.

5. Бекетов О.И. Актуальные проблемы админстративного права// Государство и право. 1999 г. №5.

6. Вельский К.С. К вопросу о предмете административного права. // Государство и право. 1997 г. №11.

№10 -тақырып: Әкімшілік процессуалдық қызмет

Дәрістің мақсаты: «Әкімшілік процесс» туралы түсінік қалыптастыру; Әкімшілік-құқықтық құжаттармен жұмыс істеуге үйрету. Әкімшілік процесстің басқа құқықтық процесстерден айырмашылығын көрсету.

Жоспар:

1. Әкімшілік юрисдикциялық өндіріс: негізгі белгілері қағидалары,құрылымы.

2. Әкімшілік өндірістің негізгі сатылары.

3. Әкімшілік өндірісті болдырмайтын мән-жайлар.