88. Лясныя гаручыя матэрыялы IIX класіфікацыя.

Лес, как объект горения, представляет собой неоднородный слой органического вещества, состоящий из живых и мертвых растений различных размеров и качества. Роль каждого слоя в процессе горения зависит от его структуры и пирологической характеристики (высоты, массы, объемной плотности, скорости увлажнения, биохимического состава, теплотворной способности и др.) ЛГМ.

В зависимости от морфологического строения и ярусного размещения Е.С. Арцыбашев (1974) горючие материалы делит на три группы:

1 - наземные (мхи, лишайники, травы, опад, подстилка, мелкий подлесок),

2 - надземные (подрост, подлесок, стволы и корни деревьев),

3 – подземные (торф, корни, органическое вещество почвы).

И.С. Мелехов и С. И. Душа-Гудым (1979) по загораемости от брошенной спички все горючие материалы делят на четыре группы:

1 - наиболее часто загораемые: а) прошлогодняя трава (весенняя опасность); б) отмершие зеленые мхи (характерны для свежих вырубок); в) опавшие листья деревьев и кустарников, дающие в опаде скрученные листья (береза и др.).

2 - часто загораемые: а) многолетние подсохшие в текущем сезоне злаки и иван-чай, обнажения торфа; б) зеленые мхи; в) лесная полуразложившаяся подстилка; г) гнилая древесина, валежник.

3 - редко загораемые: а) брусника; б) черника; в) багульник, голубика, плаун сплюснутый.

4 - очень редко загораемые: а) кукушкин лен, сфагнум; б) лесные широколиственные и луговые травы в вегетирующем состоянии, некоторые ксерофитные растения (кошачья лапка, очиток едкий).

Процесс горения лесных горючих материалов (ЛГМ) многостадийный. Выделено пять стадий горения:

1 - под воздействием тепла от соседних горящих частиц происходит нагревание поверхности до 100°С;

2 - 101-150ºС - интенсивное испарение различных форм воды (свободной, капиллярной, адсорбированной) и начало процесса разложения материала;

3 - 151-ЗООºС - ускорение процесса разложения древесины с выделением горючих газов и начало обугливания;

4 - 301-500°С - постепенное замедление процесса разложения внутри обугленных частиц;

5-501-1000°С - горение угля с выделением СО и СО₂.

Устойчивость процесса горения определяется балансом между выделением тепла в результате химических реакций материала с кислородом (Ав) и его рассеиванием в пространстве (Ар).

При Ав > Ар - горение устойчивое, Ав= Ар - горение неустойчивое, Ав< Ар - горение прекращается.

90. Мадэліраванне iпрагноз пераразмеркаванне радыенуклідауу лясныхбiягеацэнозах

Для вядзення лясной гаспадаркi ва умовах радыяцыйнага забруджвання, планавання плошчаў i аб'ёмаў нарыхтоўкi драўнiны неабходна мець абгрунтаваны прагноз забруджанасцi лясных масiваў на блiжэйшы i аддалены перыяды. Атрыманне такога прагнозу магчыма толькi на падставе мадэлiравання мiграцыi радыенуклiдаў па кампанентах лясных бiягеацэнозаў.

У сувязi са складанасцю лясных бiягеацэнозаў, шматфактарнасцю ўмоў iх фармiравання пры распрацоўцы мадэлі сустракаюцца шматлiкiя цяжкасцi. Канцавой мэтай мадэлiравання з'яўляецца вызначэнне заканамернасцей мiграцыi радыенуклiдаў у элементах бiягеацэнозу i прагназіраванне пераразмеркавання радыенуклiдаў у блiжэйшы i аддалены перыяды. Пры пабудове мадэляў i прагназiраваннi, павiнен быць вырашаны шэраг важных навуковых i практычных задач:

1) вывучаны заканамернасцi транспарту радыенуклiдаў у звёнах бiягеацэнозаў;

2) распрацавана матэматычная мадэль мiграцыi ў лясных біягеацэнозах;

3) зроблены прагноз пераразмеркавання радыенулiдаў у лясной глебе;

4) спрагназавана пераразмеракаванне радыенуклiдаў у лясных біягеацэнозах;

5) зроблены прагноз радыяцыйнай забруджанасцi лясных масiваў паўднёва-ўсходняй Беларусi;

6) спрагназавана дынамiка паглынутых доз у лясных біягеацэнозах.

У сувязi з тым што лясныя бiягеацэнозы прадстаўляюць сабой складаныя бiялагiчныя сiстэмы, у якiх працэсы абмену рэчыва i энергii вызначаюцца сукупнасцю мноства фактараў, пабудова мадэляў павiнна базiравацца на некаторых перадумовах i дапушчэннях, якiя не змяняюць сутнасцi бiялагiчных працэсаў. Для матэматычнага мадэлiравання мiграцыi радыенулiдаў у глебе супрацоўнiкамiIЛ НАНБ (Iпацьеў В. А. iiнш.) рэкамендаваны квазiдыфузiйныя i канвекцыйна-дыфузiйныя мадэлi. З iх дапамогай можна ацэньваць пераразмеркаванне ¹³⁷Cs па профiлi глебы ў блiжэйшы i аддалены перыяды i вызначаць долю радыенуклiдаў, якiя дасягаюць узроўню грунтовых вод.