- •1 Ықтималдықтар теориясынан мәліметтер
- •1.1 Ықтималдықтар теориясы пәні. Кездейсоқ оқиғалар
- •1.1.1 Ықтималдықты классикалық және статистикалық анықтау
- •1.1.2 Кездейсоқ оқиғалар түрлері
- •1.1.3 Ықтималдықтарды қосу теоремасы
- •1.1.4 Ықтималдықтарды көбейту теоремасы. Шартты ықтималдық
- •1.1.5 Оқиғалардың дегенмен біреуінің пайда болу ықтималдығы
- •1.1.6 Күмәнді оқиғалардың практикалық іске асырылмау принципі
- •1.1.7 Толық ықтималдық формуласы. Гипотезалар ықтималдығы
- •1.1.8 Бірнеше рет сынау. Бернулли формуласы
- •1.1.9 Лапластың жергілікті теоремасы
- •1.1.10 Лапластың интегралдық теоремасы
- •1.2 Кездейсоқ шамалар
- •1.2.1 Үлестіру заңы және дискрет кездейсоқ шаманың сандық сипаттамалары
- •1.2.2 Үздіксіз кездейсоқ шама ықтималдықтарының үлестірім функциясы және тығыздығы
- •1.2.3 Үздіксіз кездейсоқ шамалардың сандық сипаттамалары
- •1.2.4 Үлкен сандар заңы
- •1.3 Үздіксіз кездейсоқ шамалардың үлестірім заңдары
- •1.3.1 Біркелкі үлестірім
- •1.3.2 Кездейсоқ шаманың қалыпты үлестірімі
- •X қалыпты үлестірілген кездейсоқ шаманың берілген интервалға түсу ықтималдығы.
- •1.3.3 Χ2 және Стьюдент үлестірімдері
- •1.4 Математикалық статистика элементтері
- •1.4.1 Бас және таңдамалы жиынтық туралы ұғым. Эмпирикалық үлестірім функциясы
- •Х нұсқалары
- •Х нұсқалары
- •1.4.2 Үлестірім параметрлерінің статистикалық бағалары
- •1.4.3 Кездейсоқ шамалар корреляциясы теориясы
- •1.4.4 Гипотезаларды статистикалық тексеру
- •1.5 Көп өлшемді үлестірімдер. Кездейсоқ вектор
- •1.5.1 Көп өлшемді үлестірімдер сипаттамалары.
- •2 Өлшемдер қателіктері теориясы
- •2.1 Өлшемдерді жіктеу
- •2.2 Өлшемдер қателіктерінің түрлері
- •2.2.1 Дөңгелектеу қателері
- •2.3 Өлшемдер нәтижелерінің дәлдік шамалары
- •2.3.1 Орташа квадраттық қателік. Тең дәлдікті өлшемдерді өңдеу
- •2.3.2 Тең дәлдікті емес өлшемдерді өңдеу. Өлшемдер салмағы және салмақ бірлігінің орташа квадраттық қателігі туралы ұғым
- •2.4 Өлшенген шамалар функцияларының қателіктері
- •2.4.1 Орташа квадраттық қателік және арифметикалық орталар салмағы
- •2.4.2 Салмақ бірлігінің орташа квадраттық қателігін арифметикалық орталардан ауытқуы бойынша анықтау
- •2.4.3 Тәуелсіз қателіктер көздерінің бірлескен әсері
- •2.5 Өлшемдер қателіктері теориясының тура және кері есептері
- •2.6 Ең кіші квадраттар әдісі
- •2.7 Бір шамалы көп реттік өлшемдерді қатаң теңестіру
- •3 Геодезиялық тораптарды теңестіру
- •3.1 Геодезиялық тораптарды параметрлік тәсілмен теңестіру
- •3.1.1 Параметрлік теңестіру теориясы
- •3.1.2 Матрицамен берілген параметрлік теңестіру теориясы
- •3.2 Пландық тораптар түзетулерінің параметрлік теңдеулерін құрастыру
- •Өлшенген бағыттарға арналған түзетулер теңдеулері
- •Өлшенген ара қашықтықтар үшін түзетулер теңдетулері
- •3.3 Пунктті өлшенген ара қашықтықтар бойынша триангуляциялық торапқа кірістіруді теңестіру кезінде түзетулердің параметрлік теңдеулерін құрастыру
- •3.4 Параметрлік теңестіру кезіндегі пландық тораптардың дәлдігін бағалау
- •3.4.1 Пландық тораптар координаталарының корреляциялық матрицасы
- •3.4.2 Пландық тораптар пункттерінің орналасу қателерінің эллипстері
- •3.4.3 Қателер эллипсінің параметрлерін есептеп шығару
- •3.5 Геодезиялық тораптарды коррелаттық тәсілмен теңестіру
- •3.5.1 Коррелаттық теңестіру теориясы
- •3.5.2 Матрицамен берілген коррелаттық теңестіру теориясы
- •3.6 Полигонометриялық тораптарды коррелаттық теңестіру
- •3.6.1 Полигонометриялық жүрістер жүйесін полигондар әдісімен теңестіру
- •3.7 Триангуляциялық тораптарды коррелаттық теңестіру
- •3.7.1 Бос триангуляциялық тораптардың шартты теңдеулерінің саны
- •3.8 Орталық фигураны теңестіру
- •3.9 Нивелирлік тораптарды коррелаттық теңестіру. Полигондар әдісі
- •3.10 Полигонометриялық және нивелирлік жүрістер тораптарын түйіндер әдісімен теңестіру
- •3.10.1 Бір түйінді нүктесі бар торапты теңестіру
- •3.10.2 Бірнеше түйінді нүктесі бар торапты теңестіру
3.1 Геодезиялық тораптарды параметрлік тәсілмен теңестіру
Параметрлік тәсілде теңестірілетін шамалар ретінде физикалық объектінің немесе құбылыстың зерделенетін сипаттамаларын (қасиеттерін) аса толық көрсететін кейбір параметрлер қабылданады. Кейде бұл параметрлерді қажетті белгісіздер деп атайды.
