55. Дүниежүзі агломерацияларының картосхемасын құрастырындар, транспорттық тораптар мысалында анықтама келтіріндер (Еуропа және Азияның ірі қалалары).

XIX-XX ғасырларда ірі қалалардың орталықсыздандыру идеясы бойынша ағылшын социологы Эбенезир Говард дербес өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы және инфрақұрылымы бар серік-қалалар салу мәселесін көтерген болатын. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ірі шаһарлар маңында алып агломерациялар пайда болды. Қазіргі кезде бүкіл Жапонияның 1/10, ал халқының 1/3 тұратын, Токиодан Осакаға дейін 700 шақырым­ға созылып жатқан «Үлкен Токио» мегаполисі әлемдегі ең алып қала құрылысы саналады. Аумағы 70 мың шаршы шақырым, маңайында 60 миллионнан астам тұрғыны Токайдо мегаполисіне 8 префектура мен 87 қала кіреді. 

Олардың ішінде Токио, Осаки және Нагой қалаларының айналасына шоғырланған «үлкен үштік» агломерациясы ерекше көзге түседі. Қалай болғанда да, Жапония Токиодан басталады деп тегін айтпайды. Т о к и о – Жапон аралдарының ішіндегі ең үлкен Канто жазығында орналасқан дүние жүзіндегі аса ірі қала. Ол 1869 жылы елдің астанасы болды және «Шығыс астана» дегенді білдіретін осы атауына сол кезде ие болған. Өзінің тым ретсіз салынуымен ерекшеленетін Токио — дүние жүзіндегі ең халқы көп қалалардың бірі. Ол жоғарыға да (жер сілкінісіне төтеп берерлік 50-60 қабатты үйлер), төменге де (жер асты сауда орталықтары), жан – жағына қарай да өсіп барады. Осаки мен Нагой агломерациялары қасындағы Токионың басқа да агломерацияларымен тұтасып, бұрынғылардан да ірі «галактиканы» — жағалауды бойлау 600-700 км-ге созылып жатқан Токайдо мегаполисін дүниеге әкелді. Мұндағы халықтың орташа тығыздығы 1 км2 –ге 800-1000 адамнан келеді, ал ондағы адамның жалпы саны 55 млн-ға жетеді, бұл, мысалы, Италияның бүкіл халқының санымен салыстыруға болады. Еуропадағы аумағы 11 мың шаршы шақырымды, халқы 13 млн адам­ды құрайтын «Үлкен Лондон» мегаполисінде 34 серік-қала бар. «Үлкен Париждің» де аумағы 12 мың шаршы шақырымға, ал тұрғыны 12 млн адамға жетеді. Одан кейінгі орындарда Рейн-Рур конгломераты (ау­мағы 7110 шаршы шақырым, халқы 10-11 млн), «Үлкен Нью-Йорк» (7272 шаршы шақырым, халқы 18,7 млн), «Үлкен Лос-Анджелес» (аумағы 88 мың шаршы шақырым, халқы 17 млн) агломерациялары түзілген. Құ­ра­мына 50-ден астам қала енетін, ау­мағы 13 мың шаршы шақырым, хал­қы 14 млн адамдық Мәскеу агломерациясы жыл сайын ұлғайып бара жатыр.

56.Халық санағы бойынша дүниежүзі елдерінің халқын есепке алу көрсеткіштеріне талдау жасандар (таңдау бойынша әлем елдері).

РесейФедерациясыхалқының саны 2013жылы 143.5млнадамдықұрады. БұлкөрсеткішбойыншаРесейдүниежүзіндеҚытай, Үндістан, АҚШ, Индонезия, Бразилия жәнеПәкстан, Бангладеш, Нигерияданкейін 9-орын алады. Ресейғалымдарыныңболжамыбойынша, алдағыонжылдықтаелдегіхалықсаныныңқыскаруыоданәріжалғасабереді. Ендіелдіңдемографиялықкөрсеткіштеріментанысайық.

Демографиялықкөрсеткіштер

Ресейаумағында XX ғасырдың 90-жылдарынан беріхалықтыңұдайыөсуініңқазіргітипіорнықты.Қазіргікездетуукоэффициенті 12,1°/00, өлімкоэффициенті 14,6°/00 - Туудыңазаюы мен өлім-жітімніңартуынабайланысты 1992 жылданберітабиғиөсутеріскөрсеткішке (-2,5°/00) иеболды. Соңғыжылдарыдемографиялықкөрсеткіштержақсарыпкеледі. ТабиғиөсудіңоңкөрсеткіштеріИнгушетия, Тува республикаларында, Ханты-Манси АО-де байқалады. Жалпыалғанда, елдеадамныңөміржасыныңұзақтығы да қысқарды: 1990 жылыбұлкерсеткіш 69 жасқатеңболса, қазіргікезде 66,6 жастыкұрайды.

Демографиялықкерсеткіштергехалықтыңжасжәнежыныстықкұрылымы, көші-қонсипаты да әсеретеді. ҚазіргікездеРесейхалқының 17%-ы 14 жасқатолмағанбалаларболса, 19%-ынжасы 60-тан асқанегдеадамдарқұрайды. Ел халқының 53%-данастамынәйелдерқұрайды. Соңғыонжылдықтардабасқааудандарданкөшіпкелгенжастарүлесібасымаудандарда (Ханты-Манси, Ямал- Ненец, Таймыр автономиялықокругтері, Саха республикасы) туукөрсеткішіжоғары, өлім-жітім аз. Күштіурбандалғанаудандардатуукөрсеткішітөмен, ал халыққұрылымындаегдеадамдарбасымкейбірқалалардаөлім саны көп

2013жылыжүргізілгенсанақтыңнәтижесібойыншаКанаданыңхалқыныңсаны 31 612 897 адамдықұраған.Негізінен, халықтыңбасымбөлігіиммигранттардыңесебіненартыпотырған.Канадалықхалықтыңэтникалыққұрамыжағынанағылшындаралғашқыорында (21%), оданкейінгіорындардафранцуздар (15,8), шотландықтар (15,2%), ирландиялықтар (13,9%), немістер (10,2%), итальяндар (5%), қытайлар (3,9%) жәнеукраиндар (3,6%). БұларданбөлекканадалықАборигендердебар.Олардыңүлессалмағы 3,6% болады. ҚазіргікездегідеректербойыншаКанадахалқыныңсаны 34 миллионғажеткен.Канаданыңжеріұлан-байтақболғанымен, халықтыңорналасутығыздығыбойыншаеңтөменгікөрсеткішкеиеелдердіңқатарынакіреді.Халықтыңорналасутығыздығыныңорташакөрсеткіші: біршаршыкм.-ге 3,3адамнанғанакеледі. ХалықкөпорналасқанаймақретіндеОңтүстікКвебекСитиқаласындажәнеВиндсорқаласындакөптепшоғырланған.Оныңсебептерініңбіріретіндебұлаймақтағытүрлішеиндустриясалаларыныңдамуынайтуғаболады.ОсынауаймақКвебекСити – Виндсордәлізідепаталады.ОлӘулиеЛавренцияөзенініңбойыменҰлыКөлдердіжағалайорналасқанаймақ.ӘрбірбесіншіканадалықазаматтыңтуылғанжеріКанададантысаймақтарекен.Елгекелушішетелдікқоныстанушылардыңарасындаазиялықтардыңсаныбасым.КанадалықтардыңбасымбөлігіХристиандінініңөкілдері.Соныменбіргеешқандайдінитопқажатпайтынадамдардыңдасаныаземсекен.Алмұсылмандардыңүлесіелдегіхалықтыңнебарыекіпайызынқұрайды.