Қорытынды

Бақылау қызмет барысындағы теріс нәтижелердің орын алмауына және қызметкерлерді ынталандырудың жаңа жолдарын қалыптастыруға негіз болады. Бақылау менеджмент функцияларының ортасында маңызды функция болып табылады.

Лекцияға әдістемелік нұсқаулар

Дәріс материалдарын студенттердің жетік меңгеруі үшін бақылау кезеңдері мен түрлеріне көңіл бөлу керек.Бақылау менеджменттің негізгі қызметтерінің бірі болып табылғандықтан, оны терең зерттеу үшін басқарудың жоспарлау және ұйымдастыру қызметтерін міндетті түрде қарастыру керек.

Әдебиеттер

1. Анафияева Ж. Менеджмент: Оқу құралы. – Астана: Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті, 2008. – 146 б.

2. Ахметов К.Ғ. Сағындықов Е.Н. Менеджмент негіздері. Ақтөбе-Орал.: «А-Полиграфия», 2005 2.

3. Бердалиев К.Б. «Менеджмент» / Курс лекций.- Алматы Экономика, 2005.

4. Бердалиев К.Б «Басқару негіздері» Аламты «Экономика»1997ж.

5. Каренов Р.С., Раимбеков Б.Х:, Акжолов А.М: Основы менеджмента.- Караганды: Полиграфия, 1995г.

6. Герчикова И.Н. Менеджмент: Учебник -3 издание перераб. и доп. Менеджмент: Банки и биржи. Юнити, 1997

7. Глухов В.В Основы менеджмента, Санкт- Петербург, Спец- Литература, 1995

8. Ленд П.Э Менеджмент – искусство управлять/ перевод с англ. М: ИФРАМ, 1995

9. Опалев А.В Умение общаться с людьми. Этикет делового человека. М: Культура и спорт, Юнити 1996

Тақырып 14 - Адам қызметін басқару және топты басқару

Мақсаты: ұжымның дұрыс ұйымдасуы үшін адам қызметін басқара отырып, топты басқару маңызды орынды алады. Негізгі мақсат - адамды дұрыс басқару мен топты ұйымдастыруды жетілдіру.

1.Басшылар мен бағыныштылар

2. Ресми және бейресми топтар

1.Басшылар мен бағыныштылар

Өндіріс ұйымдық нышандарда (кәсіпорындарда) жүзеге асырылады. Осындай кәсіпорын ұжымның ұйымдық, экономикалық және заңды дербестігі, нақты міндеттер болады. Өз кезегінде әрбір негізгі ұжым бастауыш ұжымынан тұрады да, мұндағы барлық жұмыс істеушілер бір-бірімен тұрақты іскерлік және экономикалық қарым-қатынаста болды.

Мақсатқа жету үшін ұжымды ұйымдасуы, әрі басқару органы болуы тиіс. Өндіірс процестерін басқаруды үйлестіру үшін әкімшілік құрылым жасалып, онда ұжым мүшелері сызық және басшылық деңгейі бойынша орналасады. Осы құрылым бойынша адамдар басшыларға және бағыныштыларға бөлінеді.

Басшылар тобы (командалық) басшылардан және олардың тікелей бағыныштыларынан тұрады, әрі бағыныштыларына бұйрық беруге құқығы бар, ал бағыныштылар оны орындауға міндетті.

Ұжымдағы қызмет қарым-қатынасын бейнелейтін, құрылым әлеуметтік психологиялық ресми топтар деп аталады. Ресми топ термині белгілі бір әрекет етуді, жүріс-тұрыс стилін аңғартады, әрі ұжым мүшелері де басшыдан осындай қасиеттердің болуын талап етеді.

Басшыда өз ісін жете білу, ұйымдастырушылық және педагогикалық ерекшеліктер, талап етушілігі, принципшілдігі, адамдарға көңіл аудара білушілігі, ынталылығы, сенімділігі т.б. қасиеттерінің болуы ұжымды ойдағыдай басқаурына ықпал етеді.

2. Ресми және бейресми топтар

Ресми топ (құрылым) басшының өз еркімен құрылады. Бұл жөнінде алдыңғы тарауларда толығырақ баяндалған болатын.

