- •Мазмұны
- •Курстың тақырыптық жоспары
- •2. Лекция сабақтарының конспектісі
- •2 Сурет — Кездейсоқ процестердің (в.Г) корреляциялық функциялары (а,б)
- •5 Сурет - цикл бөлігі және барлық циклдер бойынша табылған, едендік орайтын машинаның тұмсығындағы мк (1 кисық) және ско (2 қисық) статистикалық бағалау қатынастарының өзгеруі
- •6 Сурет - 8 кездейсоқ жүктеменің таралу тығыздығының гистограммасы (1) және функциясы (2)
- •8 Сурет — f(х) белгілі таралу функциясы және кездейсок а, а2 т.Б. Сандар бойынша X кездейсоқ параметрлер мәнін табу
- •10 Сурет - Жүктемені анықгайтын машинаның корытынды графы
- •11 Сурет — 15хснд маркалы болаттың а5 ұрылу тұтқырлығының 1 мм үлгідегі кесілу радиусы кезіндегі температурадан t тәуелділігі.
- •13 Сурет - бөлшек қимасындағы кернелу өзгерісінің асимметриялық процесі
- •14 Сурет - Шаршау қисықтары а-...Координат жүйесінде; б- координаттың логарифмдік жүйесінде
- •Статистикалық және циклдік беріктіктің жағдайында элементтердің жүру қабілетінің таралуы
- •15 Сурет - Күрделі бөлшектер (а) мен қисық шипті-жорғалағыш (кривишипно-ползундық) механизм (б) массаларының инерциялык моменттерін анықтау
- •Біліктер қаттылығы
- •16 Сурет — Эксцентрлі тесілген білік
- •17 Сурет - Шеңберлі тілігінен білік (а); ұзынша тілінген білік (б)және график
- •18 Сурет — Лыскалы білік (а) және график ...
- •19 Сурет- а - сатылы; б - конусты біліктер
- •20 Сурет - Шлицалы білік (а); эллипсті (б); тікбұрышты (в)крест тәрізді (г) және ерікті (д) қималар
- •21 Сурет - к,„ коэффициентін анықтайтын номограмма
- •22 Сурет - Біліктердің жалғасуы
- •23 Сурет - фланцты жалғасу
- •24 Сурет - Әмбебап шпиндель
- •25 Сурет - Цилиндрлі спиральды пружиналы муфта
- •Сыртқы жүктемені келтіру
- •Массаларды келтіру және инерция моменттері
- •30 Сурет - Есептеу схемасының мысалдары
- •Сурет - Кіру-қозғалыс жүйесінің есептік схемасы
- •Сурет - Айналдырғыш жүйесінің есептік схемасы
- •33 Сурет —Келу-козғалмалы да және айналмалы да элементтері бар жүйенің есептік схемасы
- •35 Сурет — Механизмнің екімассалық эквиваленттік схемасы
- •36 Сурет - Металлургиялык жүктеменің сызыктық, (а), экспоненциалдық (б)
- •37 Сурет — Импульстік жүктеме
- •38 Сурет — Саңылаулардағы серпімді ұрылу
- •39 Сурет — параметрлік тербелістер тұрақтылығы облысының диаграммасы
- •40 Сурет - Машиналардағы автотербеліс
- •41 Сурет — Тәуелсіз қозатын тұрақты тоқты қозғағышы бар электржетектің электрмеханикалық жүйесінің физикалық моделі
- •42 Сурет - Ауыспалы тоқтың электрқозғағышы бар электржетектің электрмеханикалық жүйесінің физикалық моделі
- •3. Глоссарий
- •4. Қолданылған әдебиеттер тізімі
25 Сурет - Цилиндрлі спиральды пружиналы муфта
Резеңкелі серпімді элементі бар төлкелі (тығьшды)-саусакты муфтаның ишгіштігі
,
мұнда d - білік диаметрі; Н - Шор бойынша резеңкенің қаттьшығы (каучуктық типіне, каттылығына және резеңкенің кұрамына байланысты динамикалык коэффициент)
Серпімлі резенкесі немсе резеңке- металды дискісі бар саусакты муфтаның иіпгіштігі
,
мұнда Е - диск материалының серпімділік модулі; D1.- муфта саусақтары шеңберінің диаметрі; b, h.- сақиналы дискі қимасының сәйкес ені мен биіктігі; d - саусақ астындағы дискі тесігінің диаметрі. k - қатынасына байланысты өлшемсіз параметр.
