42. ЕурАзЭқ-қа сипаттама беріңіз (аймағы, пайда болу жылы, елдер құрамы, даму мақсаттары мен міндеттері)

Еуразиялық экономикалық қауымдастығы (ЕурАзЭҚ) – өзіне кіретін елдердің сыртқы ортақ кеден шекарасын құруға, бірыңғай сыртқы экономикалық саясатты, тарифтерді, бағаны және жалпы нарықтың жұмыс істеуін құраушыларды жасап шығаруға байланысты функциялар берілген халықаралық экономикалық ұйым. 

Еуразиялық экономикалық қауымдастықты құру туралы шартқа 2000 жылы 10 қазанда Белоруссия, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей, Тәжікстан президенттерімен Қазақстанның астанасы Астана қаласында қол қойылды. 

Кеден одағының құқық иеленушісі болып ұйым БҰҰ принциптері мен халықаралық құқық нормаларына толық сәйкес құрылды. Ол халықаралық құқықтық субъектілікке ие. 2003 жылы Еуразиялық экономикалық қауымдастық БҰҰ Бас ассамблеясында бақылаушы мәртебесін алды. 

Қауымдастықтың мақсаты 

ЕурАзЭҚ Бірыңғай экономикалық кеңістіктің Кеден одағына қатысушы-елдерді құру процесін тиімді алға жылжыту, әлемдік экономика мен халықаралық сауда жүйесіне интеграциялау кезінде олардың тәсілін үйлестіру үшін құрылды. 

Ұйым қызметінің басты векторларының бірі – халықтың өмір сүру деңгейін арттыруда олардың экономикалық әлеуетін тиімді пайдалану кезінде әлеуметтік-экономикалық түрлендіруді келісу жолымен Қауымдастық елдерін динамикалық дамытуды қамтамасыз ету. 

Қауымдастықтың негізгі міндеттеріне мыналар кіреді:

• еркін сауда режимін толық көлемде рәсімдеуді аяқтау, бірыңғай кеден тарифін және тарифтік емес реттеу шараларының бірыңғай жүйесін құру; 

• тауралар мен қызметтердің саудасының ортақ тәртібін және олардың ішкі нарыққа қол жетімділігін белгілеу; 

• валюталық реттеу және валюталық бақылаудың бірыңғайланған тәртібін енгізу;  кедендік реттеудің бірыңғайланған ортақ жүйесін құру; 

• әлеуметтік-экономикалық дамудың бірлескен бағдарламасын әзірлеу және іске асыру;  өндірістік және кәсіпкерлік қызмет үшін тең жағдай жасау; 

• көлік қызметінің ортақ нарығын және бірыңғай көлік жүйесін құру;  ортақ энергетикалық нарық құру; 

ЕурАзЭқ құрамы 

Бес мемлекет - Белоруссия, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей және Тәжікстан Еуразиялық экономикалық қауымдастық құрылған сәтінен бастап оның мүшелері болып табылады. 2002 жылы мамыр айында Молдавия мен Украина басшылығының өтінішімен бұл елдерге ЕурАзЭҚ жанындағы бақылаушы мәртебесі берілді. 2003 жылы Арменияның осындай өтініші қанағаттандырылды. Өзбекстан 2006 жылы қаңтар айында ЕурАзЭҚ мүшесі болды. 

ЕурАзЭҚ басшы органдарының құрылымы: Мемлекетаралық кеңес, Біріктіру комитеті,  Парламентаралық Ассамблея, Қоғамдастық соты.

ЕурАзЭҚ бюджеті

Қоғамдастықтың бюджеті әр бюджет жылына Біріктіру комитетімен Қоғамдастық мемлекеттерімен келісім бойынша әзірленеді және Мемлекетаралық кеңес бекітеді.  

Қоғамдастық бюджеті үлес жарналары есебінен қалыптастырылады: 40 пайызын Ресей, 15 пайыздан Белоруссия, Қазақстан, Өзбекстан, 7,5 пайыздан Қырғызстан мен Тәжікстан енгізеді.  

43.Беларусь, Қазақстан және Ресей Кедендік одағы, пайда болуы мен даму нәтижелері. Біртұтас экономикалық кеңістіктің қалыптасу мәселелері

• Кеден одағы бұл – Беларусь, Қазақстан, Ресей арасындағы сауда – экономикалық интеграция;

• Бірыңғай кедендік аймақ;

• Өзара сауда қатынастарында баж салығы т.б экономкалық

сипаттағы кедергілердің қолданылмауы ;

• Үшінші елдермен бірыңғай кеден тарифі, саудалық реттеу қолданылуы.

