3. Шөкпе топырақтар негізіндегі ғимараттардың орнықтылығын қамтамасыз
ету үшін қандай шаралар қолданылады?
Шөкпе топырақтың негізгі көрсеткіштері салыстырмалы шөкпелі,бастапқы шөкпелі қысым,бастапқы шөкпелі ылғалдылық.
Салыстырмалы шөкпелі-берілген қысыммен топырақтың сулануы кезінде қосымша сығылуы.Салыстырмалы шөкпе мәні 0,01 болса топырақ шөкпелі болады.
Бастапқы шөкпелі қысым-суға қаныққан да топырақтың шөкпелік қасиетінің көрініс алатын ең аз қысымы.Оны лаб/қ жолмен анықталады.
Бастапқы шөкпелі ылғалдылық-минимальды ылғалдылық болып қарастырылады,бұл ылғалдылықта топырақтың шөгу қасиеттері көрініс табады.
8
Шаңды сазды топырақтарды құрылыстық жіктелуі
Шаңдық-сазды
топырақтарды құрылыстық жіктеуде
топырақ ылғалдылығының
маңызы зор.Топырақтың ылғалдылығына
қарай сазды топырақ аққыштық ,иілгіштік
және қатты жағдайда болуы мүмкін,басқаша
айтқанда,оның аққыштық ,иілгіштік және
қаттылық консистенциясы бар.Бір
консистенцияның екіншісіне ауысуы
болып жататын ылғалдылықты аққыштық
шегі
және
жайылу шегін
деп аталады.
және
ылғалдарын анықтау әдістемесі келтірілген.
айырмашылығы
топырақтың иілгіштік саны деп
атайды.Иілгіштік саны ылғалдылықтың
ауқымын көрсетеді,бұл ретте сазды
топырақ өзіне тән иілгіштік жағдайда
болады.
Иілгіштік санына қарай шаңды-сазды топырақтарға атау беріледі.
Құмдақ
Саздақ
Саз
Сазды топырақтардың тығыздығы олардың консистенциясымен айқындалады.
Қадалы іргетас негізінің шөгуін анықтау
Қадалы іргетастың шөгуі табиғи негіздегі шартты іргетас секілді топырақ механикасы әдісінің бірімен анықталады.
- үстінен – топырақтың бетін жоспарлау;
- астынан – қаданың жазықтықпен төменгі бөлігінің деңгейінде;
-
қырларынан –шеткі қадалардың сыртқы
қырларынан тұратын тік жазықтықтармен
мәнінде.
мәні қадалармен батырылатын,
топырақтың ішкі үйкелісінің орташа
мәні сияқты анықталады
(5.13)
мұндағы
және
ішкі үйкеліс бұрышы (екінші шекті жағдай
бойынша есептеулерге) және ростверк
табанынан қадаларға дейінгі өтілген
топырақ қабатының қалыңдықтары.
Шөгуді
анықтағанда шартты іргетастың өзіндік
салмағына
қадалар мен
ростверктің салмағын, сонымен қатар
шартты іргетастың көлемінде
топырақтың салмағын жатқызады.
Шартты іргетас табанының өлшемін өрнектер бойынша анықтайды
(5.14),
(5.15)
мұндағы
,
– шеткі қадалардың сыртқы қыры шегіндегі
өлшемдері, м;
топыраққа төмендегі ростверктен
қаданың еңу тереңдігі, м.
Шартты іргетас табанының ауданы анықталады
(5.16)
Шарттың тексерілуі орындалады
(5.17)
мұндағы
– іргетастың есептік жүктемесі, кН;
ростверк
пен қаданың салмағы;
шартты
іргетас АВСД шегінде топырақтың салмағы;
шартты
іргетас табанының деңгейіндегі топырақтың
есептік кедергісі, ҚНжЕ 5.01.- 01- 2002 [3, 50
б.] бойынша
өлшемдері
үшін анықталады.
Егер (5.17) шарты орындалмаса, онда қадалар арасындағы қашықтығын үлкейтуге болады немесе ұзындығы үлкен қадаларды қолдануға болады.
