91.Фотобиологиялық реакциялар түрлері

Фотобиологиялық реакциялар деп – биологиялық жүйенің молекулалары жарық квантын жұтуымен басталып, ағза немесе ұлпаның сәйкес жауап реакциясымен аяқталатын құбылысты атайды. Фотобиолгиялық реакцияларға мыналар жатады:

 Фотосинтез - күн сәулесі энергиясының әсерінен органикалық молекулардың синтезделуі;

 фототаксис- күн сәулесіне немесе оған қарсы жаққа қарай тірі жәндіктің (мысалы, бактериялар) қозғалуы;

 фототропизм- сәулеге немесе оған қарсы бағытқа қарай жапырақтың, шөп діңгегінің бұрылуы;

 фотопериодизм- тірі жәндіке «жарық-қараңғы» циклымен әсер ету арқылы оның сөткелік және жылдық циклын реттеу;

 көру- көзге түскен жарық энергиясын нерв импульсіне айналдыру;

 тері күйінің жарық әсерінен өзгеруі: эритема, эдема, күнге күй, пигментация, терінің күйуі, тері рагы;

92.фотохимиялық реакциялар-химия ғылымының жпрық сәулелері әсерінен жүретін реакцияларды зерттейтін саласы. Фотохимиямен оптика және оптикалық сауле шығару тығыз байланысты. Фотохимиялық реакциялардың жүруі затқа сіңірілген жарық сәулелернің әсерінен ғана болатынын алғаш орыс ғалымы Х.Гротгус дәлелдеген (1818.). ол химиялық қоспада тек жұтылатын сәулелер ғана химиялық активті болады деп тұжырымдалатын фотохимияның 1ші заңын ашты. Фотохимия саласында жинақталған тәжірибелік материялдармен оларды ғылыми жағынан түсіндіріп, 1 жүйеге келтіру ХХ ғасырдың 1ші жартысында кванттық механика, атомдық немесе молекулалық спектроскопия дамығаннан кейін мүмкін бола бастады. Фотохимияның 2ші заңы-кванттық эквиваленттік заңын А.Эйнштейн ашты (1912). бұл заң бойынша жұтылатын сәуленің әр бір кванты тек 1 ғана молекуланы түрлендіруге қатысады. Фотохимиялық реакциялар кезінде химия жүйесінің бос энергиясының азаюы немесе көбеюі мүмкін.Фотохимиялық реакциялар:фотодиерлену, фотоконденсаттану,фотоиондану,фотототықтыру,фотогидролиз т.б блып бөлінед. Бөл реакциялардың практикалық маңызы зор. Күн сәулесі энергиясын пайдаланатын өсімдіктердегі фотосинтез процесі және фотография процестері фотохимиялық реакциялардың қатысуымен жүргізеді.

93.УК сәулесінің биологиялық әсері Ультракүлгін сәулесі (УК) оптикалық диапазонның ең қысқа аймағы 180 нм ден 400 нм дейінгі аралықты алып жатыр. УК сәулені биологиялық әсерлерін байланысты 3- аймаққа бөледі:

 400-320 нм, ұзын толқынды УК (ҰУК) «А» аймақ деп аталады;

 320-280 нм, орта толқынды УК (ОУК) «В» аймақ деп аталады;

 280-180 нм, қысқа толқынды УК (ҚУК) «С» аймақ деп аталады.

Осы аймақтардағы ҰУК сәулесінің фотонының энергиясы төмен болғанымен оның денеге терең ене алатын қаблеті жоғары, ал ҚУК сәулесіне сәйкес келетін квантың энергиясы басқаларынан көп, бірақ денеге ену қаблеті төмен. Жалпы УК сәуле квантының энергиясы басқа сәулелер квантына салыстырғанда жоғары болғандықтан, оның биологиялық денелерге тигізетін әсер инфрақызыл (ИҚ) және көрінетін жарықпен (КЖ) салыстырғанда өзгеше болады. Кез келген сәуле, мейлі ол ИҚ, УК немесе КЖ болсын биологиялық денемен әсерлескенде түрлі дәрежеде жұтылады.

94.УК сәулені медицинада қолданылуы Жеке бөлмелерді, аураханалардағы палаталарды залалсыздандыруда селективті УК сәуле шығаратын, электр доғалы бактерицитті ДБ-15, ДБ-30 және ДБ-60 . шамдары пайдаланылады, олар 200-280 нм аралықтағы УК толқындарды таратады. Соңғы кездері кварц ыдыс арқылы аққан қанға УК сәулемен әсер ету арқылы емдеу шараларын өткізілуде. Мұндай сәуле әсерінен қанның формалы элементерінің функционалды белсенділігі артуы нәтижесінде, ағзадағы қабыну процестерінің әсерінен эритроциттердің мембрана қабатына жабысқан бөгде заттардан тазаруы жүреді. Мұндай емдік шаралар УФОК, МД-73М,ЛК-5И, «Изольда», т.б құралдар арқылы орындалады. УК сәулесін ағзаның түрлі инфекциялық ауруларға қарсы тұруын күшейтуде, балаларда рахит кеселін болдырмауда, тері ауруларын емдеуде, ағзаның иммундік жүйесін қалпына келтіруде қолданды.