3. Қаржы есеп – қисабын талдау әдістері

Кез келген компания қызметінің негізгі 3 маңызды қаржылық көрсеткіштері бар:

өнімді сатудан түсімдер, табыс, ақша қаражаттарының ағымы.

Түсімдер – аталған кезеңдегі өнімдер мен қызметтерді өткізуден түскен есептік табыс, табыстың ақшалайжәне ақшалай емес формаларын көрсетеді.

Табыс - өнімді өткізуден түскен есептік табыспен өткізілген өнімге кеткен шығындардың айырмасы. Ақша қаражаттарының ағымы – белгілі бір кезеңдегі компанияның алған және төлеген ақша қаражаттарының айырмасы.

Қаржылық талдаудың мақсаттары мен міндеттері:

• ұзақ және қысқа мерзімді тұрғысынан жоспарлау;

• компанияның қаржылық тәуекелін басқару;

• компанияның қарыздық құнды қағаздарының және артықшылығы бар акцияларының инвестициялық тартымдылғын атлдау, олардың рейтингін анықтау;

• потенциалды банкроттылықты талдау;

• инвестициялық жобалардың тиімділігін талдау;

• бизнестің нарықтық құнын бағалау;

• бетке алған нарықтық стратегияларды қаржылық негіздеу.

Негізгі (операциялық) қызметтен ақша қаражаттарының ағымдары компанияның тікелей таза табысын қалыптастыратын операцияларымен қалыптасады.Компанияның негізгі қызметі табыстың негізгі көзі болып табылатындықтан, ол ақша қаражаттарының да негізгі көзі болуы тиіс.

№ 13 Билет

1. Қаржылық жоспарлаудың міндеттері мен ұстанымдары.

. Қаржылық жоспарлау - бұл қаржылық механизмнің қосалқы жүйесі, саналы басқарудың аса маңызды элементтерінің бірі және әлеуметтік-экономикалық жоспарлаудың құрамды бөлігі. Ол экономиканың үйлесімді және тепе-теңдік дамуына жетуге, біртұтас ұлттық шаруашылық кешенінің барлық буындарының қызметін үйлестіруге, қоғамдық өндіріс өсуінің жоғарғы қарқының қамтамасыз етуге, халықты әлеуметтік қорғауға бағытталған. Қаржылық жоспарлаудың өзіндік ерекшелігі сол, бұл жоспарлау өндірістің материалдық-заттай элементтеріне ақшамен қауыштырылған бөлудің қоғамдық ұдайы өндіріске белсенді ықпал жасауына ақша қозғалысының салыстырмалы дербестігіне байланысты ақшалай нысанда жүзеге асырылады.Қаржылық жоспарлаудың мазмұны экономикалық субъектілердің ақшалай табыстар мен қорланымдарды жасау, бөлу және қайта бөлуді экономикалық үдерістермен оңтайландырудың күні бұрын анықталған мүмкіндік ретінде көрінеді және осының негізінде орталықтандырылған және орталықтандырылмаған ақшалай қорларды қалыптастыру және пайдалану.Қаржылық жоспарлаудың объекті шаруашылық жүргізуші субъектілер мен мемлекеттің қаржылық қызметі, ал қорытынды нәтижесі қаржы жоспарлары мен қаржыландырудың дара жоспарларынан бастап мемлекеттің жиынтық қаржы жоспарына дейінгі қаржы жоспарларын жасау болып табылады. Әрбір жоспарда белгілі бір мерзімге белгіленген кірістер мен шығыстар, қаржы және кредит жүйелерінің буындары мен байланыстары анықталады.Қаржылық жоспарлаудың нақтылы міндеттері қаржылық саясатпен айқындалады. Бұл:

