Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Posobie_MOMPI_polnostyu_kaz (11).doc
Скачиваний:
1
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
2 Мб
Скачать
☆

1.1.8 Бірнеше рет сынау. Бернулли формуласы

Әрқайсысында А оқиғасы болуы, не болмауы мүмкін n тәуелсіз сынау жүргізілетін болсын. А оқиғасының пайда болу ықтималдығы - p, ал пайда болмау ықтималдығы q тең.

А оқиғасының n тәуелсіз сынауда (k < n болғанда) k есе пайда болу ықтималдығы Бернулли формуласы бойынша анықталуы мүмкін

. (1.16)

n мәндері үлкен болғанда Бернулли формуласын қолдану факториалдарды есептеуден қиынға соғады.

1.9-мысал. Екі тең күшті шахматшы – А және В ойнап отыр. А шахматшы 6 партиядан тура 3-ін жеңіп алды (тең түскенді есепке алмағанда, партия нөміріне байланысты).

Ойыншылар тең күшті болғандықтан, онда p = q = 1/2. Бернулли формуласы бойынша

.

1.1.9 Лапластың жергілікті теоремасы

Есептің жоғарыда келтірілген шарттарында ізделіп отырған ықтималдық функция мәніне асимптотикалық түрде жақындайды (n неғұрлым үлкен болса, соғұрлым дәлірек)

, (1.17)

мұнда .

(х) функциясы жұп, (-х) = (х), (х) функциясының мәндері (0 < x < 4) аргументтерінің оң мәндері үшін кестелерде [3] келтірілген; х = 0, (0)  0,4; (4)  0 болғанда функция максимум мәнді қабылдайды.

1.10-мысал. Әрбір сынауда А оқиғасының пайда болу ықтималдығы 0,25 тең. Оқиғаның 243 сынауда тура 70 рет болу ықтималдығының табу керек. Шарт бойынша: n = 243; k = 70; p = 0,25; q = 0,75.

Жергілікті теореманы пайдаланамыз

; (1,37)=0,1561.

Ізделіп отырған ықтималдық

.

1.1.10 Лапластың интегралдық теоремасы

Егер А оқиғасының әрбір сынауда пайда болуының p ықтималдығы тұрақты болса, онда А оқиғасының n сынауда k1-ден k2-ге дейін рет пайда болу ықтималдығы (k1 < k2 < n ) жуықтағанда мынаған тең

, (1.18)

мұнда , .

интегралын Лаплас функциясы деп атайды, оның мәндері аргументтердің оң мәндері үшін [2, 3] кестелерде келтірілген

(0 < x < 5; Ф(0) = 0; Ф(5)  0,5). Ф(х) функциясы тақ, Ф(-х) = - Ф(х).

1.11-мысал. Монета 500 рет лақтырылған. Төмендегі шарттардың ықтималдығын табу керек:

а) цифрлы бетінің түсу саны 250-ден 300-ге дейінгі ретті құрайды;

Шарт бойынша: n = 500; k1 = 250; k2 = 300; p = 0,5; q = 0,5.

Интегралдық теореманы пайдаланамыз

; .

Кесте бойынша (2-қосымша [3]) Лаплас функциялары (4,47) = 0,5; Ф(0) = 0.

Ізделіп отырған ықтималдық .

б) цифрлы бетінің түсу саны 230-дан 240-қа дейінгі ретті құрайды.

Шарт бойынша: n = 500; k1 = 230; k2 = 240; p = 0,5; q = 0,5.

Интегралдық теореманы пайдаланамыз

; .

[3]-кесте бойынша Лаплас функциялары

Ф(-0,893) = -0,313; Ф(-1,786) = -0,463.

Ізделіп отырған ықтималдық

.

1.2 Кездейсоқ шамалар

Көптеген кездейсоқ оқиғалар (олардың қатарында өлшеу нәтижелері) эксперимент, өлшеу не болмаса бақылау нәтижесінде сол бір санның пайда болуынан тұрады.

Сынау нәтижесінде алдын ала белгілі және алдын ала ескеріле алмайтын кездейсоқ себептерге тәуелді болмайтын бір және сол бір ғана мүмкін мәнді қабылдайтын шаманы кездейсоқ деп атайды.

Дискрет және үздіксіз кездейсоқ шамалар

Тек жеке, оқшауланған мәндерді қабылдайтын кездейсоқ шамаларды және мүмкін мәндері кейбір аралықты жаппай толтыратын кездейсоқ шамаларды ажырату қажет.

Белгілі ықтималдықтары бар жеке, оқшауланған мүмкін мәндерді қабылдайтын кездейсоқ шаманы дискрет (үздікті) деп атайды. Дискрет кездейсоқ шаманың мүмкін мәндерінің саны шекті немесе шексіз болуы мүмкін.

Қандай да бір шекті немесе шексіз аралықтан барлық мәндерді қабылдай алатын кездейсоқ шаманы үздіксіз деп атайды. Үздіксіз кездейсоқ шаманың мүмкін мәндері санының шексіз екендігі анық.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]