Теңестірілетін параметрлер ретінде не ізделіп отырған параметрлердің (өлшенетін шамалардың) өздерін, не олардың ізделіп отырған параметрлермен байланысы аса қарапайым формулалармен өрнектелетіндей, онымен тікелей байланысты элементтерді таңдайды. Таңдалатын параметрлер үшін қажетті міндетті шарт, - бұл барлық өлшенетін шамаларды теңестірілетін параметрлер арқылы функционалды өрнектеу мүмкіндігі.
Параметрлік тәсілмен қатаң теңестірудің мақсаты — теңестіруден кейін алынған, өлшенген мәндерге vi түзетулері кіші квадраттар принципін (2.27) қанағаттандыратындай, ізделіп отырған параметрлердің мәндерін анықтау. Кіші квадраттар әдісі бойынша шешім бір мәнді және ең жақсы болады [6].
3.1.1 Параметрлік теңестіру теориясы
п
өлшенген мәндер
берілген болсын,
олардың
ішінде
t
шама
ізеліп отырған параметрлерді бір реттік
алу үшін қажет. Теңестіру міндеті n
> t
шартында
пайда болады.
r
= (п—t)
айырымы
артық өлшемдер санына (еркіндік
дәрежелерінің санына) тең.
Ізделіп
отырған параметрлерді
арқылы
белгілейміз және өлшенген шамалардың
теңестірілген мәндері Mi
(
i
= 1, n)
үшін мына түрдегі тәуелділіктер анықталуы
мүмкін
.
(3.1)
Бұл теңдеулерді байланыстың параметрлік теңдеулері деп атайды.
(3.1)-теңдеулерде
өрнектеп, теңестірілген мәндерді
өлшенген мәндер арқылы ауыстырамыз,
мұнда
vi
—
өлшенген мәндерге түзетулер, оларды
теңестіру нәтижелері бойынша анықтау
қажет.
Онда түрлендірулерден кейін жалпы түрде түзетулердің параметрлік теңдеулерін аламыз
.
(3.2)
Теңестіру
міндеті
(i
= 1, n)
түзетулерін және
(j
= 1, t)
параметрлерін анықтаудан тұрады.
(3.2)-жүйенің шешімі анықталмаған, себебі
n
теңдеулерде n+
t
белгісіз бар. Сонымен қоса,
функцияларының түрі күрделі болады,
сондықтан Тейлор қатарына жіктеу
көмегімен функцияларды сызықтандыруды
қолданады.
(j
= 1, t)
ізделіп отырған параметрлердің жуықталған
(өлшенген) мәндерін ақиқат мәндерге
айтарлықтай жақын деп есептеп, жіктеудің
бірінші мүшелерімен шектелеміз
.
белгілейміз.
Түрлендірулерден кейін түзетулердің параметрлік теңдеулері жалпы түрде мына түрді қабылдайды
,
(i
= 1, n)
салмағымен, (3.3)
мұнда
-
түзетулер теңдеулерінің еркін мүшелері.
(3.3)-формулаларын түзетулердің параметрлік теңдеулері деп атайды.
Оңтайлы шешімді табу үшін түзетулер квадраттарының минимумы шартын (кіші квадраттар принципі [pvv] = min) қабылдаймыз.
.
Минимум шартын сақтау үшін әрбір параметр бойынша жеке туындыларды алу және оларды нөлге теңестіру жеткілікті
,
немесе
.
(3.4)
(3.4)-жүйені
шешіп, ізделіп отырған параметрлердің
түзетулерін және теңестірілген мәндерін
табамыз:
(j
= 1, t).
түзетулерін (3.3)-параметрлік теңдеулерге қойып, өлшенген шамаларына түзетулерді және сонан соң олардың теңестірілген мәндерін алуға болады
,
(i
= 1, n).
(3.4)-теңдеулерді түзетулердің қалыпты теңдеулері деп атайды. Қалыпты теңдеулер коэффициенттерінің келесі қасиеттері бар:
1) коэффициенттер симметриясы – бағанның j коэффициенттері жолдың j коэффициенттеріне тең;
2) бас диагональда квадраттық коэффициенттер – әрқашан оң сандар орналасқан;
3) квадраттық коэффициенттердің сандық мәндері диагонал емес коэффициенттердің сандық мәндерінен артық болады, яғни мына шарт сақталады
.
