1.Топырақтардың пайда болуы, түрлері. Топырақ құрылымы

Топырақтың пайда болуы, түрлері.

Топырақ - су, ауа, жылу, өсімдік және тірі ағзалардың әсерінен, тау жыныстарының үгілуі нәтижесінде жер қыртысының беткі қабатында пайда болған ерекше табиғи құрылым. Пайда болуына байланысты мынадай түрлері бар: магма, метаморфтық, шөгінді.Шөгінді топырақтар құрлықтық және теңіз шөгінділер деп аталады. Құрлықтық шөгінділер: делювиальді–атмосфералық жауын, қар әсерінен қия беткейлерде немесе етегінде пайда болады; элювиальді – өзі орналасқан жерінде сақталып қалған; еловые – желдің әсерінен пайда болған; дельтовые – өзендердің сағаларында жиналған шөгінділер; аллювиальді – сулардың алып кетуінен пайда болған шөгінділер.

Топыраққұрылымы– топырақтың жетілген кезде көлемі мен пішіні, құрамы әртүрлі болатын жеке бөліктерге (құрылымдық бөліктер, агрегаттар) бөліну қабілеті.

1. Құрылымыжоқ, шан-тозаңды, борпылдақ;

2. Құрылымымайдатүйіртпекті, мөлшеріоқдәрідейшамамен 0,5-1 мм;

3.Дәнді түйіртпекті, диаметрі 1-5 мм;

4.Жаңғақты құрылым, бөлшектері 5-10 мм;

5.Майда кесектіқұрылым. 10 мм-денірі;

6. Ірікесектіқұрылым, топырақбөлшектерініңкөлемібірнеше см-гежетеді.

Топырақ құрамы бойынша: қатты (минерал), сұйық (су), газ

2. Құрамалы қадалар және оларды топыраққа енгізу

Құрамалы қадалардың негізгі ерекшеліктері салмағы жеңіл,оңай жасалуы,тасымалдауға ыңғайлы және өте берік болып келеді.Осы қаситтеріне байланысты бұл қаданы нашар топыраққа немесе нығыз топырақ кезінде қолданылады және деформацияланбайды.Бұл қадалар ілмелі болып келеді.Құрамалы қада көп қабатты уйлер салған кезінде,ауыр ғимараттар салған кезде және қырлы жерлерде уйлер салғанда қолданады.

Құрамалы қаданы жерге енгізу үшін бұрғыламалы машина қолданылады және олар ілмелі болып келеді, сондықтан қадалар іргетасты плитканың астында жатады.

3. Қабықшалы ( қауашақтар) іргетастар, олардың ерекшеліктері

• Қабықшалы іргетастар. Қалыңдығы 12-15 см, орнату тереңдігі 30 м-ге дейін. Материалы бетоннан, кірпіштен, темірбетоннан. Орналасу технологиясы бойынша монолитті н/е құрамалы. Құрамалы темірбетоннан жасалған жағдайда оның биіктігі 3-6 м. Бұл іргетас топыраққа дірілдеткіш қуатты балға н/е батырғыш арқылы енгізіледі.Кіргізген сайын енгізуіне байланысты топырақ шығарылып отырылады.Топырақтан шығару үшін гидроэлеватор қолданылады. Кемшілігі топыраққа енгізу барысында толқулар жанындағы ғимараттарға әсер етеді. Сол себепті мұндай іргетастарды қалалық жерде қолдануға болмайды. Мұндай көбіне көпір құрылысына пайдаланады.

3

1. Табиғи және жасанды негіздер. Олардың түрлері.

Негіз деп ғимараттан түсетін қысымды қабылдайтын, өзіне тән ерекшеліктерімен қалыптасып жинақталған топырақ қабатын айтады. Негіздер табиғи және жасанды болып екіге бөлінеді. Табиғи жағдайда жинақталған топырақтарды еш шаралар қолданбай, сол күйінде күш-салмақ түсіріп пайдаланғанда негіз табиғи болады. Кейбір жағдайларда құрылыс алаңындағы топырақтардың механикалық қасиеттері күш-салмақ көтеруге жеткіліксіз болғандықтан, оларды алдын-ала әртүрлі әдістермен жақсартады, күшейтеді немесе топырақтардың біршама бөлігін ауыстырады. Сондықтан, мұндай жертабанды жасанды деп атайды.