Mierzenie wartości użytkowej
Produkty różnią się między sobą strukturą i natężeniem cech użytkowych. Można więc je pogrupować w klasy o określonym natężeniu najistotniejszych cech użytkowych np.: klasy samochodów, kategorie hoteli itp.
Natężenie cech użytkowych można mierzyć przy pomocy metody punktowej:
1. Ustalamy natężenie (a) cechy (i) w produkcie (0) przyjętym za wzorzec (np. 50 jednostek), które zapisujemy w postaci: a0i = 50.
2. Ustalamy natężenie (a) cechy (i) w produkcie badanym (1) poddanym ocenie (np. jednostek), które zapisujemy w postaci: a-n = 40.
3. Miarą natężenia danej cechy (i) w badanym produkcie w porównaniu do wzorca będzie wskaźnik natężenia poszczególnych cech użytkowych (Wj) produktu, gdzie i=1 ...n, a wskaźnik ten ma postać:
Mierzenie użyteczności
Mierzenie użyteczności:
W przeciwieństwie do wartości użytkowej jest zdolnością produktu do zaspokajania określonych potrzeb, konkretnego konsumenta w danym czasie i stanowi o jego satysfakcji. Tak zrozumiana użyteczność produktu dla indywidualnego konsumenta może być utożsamiana z jakością wyrobu lub usługi.
Użyteczność całkowita jest to suma satysfakcji jaką odczuwa konsument ze spożycia bądź użytkowania określonej grupy produktów.
Użyteczność krańcowa jest to satysfakcja jaką odczuwa konsument ze spożycia dodatkowego produktu czyli ostatniej ilości danego dobra.
Vilfredo Pareto (1848-1923) – do mierzenia użyteczności zastosował tzw. metody wyboru szeregów i krzywych obojętności. Istota metody Pareto polega na tym, że każdy konsument może ułożyć sobie kombinację wariantów w postaci szeregu dób, między którymi wybór dla konsumenta jest obojętny. Użyteczność całkowita konsumpcji każdego wariantu jest taka sama, są one dla konsumenta równoważne.
Przykład:
Grupa żołnierzy z tzw. Zielonego Batalionu otrzymuje co tydzień stałą rację: 10 kieliszków rumu i 50 papierosów. Żołnierze mogą te dobra wymienić i tworzyć różne WARIANTY konsumpcji oby tych dóbr, tak aby każda z nich była równoważna.
Zasady wyboru konsumenta (krzywe obojętności, linie budżetu)
Krzywe obojętności – różne kombinacje dwóch dóbr dające ten sam poziom całkowitej użyteczności:
Są funkcjami malejącymi albowiem zgodnie z prawem malejącej użyteczności krańcowej wzrost konsumpcji danego dobra to spadek konsumpcji drugiego
Położone dalej od środka układu współrzędnych przedstawiają większą użyteczność całkowitą
Są do siebie równoległe, czyli nie mają wspólnego punktu albowiem każda z nich reprezentuje różne poziomy użytkowości całkowitej
Linia budżetu – funkcja obrazująca graficznie wszystkie kombinacje ilości dwóch dóbr, które konsument może nabyć dysponując danym poziomem dochodu – wszystkie kombinacje leżące na linii budżetu mieszczą się w możliwościach budżetu nabywcy.
Punkt równowagi konsumenta (dobra normalne, dobra doskonale komplementarne, dobra doskonale substytucyjne)
Punkt równowagi konsumenta:
Wybrany przez konsumenta punkt określający kombinacje spożycia określonej ilości dwóch dóbr leżących na krzywej obojętności w miejscu, w którym styka się ona z linią budżetu
Punkt wspólny dla krzywej obojętności i linii budżetu, w którym konsument uzyskuje największą satysfakcję przy danym budżecie
Wszystkie inne punkty linii budżetu leżą na niższych krzywych obojętności, czyli reprezentują niższą całkowitą użyteczność niż punkt styczności
Konsument ograniczony wielkością budżetu będzie dążył do maksymalizacji swej użyteczności i konsumował ilość dóbr A i B wyznaczone przez punkt równowagi konsumenta
Dobra normalne – wszystkie dobra, na które popyt rośnie pod wpływem wzrostu dochodów konsumenta
Dobra doskonale komplementarne – to takie, których użyteczność jest teoretycznie żadna w przypadku ich osobnej konsumpcji. (np. lewy i prawy but, posiadanie tylko lewego lub tylko prawego buta jest dla konsumenta racjonalnie bezużyteczne)
Funkcja użyteczności w tym przypadku wygląda następująco u(A,B) = min {A,B}. A ogólniej, gdy mamy do czynienia z konsumowaniem dóbr w innej proporcji niż 1:1, to funkcja użyteczności przybiera postać u(A,B) = min {aA,bB}.
Dobra doskonale substytucyjne – takie towary i usługi, które ze względu na podobne cechy, funkcje (zastosowanie) czy właściwości zastępują się wzajemnie w zaspokajaniu określonej potrzeby. Substytutami doskonałymi nazywać będziemy dobra, które konsument skłonny jest wymieniać według stałej stopy