d/b . . 0,2 0,3 0,4 0,5
k .... 4,33 3,45 2,77 2,25
26 сурет — серпімді дискісі бар саусақгы муфта
Тортәрізді серпімді элементі бар муфтаның иілгіштігі (27 сурет)
,
мұнда kc
-
және
байланысты график бойынша (28 сурет)
анықталатын
коэффициент; G
- резинаның немесе
қордың
серпімділік модулі; D.-муфтаның
сырткы диаметрі
27 сурет - Тортәрізді серпімді элементі бар муфта
28 сурет — Иілгіштік коэффициентін анықтайтын график
Доңғалак, щабактарынын иілгіштігі (29 сурет)
,
мұнда J - тіс инерциясының моменттері, см4 (J=паЬ3/64.- эллипсті қиманың шабақтары үшін; J=аb3/12 - төртбұрышты қиманың шабақтары үшін); z - тістер саны.
29 сурет - Доңғалак шабақтары
Тісті берілістің иілгіштігі
,
мұнда b -жұмыс доңғалағының ені, а.- ілінісу бұрышы; rw.- беріліс иілгіштігі келетін білікте орналасқан доңғалақтың бастапқы радиусы; ka.- жұп тістердің иілгіштік коэффициенті (k3=6-10 -7 -. болатты тіктісті доңғалақтар үшін; k3 = 3,6-10 -7 - көлбеутісті доңғалақтар үшін; k3 = 4,4-10 -7 -шеврондық доңғалақтар үшін).
Белдікті және арқанды беріліс иілгіштігі
,
мұнда L.-жазылған белдіктің (арқанның) ұзындығы; l - белдіктің шкипен жанаспайтын бөлігінің ұзындығы; F.- белдіктің көлденең қимасының ауданы; Е - белдіктің (арқанның) серпімділік модулі; и.- беріліс саны.
Белдіктік беріліс иілгішітігінің басқа формуласы:
,
мұнда . lр - белдіктің шкивтер арасындағы бүтақтарының есептік ұзындығы; Ғ - белдіктің көлденең қимасының ауданы; R - иілігіштік келтірілетін біліктегі шкивтің радиусы; а.- алдын ала керілуді есепке алатын коэффициент (а=2 сыналы белдіктік беріліс үшін); Е - белдіктің ұзындық серпімділігінің модулі(сыналы кордо-ткандік белдік үшін Е = (2,5...4)102 МПа, анид талшығынан жасалған баулы кордты белдік үшін E = 2-102 МПа).
Шынжырлы беріліс иілгіштігі
,
мұнда l -жұлдызшалар арасындағы шынжырдың ұзындығы: r - иілгіштік келтірілетін біліктегі жұлдызшалар шеңберінің бастапқы радиусы; F = ld .- шарнир бетінің тіректік ауданының проекциясы; р - шынжыр адымы; кц - иілгіштік коэффициенті (кц= (0,8 - 1,0) 10-6 - төлкелік-роликтік шынжырлар үшін; кц = (2,0-2,5)106 - тісті шынжырлар үшін).
