Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
пособие РЭУ.doc
Скачиваний:
84
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
2 Мб
Скачать
☆

2.3. В. Лаунхардтың өнеркәсіптік кәсіпорынның рационалды штандорты

Неміс ғалымы В. Лаунхардтың басты жаңалығы 1882 жылы жарияланған өнімді өткізу нарығының шикізат көздеріне қатысты жекелеген өнеркәсіптік кәсіпорынды оптималды орналастыру пунктін табу әдісі болып табылады.

Й.Тюнен сияқты В.Лаундхардт та өндірісті орналастырудың шешуші факторы ретінде тасымалдау шығындарын атап өткен. Өндірістік шығындар зерттелетін территориялардың барлық нүктелері үшін тең болып қабылданады. Кәсіпорынды оптималды орналастыру нүктесі тасымалданатын жүктер мен ара-қашықтықтың ара-қатынасына байланысты болады. Аталмыш мәселені шешу үшін В. Лаунхардт локациялық үшбұрыш әдісін өңдеген (сурет 2.1).

Сурет 2.1. В. Лаунхардтың локациялық үшбұрышы

Айталық, жаңа металлургиялық зауытты орналастыру пункті талап етілсін. Темір рудасын өндіру пункті белгілі — A нүктесі көмір өндіру пункті — В нүктесі және металды тұтыну пункті — С нүктесі (сурет 2.1). Тасымалдау тарифі t-ға тең (1 т/км-не). 1 т. металды ерітуге жұмсалатын руда шығындары - а; көмір шығындары — b. Сонымен қатар, пункттер арасындағы қашықтықтар да белгілі (локациялық үшбұрыштың қабырғалары): АС = S1 ; ВС = S2 ; АВ = S3.

Металлургиялық зауытты орналастырудың мүмкін болатын пункті ретінде руданы, көмірді орналастыру мен металды тұтынудың үш нүктесінің әрқайсысы алынуы мүмкін. Мұндай жағдайларда 1 т. металды тұтыну үшін барлық қажетті жүктерді тасымалдаумен байланысты шығындар төмендегіге тең болады:

( b S 3 + S 1 ) t — зауытты А нүктесінде орналастыру барысында;

( a S 3 + S 2 ) t — зауытты В нүктесінде орналастыру барысында;

( a S 1 + S 2 ) t — зауытты С нүктесінде орналастыру барысында.

Қарастырылған үш нүктелердің ішінде тасымалдау шығындары минималды болатын нүкте зауытты орналастырудың ең қолайлы пункті болады. Алайда орналастырудың бастапқы пункті локациялық үшбұрыштың бір де бір төбесіне сәйкес келмей, оның ішіндегі қандай да бір М нүктесінде орналасуы мүмкін.

Ішкі М нүктесінен үшбұрыштың төбесіне дейінгі қашықтық келесіні құрайды: AM = r 1 ВМ = r 2 СМ = r 3. Онда металлургиялық нүктені М нүктесінде орналастыру барысындағы тасымалдау шығындары келесіге тең болады: Т = ( ar 1 + br 2 + + r 3 ) t . Т > min талабын орындау кәсіпорынды оптималды орналастыру нүктесін береді.

Аталмыш жағдай геометриялық және механикалық шешімдерге ие.

Орналастыру нүктесін табудың геометриялық әдісі – локациялық үшбұрыштың әр қабырғасында бастапқыға тән үшбұрыш құрылады (қабырғаларының ара-қатынасы а : b : 1). Содан кейін осылайша құрылған үшбұрыштардың маңайында қиылысу нүктелері тасымалдау шығындарының минимум нүктесі болып табылатын нүктелер сипатталады. Аталмыш әдіс S 1 , S 2, S 3 қашықтықтарының ара-қатынасы үшбұрыш қасиетіне сәйкес келген жағдайда қолданылады (бір қабырғасы екі қабырғасының сомасынан кем). Ондай жағдай орын алмаса (мысалы, S 1 > S 2 + S 3 ), тасымалдау шығындары минимумының нүктесі локациялық үшбұрыш төбелерінің бірімен сәйкес келетін болады.

Аталмыш нүктені табудың механикалық әдісі күштер тепе-теңдігін табу әдісіне ұқсас болады. Мұнда руда, көмір мен металл салмақтары локациялық үшбұрыш төбелеріне сәйкес келетін өндірісті тартатын күштер ретінде қарастырылады. Мұндағы бастапқы нүкте – локациялық үшбұрыш төбелері арқылы өтетін үш байланысты тораптардың тепе-теңдік нүктесі. Бұл тораптарға a, b, 1 пропорционалды болып табылатын жүктер (Q a, Q b, Q c) тіркелген. В. Лаунхардтың локациялық үшбұрышы — теориялық және тәжірибелік мәселелерді шешу үшін қолданылатын экономикалық ғылымдардағы алғашқы физикалық модельдердің бірі.