Адамдардың өзара әрекет қылуы басшының жарлығымен болмайды. Бейресми топтардың (құрылымдардың) пайда болуы да басшының бұйрығымен құрылмайды. Мұндай бейресми топтармен басшының санасуына тура келеді. Өйткені, олар жеке адамдарға жеке қызметшілердің жұмыстығы жүріс-тұрысына күшті ықпал етеді.

Кез келген ұжымда адамдардың қарым-қатынас жасауы, ортақ мүддені ойластыру, бір-біріне құрмет көрсетіу немесе бірін бірі сынап-мінеуі табиғи нәрсе, әрі мұның өзі ешбір ережеде, нұсқауда көрсетілмейді.

Бейресми қарым-қатынас – бұл бірін бірі құрметтеуден, ортақ мүддені, сыйластықтан туындайтын достық, бауырластық байланыс. Мұндай қарым-қатынас адамдардың өзіне қажетті болғандықтан пайда болды және де оның өзі жұмыс бабына, ұжымдағы психологиялық ахуалға ықпал етеді.

Басшы шешім қабылдарды ұжымдағы осындай бейресми құрыммен санасуына, ақылдасып кеңесуіне тура келеді. Басшы мен бейресми топ арасындағы қарым-қатынас неғұрлым алшақтаған сайын, ұжымдағы байланыс соғұрлым күрделене, шиеленісе түседі.

Жүргізілген зерттеулерде ұжымның түсінушіге, топтасқандығы, ауызбіршілігі бейресми және ресми құрылымдардың ынтымақсатық дәрежесіне байланысты екендігі анықталған. Және де аынтымақтастық дәрежесі неғұрлым жоғары болса, ұжым соғұрлым табысқа жетеді. Мәселен, адамдардың жұмыс орнын операцияларды бірлесіп істеуге тілек білдіруіне қарай орналастырудың өзі ғана еңбек өнімділігін 10-12%-дай арттырады екен.

Ұжымның бейресми құрылымына адамдар арасындағы қарым-қатынасты айқындауда, ұжымда болып жатқан жайттарға терең үңілуде социометриялық зерттеулер (социометрияның негізіні қалаған американдық ғалым Дж. Морено) едәуір көмек береді. Социометрияның түсінігі: «социо» - жолдас, «метрия» - өлшеу.

Құрам дегеніміз жеке адамдардың проблема шешудегі пікірлері мен көзқарасының үйлесімділігі. Зерттеулердің көрсеткендей, топ қабылдаған топтық норма жеке адамдардың бағыт-бағдарына және ұйымның мақсатқа жетуіне ерекше зор ықпал етеді.

Топтық норманың жіктелуі: 1)ұйым үшін мақтаныш сезімі; 2) мақсатқа жету; 3) табыстылық; 4) ұжымдық еңбек; 5) жоспарлау; 6) тапсырушылармен қарым-қатынас; 7) адалдықты қорғау.

Топтың ұйымшылдығы – топ мүшелерінің бір біріне көңіл бөлуі. Ұйымдағы ұйымшыл топ жақсы жұмыс істейді, әрі мүның өзі бүкіл ұйымның тиімділігін арттыруға ықпал етеді.

Топтық пікірлестік – жеке адамдардың көзқарасы, ойы бір жерден шығатын, ниеттес, көңілдес болуы, топ бірлігін, ұйымшылдығын, ауызбірлігін жақтауы.

Топтағы іс әрекеттің мынадай түрлері болды:

• Мақсатты рөлі, мәлімет іздестіру, пікір жинау, мәліметті алу, пікір айту, талқылау, үйлестіру, сүйемелдеуші роль, көтермелеу, қатысуды қамтамасыз ету, өлшемдерді белгілеу, орындаушылық, сезімін білдіру.

Сонымен, ең тиімді топқа жататыны – көлемі міндетіне сай келетін, құрамында мінез-құлқы бір-біріне сай келетін алуан түрлі адамдар болатын, оларға белгіленген норма ұйым мақсатына жетуге, әрі ұйымшылдыққа шақыруға ықпал ететін, ынтымақтасып жұмыс істейтін, мақсаттық, сондай-ақсүйемелдеуші рольдер жақсы орындалатын топтар жатады.