Электр байланысының иілгіштігі (ауыспалы токтың электр козғағышы мен электр торы арасын байланыстырушы звено синхродаушы момент болып саналады):
мұнда
f
- ауыспалы
токтың жиілігі, мин–1;
Nэ.-
қозғағыш білігіндегі тиімді қуат, кВт;
Na.-
электр қозғағышына келетін қуат;
- ток векторлары арасындағы және кернелу
фазаларының жылжу бұрышы ;
-
электр козғағышының к. п. д.; μт
- аударушы моменттің
шартты еселігі, μт
= 1/(0,4+0,0016 n);
n
- электр қозғағышының
айналу жиілігі, мин–1;
С =
0,74+0,3 соз2ф
- төрт полюсті машиналар үшін; С
= 0,65+0,55 соs2φ
- қалған басқа машиналар үшін.
Әдебиет
1 негізгі /51-62/
Бақылау сұрақтары
Сіздің көзқарасыңыз бойынша, ең көп тараған жалғасулардың иілгіштігін есептеу формуласын келтіріңіз?
Жалғасу иілгіштігіне материалдың қандай физикалық-математикалық сипаттамасы анықтауышы әсер етеді?
№9 лекция Динамикалық процестерді зерттеген кезде диссипация параметрлерін есептеу
Әртүрлі технологиялық машиналардыің серпімді бөліктерінде қозатын ауыспалы процестер, әдетте, диссипативтік күштің болуына байланысты тербелістің өшумен жүреді. Ауыспалы және тұрақты динамикалық режимдегі ауысу процестері, тербеліс амплитудасы, автотербеліс процестерінің қозуы көп дәрежеде динамикалық жүйенің демпфирлеуші сипатына байланысты. Серпімді тербеліске демпфирлеуші факторлардың әсерлерін теориялық және эксперименталдык зерттеуге көп ғылыми әдебиеттер арналған. Технологиялық машиналар жетектерінің нақты конструкциясындағы энергияның диссипациясы әртүрлі факторларға байланысты, сондықтан диссипация параметрлерінің өзгеру диапазоны өте үлкен. Мұнда энергия диссипациясының, әртүрлі металлургиялык машиналар жетектеріне тән, негізгі себептері айтылады: жетектер козғағыштарының таралған энергиясы; жетектер бөлшектері материалдарының ішкі үйкелісі; беттердің салыстармалы сырғанауы кезіндегі кинематикалық парлардың? үйкелісі; бөлшектердің козғалмайтын қосылыстарындағы үйкеліс (конструкциялық демпфирлеу); жетекке әдейі ендірілген демпфирлеуші құрылғыштардағы энергия диссипациясы (фрикциондық, гидравликалық, пневматикалық); күштік тұйықталуда саңылаулардағы жетек бөлшектерінің өзара соғылуы кезінде энергияның таралуы; технологиялық машиналарда жұмыс процесі болып саналатын созылмалы ақаулар процесі.
Электр қозғағыштарындағы
энергияның таралуы тиісті мүшелерімен
статистикалық және динамикалық
механикалық
сипаттама формуласында шамамен
ескеріледі. Жетектің механикалык
бөлігіндегі
диссипативтік шығынды ескеру өте қиын,
ол жоғарыда айтылғандай, көптеген
факторларға байланысты. Механикалық
жүйелердегі энергияның таралуын сандық
бағалау үшін λ логарифмдік декремент
немесе
энергияның салыстырмалы таралуын
қолданады. Көптеген жұмыстарда
немесе әртүрлі материалдар, түйіндер
және конструкциялар үшін
λ бағалау анықтамалық
мәліметтер ретінде
келтіріледі
λ мен ψ. параметрлері
арасындағы тәуелділікті анықтайтын
әртүрлі ұсыныстар бар, олар көбіне
әртүрлі нәтижелер береді. Нәтижелердегі
айырмашылық
себептері ψ физикалық мәнінде, оны
әртүрлі авторлар бірдей анықтамайды,
ал λ параметрі барлық
жағдайда бір мәнде анықталады.
Бос дәрежедегі бір тербелісті диссипативтік
жүйелер үшін, тербелістің бос өшуін
бейнелейтін дифференциалдық теңдеу
төмендегідей болуы мүмкін:
.
Онда кейінгі екі амплитуданың қатынасы барлық процесс бойы өзгермейді, өйткені:
.