қаржылық ресурстарды қалыптастыру көздерін және олардың мөлшерін анықтау;орталықтандырылған және орталықтандырылмаған қорлар, ұлттық шаруашылықтың салалары және әкімшілік-аумақтық бөлімшелер арасында қаражаттарды бөлудің оңтайлы үйлесімдерін белгілеу;ресурстарды пайдаланудың нақтылы бағыттарын анықтау және қажетті резервтер жасау.Қаржылық жоспарлау экономиканы және оның буындарын басқарудың аса маңызды функциясы болып табылады. Қаржылық жоспарлауды мемлекеттік билік пен басқарудың органдары, мекемелері және олардың жоғарғы құрылымдары жүзеге асырады.Шаруашылық жүргізудің рыноктық жағдайларында шаруашылық жүргізудің белгіленетін түпкі нәтижелеріне ықпал етуші көптеген факторлардың екі ұштылығына байланысты қаржылық жоспарлау көбінесе болжау ретінде жүргізіледі.Болжам - арнайы ғылыми зерттелім негізінде болашақта қандайда бір жай-күй туралы ықтималдық жорамалдау. Болжау - қандайда бір құбылыс объекті, үдеріс дамуының нақтылы перспективалары туралы болжам әзірлеу. Қаржыларға қатысты болжаудағы құбылыс дамуы - бұл қаржылық қатынастарды мүмкіндігінше жетілдіру, объект - қаржылық ресурстар, үдеріс - ақшалай қаражат қорларының қозғалысы.Жоспар - іс-әрекеттерді немесе іс-шараларды жүзеге асырудың тәртібін, мезгілдерін және дәйектілігін анықтайтын тапсырмалардың бірыңғай мақсатына жетуге бағытталған өзара байланысты жүйе. Жоспарлау - тегінде жоспарды әзірлеуде, оның орындалуын ұйымдастыруды және атқарылуын бақылауды қамтитын үдеріс.Шаруашылық жүргізудің рыноктық жүйесінде сонымен бірге индикативтік, яғни ұсынбалы (нұсқамалық) жоспарлау пайдаланылады; ол ақпараттық- үйлестіруші рөлді орындайды және қаржылық қызметтің субъектілеріне экономикалық реттеушілер арқылы жанама түрде ықпал ете

.Жоспарлау тәртібі әдетте мынадай:

- мақсаттарды анықтау;

- компанияның болашақ жағдайының үлгісін (моделін) жасау;

- оған қол жеткізу әдістерін анықтау;

- кеткен нәтижелерді мақсатқа айналдыру (трансформация) және орындаушылардың

міндеттерін белгілеу.

Осылайша, жоспарлау дегеніміз – бұл:

• мақсаттарды жүйелі қалыптастыру және оларға қол жеткізу шараларын жасау;

• компания қызметінің параметрлерін үлгілеу (жобалау), олардың өзара байланысын, қол жеткізу шарттары мен мерзімдерін анықтау;

• болашақ оқиғалармен байланысты басқарушылық шешімдерді жүйелі дайындау.

2.Кәсіпорынды қайта ұйымдастырудың қаржы аспектісі

Қайта құру . Қайта құру-бұл белгіленген уақыт мерзіміндегі төлем көлемін азайту мақсатында қиын қаржылық жағдайға ұшыраған компания капиталы құрылымының өзгерісін білдіреді. Кәсіпорын міндеттемелерінің иелері ескі бағалы қағаздарының орнына басқа жаңасын алуына болады.

Қайта құру процедуралары кәсіпорынды қалыпты функционирование қалпына келтіруге бағытталған. Егер олар әсер етпесе арбитражды сот кәсіпорын жұмысын тоқтататын “тарату, жою” (ликвидация) процедураларын жүзеге асады. Алайда қайта құрылған кәсіпорындар заңды тұлға болып табылады. Олар бұрынғы фирмаға тиесілі салық салу мақсатында “болашақ кезеңге қалдырылған” шығындарды өз атына алады. Егер фирма қайта құрылмай жойылып кетсе, онда салық салу мақсатында“болашақ кезеңге қалдырылған” шығындар жойылады. Осылайша фирманың өз қызметін жалғастыру стимулы пайда болады, бұл қайта құрумен салыстырғанда ликвидацияның кемшілігі болып табылады.

Тұрақсыз қарзгерді лтквидациялау, басқаша айтқанда конкурстық өндіріс кредиторлардың талаптарын қанағаттандыру үшін және қарыздардан босатылған банкроттылықты жариялау мақсатында іске асырылады.

Аталған процедураны өткізу уақыты 6 айдан аспауы тиіс. Бірақ, қажет жағдайда конкурстық менгерушінің арызы бойынша кредиторлар ұйымының келісімімен оны тағы 3 айға ұзартуға болады.

Сот қарызгерді банкрот деп шешкен уақыттан бастап оқшалануға және уақытша мүлік беруге тиым салынады, сонымен қатар оның қарыз міндеттемелерінің мерзімі біткен деп саналады, қарыздың барлық түрі бойынша есептесу тоқтатылады.

Кредиторлардың талаптары қарызгерді банкрот деп жариялаған кезден бастап 2 ай ішінде мәлімденуі тиіс. Бұл талаптардың ішінде негізгі қарыздың, шығынның көлемі мен сомасы туралы ақпараттар болуы керек. Конкурстық меңгеруші ақпаратты алған уақытан бастап 1 ай ішінде қарастырып, регестірге тіркейді.