Құрылу тарихы

• 1995 ж. Қазақстан, Беларусь, Ресей кейіннен Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан КО құру туралы келіссөз жүргізді

• 2007 ж. Қазақстан, Беларусь, Ресей ортақ кедендік аумақ құру және КО қалыптастыру туралы келісімшартқа қол қойды;

• 2009 ж. КО-ның негізін құрайтын 40 халықаралық келісімшартқа қол қойылды;

• 2009 ж. 28 қараша. Үш ел басшыларының Минскіде, үш ел аумағында 2010 ж. 1 қаңтарынан бастап бірәыңғай кедендік кеңістік құру туралы кездесу өтті.

• 2010 ж. көктемде қатысушы мемлекет басшылары арасында келіспеушілік туындап, 28 мамырда Ресей төрағасы В.В Путин одақ Беларусиясыз жұмыс жасайды деп мәлімдеді.

• 2010 ж.маусымда Беларусия, КО үш жақты форматта КО-ның Кеден кодексі негізінде күшңне енеді деп растады;

• 2010 ж. 1шілде. Кеден кодексі Ресей мен Қазақстан территориясында қолданыла бастады.

• 2010 ж. 6 шілде. Кеден кодексі үш ел территориясында күшіне енді

• 2011 ж. 1сәуір. Үш ел шекарасында кедендік бақылау жойылды;

• 2012 ж. 1 қаңтар КО мен БЭК дамуын қамтамасыз ету үшін, Евразиялық экономикалық комиссия құрылды. Оның құрамына әр елден бір мүше кіреді.

• Евразиялық экономикалық комиссияның қалаптасуы КО мен БЭК-тің Евразиялық одаққа айналуына жасалған қадам болып табылады

КО елдерінің өзара тауарағымдары :

2012 ж. қаңтар –желтоқсан. Өзара тауар операциялары:

Ресей- Беларусь: $43,9 млрд, өсім - 9,6%,

Ресей- Қазақстан : - $23,8 млрд, өсім - 6,8%,

Беларусь- Қазақстан: - $0,9 млрд, өсім - 15,1%,

Бірыңғай экономикалық кеңістік- КО елдерінің интеграциялық бірлестігі. БЭК 2012 ж. 1 қаңтарынан бастап жұмыс жасайды. Толыққанды 2012 ж. шілдесінен бастап жұмысына кірісті.  БЭК- Нұрсұлтан Назарбаев бастама етіп жариялаған Еуразиялық одақтың бастапқы негізі.

Негізгі қағидалары:

• Таурлар саудасының еркіндігі;

• Қызметтер саудасының еркіндігі;

• Қаржылық капиталдарыдың еркін қозғалысы;

• Адам капиталының еркін қозғалысы.

БЭК-ті құрудың төрт принципті мәселесі:

Біріншіден, интеграция, ең алдымен, экономикалық қажеттілікке негізделген прагматикалық сипатта ғана бола алады.

Екіншіден, көпқабатты және түрлі жеделдіктегі ин­тег­рация идеясы.

Үшіншіден, қауіпісізідікті бір ғана елдің күш-жігерімен қам­тамасыз ету мүмкін емес, аймақтық қа­уіпсіздік тетіктерін іздестіру қажеттілігі.

Төртіншіден, интеграцияның еріктілігі.

