109.Сапа коффициенті к.

жұтылу дозасы иондаушы сәулелердін денеге тигізетін түрлі радияциялық әсерлерін толық сипаттай алмайды. Осы ол қылықты жою үшін иондаушы сәуленің әсерін сапа коефиценті деген шамамен сипаттайды. Сапа коэфиценті сан жағынан дозалары бірдей, иондаушы сәуленің биологиялық әсерін рентген немесе гамма сәулесіне салыстырғанда қаншалықты жоғары немесе кем екендігін көрсететін шамаға тең. Иондаушы сәуленің биологиялық әсері ретінде сәуленің әсерінен денеде орын алатын құбылысты атайды. Мысалы, иондаушы сәуленің әсерінен зақымдалған жасуша саны, немесе денеде пайда болған зарядталған бөлшектердің саны және т.б мәліметтерді атауға болады. Альфа сәулесі үшін сапа коефиценті 20 тең бұл альфа сәулесінің биологиялық әсері рентген сәулесімен салыстырғанда 20 есе көп дегнді білдіреді.

110.Доза қуаты.Өб

Доза қуаты деп доза шамасының сол дозаны қабылдаған уақытқа қатынасымен анықталынатын шаманы атайды: Nd=D/t Nx=X/t Nн=H/t. Жұтылу дозасының қуаты гр/мин; гр/сағ экспозициялық доза қуаты микр/сағ; милР/сағ және т.б өлшенеді. Эквивалентті доза Зв/мин; Зв/сағ; Зв/жыл; бэр/мин; бэр/сағ өленеді

111. Радионуклидтерді медицинада қ. Радионуклеотиттер деп жартылай ыдырау периоды өте аз, радиоактивті заттарды аатайды. Табиғатта мұндай химиялық элементтер кездеспейді, оларды жасанды түрде алады. Қазіргі уақытта радионуклеотиттер диагностикалық және терапиялық мақсаттарда кең түрде қолданылуда. Радионуклеотидті диагностикалық мақсаттарда қолданудың негізі ретінде, олардың адам ағзасының кей мүшелерінде талғампаздық түрде жиналуын айтуға болады. Мысалы, радиоактивті йод негізінен қалқан безінде, ал Са сүйекте жиналады. Радиоактивті элементтердің изотобын адам ағзасына ендіріп,олардың адам ағзасында жиналған аймағынан шығарған сәулесі арқылы адам мүшесінің немесе аймақтың диагностикалық күйін анықтауға болады, мұны таңбаланған атомдар әдісі деп атайды. Радионуклетидтердер терапиялық мақсатта қолданудың негізгі ретінде, олардан шығатын йондаушы сәулелердің ісік жасушаларын бұзуын атауға болады. Бірінші гамматерапия деп,терең қабатта жатқан ісіктерді жоғарғы энергиялы гамма сәулесі арқылы жоюды атайды. Екінші альфа терапия деп альфа сәулесі арқылы емдеуді атайды. Бұл сәуленің иондаушылық қасиеті өте жоғары, сондықтан ол сәл ғана ауа қабатының өзінде толығымен жұтылады осы себепті альфа сәулені адам ағзасына немесе оның белгілі бір мүшесіне тікелкей әсер ететіндей жағдайда қолданады.

112.Тұрақты тоқтың биологиялық әсері

тұрақты ток деп электр өрісі әсерінен зарядталған бөлшектердің бағытталған қозғалысын айтады. Мұндай зарядталған бөлшектер ретінде металлдарда электрондарды, ертінділерде оң және теріс зарядталған иондарды, ал биологиялық объектілерде түрлі зарядталған бөлшектер (иондар, молекулалар және т.б.) саналады.

Биологиялық объектілерде «таза» электрондардан тұратын өткізгіштік болмайды, өйткені биологиялық орта диэлектрикке де, электролит ертіндісіне де тән қасиетке ие. Мысалы, қан, цитоплазма және ұлпа аралық ертінділер электролитке жатады. Қан плазмасының 0,32 % ас және басқа тұздардан, 6-7 % ақуыздан тұрады. Осыған қарап, еркін иондары көп биологиялық ортаның меншікті кедергісі төмен болады деп жорамалдауға болар еді. Бірақ, жүргізілген тәжрибелер нәтижесінде цитоплазманың тұрақты ток бойынша меншікті кедергісі 1Омм - 3 Омм аралығында болатындығы анықталды, ал ұлпалардың меншікті кедергісі 10 кОм нан 100 кОмға дейін жетеді. Биологияық ортаның кедергісінің мұндай жоғары болуына цитоплазма құрамында электролитпен қатар майлар мен ақуыздардың да болатындығы және жасуша мен ұлпаның электрлік кедергісіне жасуша мембранасының үлкен әсері бар.