13.2. Электрондық кестенің негізгі ұғымдары

Енді электрондық кестенің негізгі үғымдарымен танысалық.

Әрбір ұяшықтың бағана әрпі мен жол нөмірінен тұратын адресі бар. Мысалы, ВЗ адресі В бағанасы мен 3-ші жолдың киылысындағы ұяшықты анықтайды.

Меңзер тұрған ұяшықты ағымдағы ұяшық деп атайды. Ұяшықтар блогы дегеніміз тіркесе орналасқан ұяшықтардың тіктөртбұрышты аймағы. Блок бір немесе бірнеше жолдардан, бағаналардан тұрады. Ұяшықтар блогының адресі оның бірінші және соңғы ұяшықтарының адрестерін қос нүктемен ажырату арқылы жазылады. Мысалы: В2:С5 блогы — бұл В2-В5, С2-С5 торларымен шектелген ұяшықтар жиыны (13.2-сурет).

13.2-сурет. Ұяшықтар блогы

MS Excel электрондық кестесінде құрылған файлды жұмыс кітабы деп атайды, кеңейтпесі .xls. Ол кітап секілді парақтардан тұрады. Парақтың төменгі жағында кітаптың қалған беттерінің нөмірлері жарлық ретінде бейнеленеді. Тышқан меңзерімен сол көрініп тұрған жарлықтардың нөмірлерін таңдау аркылы кез-келген бетті ашып көруге болады.

Бағананы ерекшелеу үшін бағана атына сәйкес әріпті тышқанмен бір рет шерту жеткілікті. Жолды ерекшелеу үшін жол нөміріне сәйкес санды тышқанмен ерекшелеп алып, бір рет шертеміз. Ұяшықтар блогын ерекшелеу үшін тышқан батырмасын блоктың алғашқы ұяшығында басамыз да, оны сол басулы күйінде ұстап, меңзерді блоктың ең соңғы ұяшығына дейін созамыз. Пернелер көмегімен де ұяшықтар блогын ерекшелеуге болады. Ол үшін Shift пернесін басулы күйде ұстап тұрып, теңбілторды блоктың бір бұрышынан оған қарсы бұрышына бағыттауыштар арқылы жеткіземіз. Әр жерде орналасқан ұяшықтарды ерекшелеу үшін Ctrl пернесі қолданылады. Еsс пернесі ерекшелеуді тоқтату үшін пайдаланылады. Ерекшелеуді алып тастау үшін тышқан батырмасын жұмыс парағының ерекшеленбеген кез-келген бөлігінде шерту жeткілікті.

Excel электрондық кестесінде адрестеудің үш түрі бар: абсолюттік, салыстырмалы және аралас. Әрбір ұяшықтың өзгермейтін адресін абсолюттік адрес деп атайды. Абсолюттік адрестеуде $ символы қолданылады. Мысалы: $C$5 немесе $F$12. Салыстырмалы адрестеу кезінде формулаларды бір ұяшықтан екіншісіне көшіргенде адрестер автоматты түрде өзгереді. Электрондық кестеде көбінесе аралас адрестеу қолданылады.

13.3-сурет. Адрестеу түрлері

Электрондық кестеде ай аттары, апта күндері және сандарды автоматты түрде толтыруға болады. Ол үшін толтыру маркері қолданылады. Толтыру маркері дегеніміз автотолтыру кезінде ағымдағы ұяшық қоршауының төменгі бұрышында орналасқан кішкене қара түсті шаршы.

13.3. Жолдармен, бағаналармен және блоктармен орындалатын операциялар

Қиып алу, көшіру және кірістіру операциялары алмастыру буферінің көмегімен орындалады.

Мәліметтерді бір орыннан екінші орынға ауыстырғанда қайдан және қайда орналастыратынымызды айқындап көрсету қажет. Орын ауыстыруды орындау үшін ұяшықты немесе блокты (қайдан) ерекшелеп аламыз да, оған тышқан меңзерін алып барамыз, сол сәтте меңзер ақ бағыттауыш тілсызыққа айналады. Сонан соң ерекшеленген блокты не ұяшықты тышқанмен іліп алып, мәліметтерді қайда орналастыру керек болса, сол орынға алып барамыз.

Көшірме алу кезінде түпнұсқа мәлімет өз орнында калады, ал басқа орында оның көшірмесі пайда болады. Көшірме алу операциясы орын ауыстыру әрекеті тәрізді жүргізіледі, бірақ мұнда Сtrl пернесі басулы күйінде болуы тиіс.

Толтыру маркерін пайдалану арқылы көшірме алуға болады. Курсорды ұяшықтың оң жақ төменгі шетіне алып барсақ, ол "плюс" таңбасына айналады, оны толтыру маркері деп атайды. Толтыру әрекетін оңға қарай және төменгі бағытта жүргізеді. Толтыру орын ауыстыру сияқты орындалады, бірақ бұл сәтте меңзер ұяшықтың немесе блоктың оң жақ төменгі шетінде тұруы тиіс (қара плюс түрінде). Толтыру кезінде бастапқы ұяшықтағы немесе блоктағы мәлімет тышқанның батырмасын басып тұрып бірнеше рет қайталана алады. Ол әсіресе формулаларды көшіруге өте ыңғайлы.

Егер ұяшықтар мен блоктардағы мәліметтерді (сандар, мәтіндер және формулалар) жою керек болса, оларды ерекшелеп алып, Del пернесін басса болғаны. Бұрын енгізілген мәліметтерден блоктарды, ұяшықтарды тазалау үшін оларды ерекшелеп алып, Түзету(Правка) – Тазалау(Очистить) командасын орындау керек. Сол сәтте шығатын ішкі мәзірде нақты нені: мәліметтерді, безендіру элементін, ескертуді немесе бәрін бірдей тазалау керектігін көрсету керек.

Бірнеше ұяшықты біріктіру үшін біріктірілетін ұяшықтарды ерекшелеп алып, батырмасын басамыз.

Бағаналарды, жолдарды және блоктарды жою үшін, алдымен қажетті элементті ерекшелеп алып, содан кейін Түзету(Правка) – Жою(Удалить) командасын пайдалану керек. Жойылған объектілер орны бос калмай, төменгі жолдағы немесе оң жақтағы бағаналар мәліметтері жоғары не солға жылжып, сол орындарды толтырады.