Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Posobie_MOMPI_polnostyu_kaz (11).doc
Скачиваний:
1
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
2 Мб
Скачать
☆

3.6.1 Полигонометриялық жүрістер жүйесін полигондар әдісімен теңестіру

Полигонометриялық жүрістер жүйесінде бұрыштар мен координаталар өсімшелерін теңестіру жеке жүргізіледі. 3.6-суретте келтірілген полигонометриялық жүрістер торабының тең дәлдікті өлшенген бұрыштарын теңестіру мысалын қарастырамыз.

3.6-сурет – Полигонометриялық жүрістер жүйесі

Келесі белгілер қабылданған:

П1, П2, П3 – полигондар нөмірлері;

n1, n2 , n3 – полигондардың жанаспайтын буындары қабырғаларының саны;

n12, n23 , n13 – полигондардың жанасатын буындары қабырғаларының саны;

l1, l2 , l3 – полигондардың жанаспайтын буындары қабырғаларының ұзындықтары;

l12, l23 , l13 – полигондардың жанасатын буындары қабырғаларының ұзындықтары;

Егер де полигондардың әрқайсысы басқаларға тәуелсіз болса, онда өлшенген бұрыштарға түзетулер алшақтықты кері таңбамен оның барлық бұрыштарына тең үлестіру жолымен анықталатын еді. Алайда, бірлескен жүрістер бар болғанда, мұндай шешім дұрыс болмайды, себебі полигондардың біреуінің бұрыштарын теңестіру шектес жүрістер алшақтығының өзгеруіне әкеледі.

Профессор В.В. Попов полигонометриялық және нивелирлік тораптарды теңестірудің қарапайым және тиімді тәсілін әзірлеген, ол полигондар сұлбасы және жоғарыда келтірілген алғашқы деректер бойынша коррелаттардың қалып теңдеулерінің жүйесін құруға мүмкіндік береді.

Қалыпты теңдеулер саны артық өлшемдер санына тең және мына теңдікпен анықталады

,

мұнда - полигондар саны;

- қатты нүктелер немесе бағыттар саны.

Торапта қатты нүктелер болмағанда шартты түрде деп қабылдайды.

Сөйтіп, қарастырылатын торап үшін теңдеу құрастыру қажет, ол бұрыштарды теңестіргенде мына түрде болады

(3.56)

Теңдеулер жүйесін шешуден коррелаттары теңдеулерін анықтап, өлшенген бұрыштарға түзетулерді табамыз:

1) Тәуелсіз буындардың барлық бұрыштарын шамасына түзетеді, яғни 1, 2 және 3 жүрістер үшін түзетулер сәйкесінше мынаған тең болады

; және ,

ал буындарға жиынтық бұрыштық түзетулер мынаған тең болады

; ; .

Буындарға жиынтық түзетулерді орындалған теңестіріп есептеп шығарудың дұрыстығын бақылау үшін пайдаланады (4-пункт).

2) Екі шектес полигонға тиесілі бұрыштарды екі жүріс бұрыштары түзетулерінің айырымына түзетеді. Сонымен, бірінші полигонның BD буынының бұрыштары үшін түзету тең болады, ал шектес буындарға жиынтық түзетулер тең.

3) Тораптық нүктелер болғандағы бұрыштардың түзетулері олардың қабырғаларының қандай полигондарға кіретінін есепке алумен анықталады. Сонымен, мысалы, және бұрыштары үшін түзетулер мынаған тең болады

; .

4) Теңестіріп есептеп шығаруды орындаудың дұрыстығын бақылау берілген полигонның бұрыштарына түзетулер қосындысының таңбасы кері алшақтыққа тең келуі тиіс екендігінен тұрады.

5) Тең дәлдікті емес өлшемдер жағдайында коррелаттардың қалыпты теңдеулері жүйесінің коэффициенттеріне сәйкес көбейткіштер түрінде полигондар жүйесінің әрбір жүрісінің кері салмақтары есепке алынады.

Координаталар өсімшелерін координаталық осьтердің әрқайсысы бойынша теңестіру бөлек жүргізіледі.

Полигонометриялық жүрістердің берілген торабы үшін бұрыштар коррелаттары теңдеулерінің жүйелері мына түрде болады:

- X осі бойынша

- Y осі бойынша

Теңдеулер жүйесі шешімінен коррелаттарын анықтап, координаталар өсімшелеріне түзетулерді табамыз:

  1. полигон буындары бойынша өсімшелерге түзетілер мынаған тең болады:

- 1, 2 және 3 жүрістері үшін

; және ;

; және .

- 12, 23 және 13 шектес жүрістері үшін

; және ;

; және ;

2) Теңестіріп есептеп шығаруды орындаудың дұрыстығын бақылауды орындайды, ол әрбір полигон координаталарының өсімшелеріне түзетулердің қосындысы таңбасы керу алшақтыққа тең келуі тиіс.

3) Полигонның әрбір буынының қабырғалары бойынша координаталар өсімшелеріне түзетулер қабырғалар ұзындықтарына пропорционал үлестіріледі.

4) Тең дәлдікті емес өлшемдер жағдайында полигондар жүйесінің әрбір жүрісінің кері салмақтары коррелаттардың қалыпты теңдеулері жүйесінің коэффициенттеріне сәйкес көбейткіштер түрінде есепке алынады.

Теңестіру нәтижелері бойынша дәлдікті бағалау.

1) Бұрыштарды теңестіру дәлдігін бағалау. Салмақ бірлігінің орташа квадраттық қателігі

,

мұнда - буындарға жиынтық бұрыштық түзетулер квадраттарының қосындысы;

n – буындағы қабырғалар саны;

r – теңдеулер (артық өлшемдер) саны.

Теңестірілген бұрыштың орташа квадраттық қателігі

,

мұнда - полигондар торабындағы қабырғалардың жалпы саны.

2) Координаталарды теңестіру дәлдігін бағалау. Салмақ бірлігінің орташа квадраттық қателігі

; ,

мұнда және - Х және Y осьтері бойынша буындарға жиынтық сызықтық түзетулер квадраттарының қосындылары;

l – буынның ұзындығы.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]