Демек, λ логарифмдік декремент үшін:
.
алынады.
Амалсыз тұрақты тербелістерде, амплитуда тербелісі тұрақты болғанда, таралу ψ параметрімен бағланады; ол "гармониялық тербелістің бір кезеңінде таралатын энергияның максималды серпімдік энергиясына қатынасы" деп түсіндіріледі, яғни:
,
мұнда ω - сыртқы қоздырғыш күштің жиілігі.
Егер салыстырмалы таралуды бос тербеліс бойынша анықтаса, онда ψ коэффициентін анықтауға алынатын физикалық мәнге байланысты және жүмыста келесі тәуелділік алынады:
Салыстырмалы таралуға универсалдықты беру үшін, оны "тербеліс циклінде энергияны салыстырмалы жұту" ретінде анықтайды:
Эксперименталдық
салыстырмалы таралуды, әдетте ауытқу
жиілігінің жаңғырығу
аймағында
анықтап, төмендегі тәуелділік алынады:
.
Бұл тәуелділікті авторлар дұрыс және дәл деп есептейді, өйткені ол, өшкен тербеліс үшін және орныққан еріксіз тербелістер үшін формулаларды салыстыру анықтамаларында қатаң сәйкестікте алынған.
Серпімді-диссипативтік элементтердің қатар жалғасуы кезінде таралудың суммарлык коэффициент мына формуламен анықталады:
,
мұнда
Серпімді- диссипативтік элементтердің біртіндеп жалғасуы кезінде:
мұнда
- иілгіштіктің келтірілген коэффициенті.
Машиналар динамикасының мәселелері және жүктеменің типтік режиміндегі электр жетектерінің конструктивтік схемасының негізгі ерекшеліктерін көрсететін әртүрлі математикалық моделдерін зерттеу әдістері, қазіргі кезде жаңа машиналар мен жұмыстағы жабдықтарды жетілдіру кезінде маңызды мәселеге айналды. Сол себепті, машиналарды жасағанға дейін, жеке машиналардың жұмыс істеу сипаты жөнінде нақты пікір айтуға; зерттеу кезінде ең нашар бөліктерін анықтап, қауіпті жүктеме кезінде оларды сақтап қалу шараларын жасауға мүмкіндік болды. Қарастырылатын физикалық моделдер мен математикалық моделдерді зерттеу әдістері айтарлықтай жалпылама және зерттеулердің, негізінен, технологиялық машиналарға жүргізілуіне қарамастан, оларды біркатар жағдайда басқа машиналарға да қолдануға болады, егер ол машиналардың моделі мен жүктеме режимі бірдей болса.
Барлық машиналар қозғағыштан, беріліс және орындау органдарынан немесе механизмдерден тұрады. Жұмыс жүктемесін анықтау үшін машиналардың шын мәніндегі схемасын, зерттеу мақсатына және машинаның конструкциялык ерекшеліктеріне қарай келтірілген түрде алу керек. Келтірілген есептік схемалар бір массадан немесе серпімді бөліктерімен немесе белгілі бір учаскелер шегімен жалғасқан шоғырланған массалар жүйесінен (бір немесе бірнеше) тұрады. (30 сурет).
Әдебиет
1 непзгі /62-67/
Бақылау сұрақтары
Технологиялық машиналардыің жетектеріне тән энергия диссипациясының негізгі себептерін айтыңыз?
Электр қозғағыштарындағы энергияның таралуы қалай есептеледі?
Еріксіз тұрақты тербеліс кезінде энергияның таралуы қандай параметрлермен бағаланады?
Элементтер қатар жалғасқан кезде келтілірген суммарлық таралу коэффициенті қандай формуламен анықталады?
Серпімлі-диссипативтік элементтердің біртіндеп жалғасуы кезінде келтірілген таралу коэффициентін анықтау формуласы айтыңыз?
№10 лекция Есептік физикалық моделдерді келтіру
