Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Posobie_MOMPI_polnostyu_kaz (11).doc
Скачиваний:
1
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
2 Мб
Скачать
☆

3.1 Геодезиялық тораптарды параметрлік тәсілмен теңестіру

Параметрлік тәсілде теңестірілетін шамалар ретінде физикалық объектінің немесе құбылыстың зерделенетін сипаттамаларын (қасиеттерін) аса толық көрсететін кейбір параметрлер қабылданады. Кейде бұл параметрлерді қажетті белгісіздер деп атайды.

Теңестірілетін параметрлер ретінде не ізделіп отырған параметрлердің (өлшенетін шамалардың) өздерін, не олардың ізделіп отырған параметрлермен байланысы аса қарапайым формулалармен өрнектелетіндей, онымен тікелей байланысты элементтерді таңдайды. Таңдалатын параметрлер үшін қажетті міндетті шарт, - бұл барлық өлшенетін шамаларды теңестірілетін параметрлер арқылы функционалды өрнектеу мүмкіндігі.

Параметрлік тәсілмен қатаң теңестірудің мақсаты — теңестіруден кейін алынған, өлшенген мәндерге vi түзетулері кіші квадраттар принципін (2.27) қанағаттандыратындай, ізделіп отырған параметрлердің мәндерін анықтау. Кіші квадраттар әдісі бойынша шешім бір мәнді және ең жақсы болады [6].

3.1.1 Параметрлік теңестіру теориясы

п өлшенген мәндер берілген болсын, олардың ішінде t шама ізеліп отырған параметрлерді бір реттік алу үшін қажет. Теңестіру міндеті n > t шартында пайда болады. r = (п—t) айырымы артық өлшемдер санына (еркіндік дәрежелерінің санына) тең.

Ізделіп отырған параметрлерді арқылы белгілейміз және өлшенген шамалардың теңестірілген мәндері Mi ( i = 1, n) үшін мына түрдегі тәуелділіктер анықталуы мүмкін

. (3.1)

Бұл теңдеулерді байланыстың параметрлік теңдеулері деп атайды.

(3.1)-теңдеулерде өрнектеп, теңестірілген мәндерді өлшенген мәндер арқылы ауыстырамыз, мұнда vi — өлшенген мәндерге түзетулер, оларды теңестіру нәтижелері бойынша анықтау қажет.

Онда түрлендірулерден кейін жалпы түрде түзетулердің параметрлік теңдеулерін аламыз

. (3.2)

Теңестіру міндеті (i = 1, n) түзетулерін және (j = 1, t) параметрлерін анықтаудан тұрады. (3.2)-жүйенің шешімі анықталмаған, себебі n теңдеулерде n+ t белгісіз бар. Сонымен қоса, функцияларының түрі күрделі болады, сондықтан Тейлор қатарына жіктеу көмегімен функцияларды сызықтандыруды қолданады. (j = 1, t) ізделіп отырған параметрлердің жуықталған (өлшенген) мәндерін ақиқат мәндерге айтарлықтай жақын деп есептеп, жіктеудің бірінші мүшелерімен шектелеміз

.

белгілейміз.

Түрлендірулерден кейін түзетулердің параметрлік теңдеулері жалпы түрде мына түрді қабылдайды

, (i = 1, n) салмағымен, (3.3)

мұнда - түзетулер теңдеулерінің еркін мүшелері.

(3.3)-формулаларын түзетулердің параметрлік теңдеулері деп атайды.

Оңтайлы шешімді табу үшін түзетулер квадраттарының минимумы шартын (кіші квадраттар принципі [pvv] = min) қабылдаймыз.

.

Минимум шартын сақтау үшін әрбір параметр бойынша жеке туындыларды алу және оларды нөлге теңестіру жеткілікті

, немесе

. (3.4)

(3.4)-жүйені шешіп, ізделіп отырған параметрлердің түзетулерін және теңестірілген мәндерін табамыз: (j = 1, t).

түзетулерін (3.3)-параметрлік теңдеулерге қойып, өлшенген шамаларына түзетулерді және сонан соң олардың теңестірілген мәндерін алуға болады

, (i = 1, n).

(3.4)-теңдеулерді түзетулердің қалыпты теңдеулері деп атайды. Қалыпты теңдеулер коэффициенттерінің келесі қасиеттері бар:

1) коэффициенттер симметриясы – бағанның j коэффициенттері жолдың j коэффициенттеріне тең;

2) бас диагональда квадраттық коэффициенттер – әрқашан оң сандар орналасқан;

3) квадраттық коэффициенттердің сандық мәндері диагонал емес коэффициенттердің сандық мәндерінен артық болады, яғни мына шарт сақталады

.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]