44. Өнеркәсібі дамыған елдер экономикасының негізгі сипаттары мен әлемдік экономикадағы орны. Дамыған елдерді әлемдік шаруашылықтың ядросы деп атауға болады. Олар әлем бойынша ЖІӨ-ң жартысынан көбін алады, әлемнің басқа елдеріне ориентир болып табылатын әлеуметтік-экономикалық дамудың жоғары деңгейіне жеткен. Дамыған елдер тобы 30-дан астам елдер мен территориялдарды қамтиды. Дамыған елдердің негізгі белгілері: 1) жан басына шаққандағы ЖІӨ жоғарғаы көлемі; 2) экономикасының көп салалық құрылымы; ғылымды көп қажет ететін салалар, қызмет көрсету саласы басты орын алған; 3) қоғамның әлеуметтік құрылымы бойынша өте бай және өте кедей халықтар арасындағы алшақтықтың үлкен еместігі (кедей халық-20%, бай халық-20%); 4) орта класс орны өте көп. ЖІӨ көлемі бойынша нарықтық экономикалы дамыған елдер тобына жататын 7 елге: Германия, Италия, Канада, Ұлыбритания, АҚШ, Франция, Жапония жатады және басқа да Батыс Еуропа елдері, сонымен қатар Еуропалық қауымдастық, Солтүстік Америка және Жапония жатады. Дамыған елдер тобы әлемнің индустриалды дамыған елдерінің ішінде маңызды орынға ие, әлемдік ЖҰӨ 47%-ын және халықаралық сауданың 51%-ын қамтамасыз етеді. Дамыған елдер тобының ішінен 3 орталықты атап өтуге болады, оларды триада деп атайды: ЕО, НАФТА мен Азияның дамыған елдері, бастысы Жапония. Бұл триаданы бөліп көрсететін себебі, онда әлемнің ЖІӨ-ң жартысы өндіріледі, сонымен қатар ЕО, НАФТА мен Азияның дамыған елдері заманауи капитализмнің түрлі әлеуметтік-экономикалық моделдерін ұсынады. Еуропалық континентте әлемнің ірі 7 индустриалды елдерінің 4-уі орналасқан, ондағы маңызды бірлестіктердің бірі ЕО елдері, олар әлемдік ЖІӨ-нің 21%-ын, экспорттың 41%-ын, ЕО елдерінің ЖІӨ-ң 73%-ын және экспортының 64%-ын алады. Триаданың әрбір мүшесінің өз перифериясы бар, ол эконмикалық тығыз байланыстағы елдерден тұрады. НАФТАда ол Латын Америкасы, ЕО – орт-шығыс Еуропа, таяу және орта Шығыс (жерортатеңіз елдері), Африка. Азия- Шығыс, оңт-шығыс Азия мен Австралия. Аталған 3 топ бір-бірімен халықаралық экономикалық қатынастың барлық формаларымен бәсекелесуде. Дамыған елдер әлемдік саудада басымдылыққа ие, бірақ та соңғы он жылдарда олардың үлесі төмендеп барады. Әлемдік экономикадығы АҚШ рөлі. АҚШ әлемдік экономикалық жүйенің жетекші державасы болып табылады және ол келесідей басымдықтарға байланысты негізделген: 1. ірі шаруашылық әлеуеті – табиғи-шикізаттық, .демографиялық, өндірістік, ғылыми-техникалық; 2. Ішкі нарықтың үлкен сыйымдылығы; 3. Өндіріс пен капитал орталықтандырудың ірі масштабы; 4. Ірімасштабты ғылыми зерттеулер мен дайындықтар жүргізуі; 5. Өндіріс пен қызмет сферасының жаңа салаларының дамуы, заманауи экономикалық (постиндустриалды) құрылым; 6. Дамудың тұрақты жоғарғы қарқыны; 7. елдің экономикалық саясатының негізін анықтайтын қағидаттардың жиынтығы мен басымдылығы – экономикалық қызметтің еркіндігін қолдау, еркін бәсекелестікті қорғау, кәсіпкерлік белсенділіктің кеңеюі, монополияны шектеу. АҚШ өзінің экономикалық және қаржы әлеуетін ұстай отырып,еңбектің өнімділігі, ЖІӨ-ң қарқыны бойынша, ғылми-техникалық үдерісте және сыртқыэкономикалық байланыстардың даму деңгейі бойынша бәсекелестерінің алдында. АҚШ ғылыми-техникалық әлеуеті бойынша әлемде бірінші орынды алады. Батыс Еуропаның әлемдік экономикадағы рөлі. Еуропалық экономиканың жаһандық бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ететін салаларға: 1. Дәстүрлі: автокөлікқұрылысы –Германия, Франция. Авициялық өндіріс – Ұлыбритания, Германия, Франция. Текстиль өнеркәсібі – Италия, Франция. 2. Жаңа: бағдарламалық қамсыздандыру – Германия, Бельгия, Нидерланды. Цифрлық телекөрініс – Франция, Германия. Мобилді байланыс – Швеция, Ұлыбритания, Финляндия.