Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Айгул апай шпор.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
320 Кб
Скачать
☆

19. Қоршаған ортаны қорғау. Тарихи ескерткіштер және мәдениет.

Қоршаған ортаны қорғау – қоршаған ортаның табиғи жағдайын жақсарту, табиғи ресурстарды тиімді пайдалану, табиғи байлықтарды сақтау және көркейту негізінде табиғат пен қоғамның өзара үйлесімді әрекетін қамтамасыз етуге бағытталған мемлеккеттік және қоғамдық іс шаралар жүйесі. Қазақстан Республикасында “Қоршаған ортаны қорғау туралы” Заң 1997 жылы 5 тамызда қабылданған. Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге, шаруашылық және басқадай қызметтің табиғи экологиялық жүйелерге зиянды әсеріне жол бермеуге, биологиялық әр алуандылықты сақтауға және табиғатты оңтайлы пайдалануды ұйымдастыруға бағытталған. Қазақстан Республикасының экология қауіпсіздігі туралы мемлекеттік тұжырымдамада (1997) қазіргі және болашақ ұрпақтардың мүдделерін ескере отырып, Қоршаған ортаны қорғау және табиғатты пайдалануды экологияландыруға көшу стратегиясы белгіленген. Қазақстан Республикасының осы стратегияны басшылыққа алып Қоршаған ортаны қорғау туралы заңдарды Қазақстан Республикасының Конституциясына негіздеді және ол “Қоршаған ортаны қорғау туралы”, “Ерекше қорғалатын табиғи аймақтар туралы”, басқа да заңдар мен нормативтік құқықтар актілерінен тұрады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының анықтауы бойынша, қоршаған орта ластануының 4 деңгейі ажыратылады: әсердің байқалмауы, тітіркену, созылмалы аурулар және жедел аурулар.

Табиғи ескерткіштер. Жер шарындағы қайталанбас табиғат ескерткіштері мен адамзат қолымен жасалған айрықша сәулет өнері туындыларының арнайы тізбегін жасап, құорғауға алу мақсатында білім беру, ғылым жіне мәдениет мәселелерімен айналысатын ЮНЕСКО ұйымы 1972 ж Бүкіләлемдік табиғи және мәдени мұраны қорғау жөніндегі халықаралық Конвенция қабылдады. Осыған сәйкес құрылған Бүкіләлемдік мұра комитеті айрықша табиғи (Natural Heritage), мәдени (Cultural Heritage)және табиғи – мәдени немесе аралас (Mixed Heritage)мұралар қатарына жататын обьектілердің тізімін жасауды бастады, бұл тізім жыл сайын толықтырылуда. «Бүкіләлемдік мұра» мәртебесін алған обьектілер мынадай артықшылықтарға ие болады:

- қайталанбас обьектінің сақталуы мен біртұтастығының қосымша кепілі болады;

- аумақтардың тартымдылығын арттырады;

- обьектілердің әлемде танымал болуына, табиғатты пайдаланудың балама түрлерін дамытуға мүмкіндік береді;

2012 ж наурызында Бүкіләлемдік мұра обьектілерінің жалпы саны 962 болды, олардың 745-і мәдени обьектілер, 188 – табиғи, ал 29-ы табиғи – мәдени обьектілер болып табылады. Тарихи ескерткіштер қатарына жататын обьектілердің басым көпшілігі Еуропа мен Азияда орналасқан (6 кесте).

Бүкіләлемдік мұралар қатарына жататын табиғи ескерткіштер арасында ұлттық саябақтар мен табиғи қорықтар саны көп. Олардың арасында АҚШ-тағы, Канаданың, Танзанияның ,Бразилияның, Аргентинаның, Аустралияның, Конго Демократиялық Республикасының ұлттық саябақтары бар. Қазақстан Республикасы бойынша бұл тізімге 3 обьект енгізілген:

  • Қожа Ахмет Йассауи кесенесі, тізімге 2003 ж енгізілген;

  • Тамғалы археологиялық ландшафтысының петроглифтері, тізімге 2004 ж енгізілген;

  • Сарыарқа – Солтүстік Қазақстанның далалары мен көлдері (Наурызым және Қорғалжын қорықтары), тізімге 2008 ж енгізілген.

ҚР үкіметі ЮНЕСКО тізіміне енгізу үшін 1998 жылы Меркі, Беғазы – Дәндібай мәдениеті, Тасмола мәдениеті, Ешкіөлмес петроглифтері, Арпаөзен петроглифтері, Отырар, Ұлытауды, 2002 ж Іле Алатау ұлттық саябағы, Алтынемел мемлекеттік ұлттық табиғи саябағы, Ақсу Жабағылы мемлекеттік табиғи қорығн, 2010 ж Батыс Тянь - Шаньды (Қаратау қорығы мен Сайрам – Өгем ұлттық саябағынг қоса) ұсынған. Бұл обьектілерді жоғарыда аталған ұстанымдар тұрғысында қарастырғаннан соң, тізімге енгізу мүмкіндігі бар.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]