Ликвидациялық дивиденттерді төлегеннен кейін қарызгер осы мәселені шешу нәтижесінде жабылмаған алдағы уақыттағы қарыз талаптарынан босатылады. Соттың банкроттылық жайлы істі қаруының негізгі мақсаты –бұл қарызгер активтерінің реттлген ликвидациясы және сонымен қатар кредиторлар арасында табысты еш алалаусыз бөліп тарату.

3. Кәсіпорындардың төлем қаблетсіздігі және банкроттық дегеніміз не?

Кәсіпорындардың төлем қаблетсіздігін (қаржылық тұрақсыздығының) көрсеткіштері және факторлары.

Банкроттық категория немесе шаруашылық субьектілер түрақсыздығы еңбек шаруашылығын жүргізүде маңызды категориялардың бірі болып табылады.

Кәсіпорынның банкроттықа ұшырауы оның ағымдағы операциялық әрекетті қаржыландыру қабілетсіздігі мен мерзімді міндеттемелерді өтемеумен сипатталады. Кәсіпорынның жаппай банкротқа ұшырауы аса маңызды жағымсыз әлеуметтік зардапқа әкелуі мүмкін. Сондықтан, елдерде нарық экономикасымен бірге кәсіпорындардың шығындарға ұшыраудың алдын алу механизмі енгізілген. Бұл механизмнің негізгі элементтері болып мыналар табылады:

• банкроттықты құқықтық реттеу;

• кәсіпорынның банкроттыққа ұшырау туралы актті іске асыруда шешім қабылдау процестерін ұтымды экономикалық және нормативті - әдістемелік қамтамасыз ету;

• төлемге қабілетсіз кәсіпорындарды, яғни келешектегі тауар қндірушілерді сақтау мақсатында мемлекеттік қаржылық шараларын жүргізу;

• қайта ұйымдастыру және тарату қаржыландыру;

• банкроттық жүйесінің барлық қатысушылары қызығушылықтарын экономикалық қорғау;

• төлемге қабілетсіз кәсіпорындар тізілімін жүргізу, банкроттық туралы ақпаратын көпшілікке жеткізу.

Заң банкроттықты ескерту шараларын жүзеге асыру жағдайлары мен олардың тәртібін реттейді. Банкроттық процедураларын жүргізу тәртібі:

• сотқа дейінгі санация (қалпына келтіру) мүліктің меншік иесі борыш қор қабылдаған, борыш қордың төлем қабілеттілігін қайта қалпына келтіру шаралары;

• бақылау – борышқорға, оның мүлік сақталымын қамтамасыз ету мақсатында қолданылатын банкроттық процедура, борышқордың қаржылық жағдайына талдау жүргізі, кредиторлар талаптары тізімін құру және алғашқы кредиторлар жиналысын өткізу;

• қаржылық сауақтандыру – борышқорға, оның төлем қабілеттігін қайта қалпына келтіру және қарызды өтеу мақсатында қолданылатын банкроттық процедура;

• ішкі басқару – борышқорға, оның төлем қабіллетігін қайта қалпына келтіру мақсатында қолданылатын банкроттық процедура;

• конкурстық өндіріс – кредиторлар талаптарын мөлшерлі қанағаттандыру мақсатында банкрот деп мойындалған борышкерге қолданылатын банкроттық пз келген сатысында роцедура;

• әлемдік келісім – кредитор мен борышкер келісіміне жету жолымен банкроттық іс жайында өндірісті тоқтату мақсатындағы, банкроттық істі қараудағы кез-келген сатысында қолданылатын банкроттық процедура.

Банкроттылық пен қаржылық тұрақсыздық жағдайына алып келетін ішкі факторларға келесілер жатады:

1. Банкроттылықтың алдын-алу шараларын жасамау;

2. Компанияны қаржылық қиыншылықтарға ұшырататын көптеген себептерге қарамастан фирмалардың басым бөлігі банкроттылыққа тікелей немесе жанама түрде компания басшылығының кесірінен ұшырайды. Мысалы: басқару жетекшілігінің алғырлық таныта алмауынан, сонымен қатар тиімді қаржылық, бағалық және инвестициялық саясатты қолдана алмауынан болады.

3. Ойластырылмаған маркетингтік стратегия: сұраныстың дұрыс болжанбауы, нарық пен жарнаманың болмауы

4. Өндіріс көлемінің төмендеуі;

5. Бәсекеге қабілетсіз өнім өндіру немесе сапаның төмендеуі;

6. Баға белгілеу саясаты;

7. Үлкен көлемдегі шығындар, өнім рентабельділігінің төмендігі, қарыздар, өзара төлем қабілетсіздігі;

№14 Билет