- •1 Мұнай-газ кәсіпшілік геологиясының негіздері
- •1.1 Жер қабатының геологиясы
- •Шөгінді тау жыныстарының жатыс пішіндері
- •1.7 Сурет. Ажыратушы бұзылымдар (м.М. Судо бойынша):
- •1.2 Мұнай және газдың табиғи резервуарлары, тұтқыштары, кеніштері және кен орындары
- •2 Мұнай және газ кен орындарын құрайтын тау жыныстарының физикалық сипатамасы
- •2.1 Мұнай және газдың табиғи коллекторлары
- •2.2 Тау жыныстарының кеуектілігі
- •2.4 Тау жыныстарының өткізгіштігі
- •2.3 Жыныстың гранулометриялық (механикалық) құрамы
- •2.5 Жыныстың меншікті бет ауданы
- •2.6 Тау жынысының механикалық сипаттамалары
- •3 Мұнай және газдың құрамы және мұнайдың физикалық қасиеттері
- •3.1 Мұнай және газдың құрамы және физикалық қасиеттері
- •3.2 Мұнай газы
- •4 Қабаттағы сұйықтық пен газдардың жағдайлары
- •4.1 Мұнай және газ кен орындары
- •4.2 Қабат сулары
- •4.3 Қабат қысымы және температурасы
- •4.4 Қабат жағдайындағы сұйықтыктың физикалық қасиетітері
- •5 Ұңғыма жабдықтары және оларды пайдалануға дайындау
- •5.1 Ұңғымалардың арналуы және олардың конструкциясы
- •5.2 Ұңғыма түбі жабдықтары
- •5.3 Ұңғыма сағасын жабдықтау
- •5.4 Сорапты - компрессорлы құбырлар
- •5.5 Ұңғымаға қабаттан сұйықтықтың (газдың) ағысын шақыру
- •6 Мұнай, су мен газды кеуекті орталардан шығару
- •6.1 Қабат энергиясы және кеніштерде әрекет ететін күштер
- •6.2 Мұнай және газ кеніштерінің жұмыс істеу режимдері
- •6.3 Кен орнын игерудың әр түрлі режимдеріндегі мұнайбергіштігі
- •7 Мұнай кен орындарын игеру
- •7.1 Игеру технологиясы, жүйесі мен объектісі
- •7.2 Игеру жүйелерінің сыныптамасы мен сипаттамалары
- •7. 3 Игерудің көрсеткіштері
- •7.4 Қабатқа әсер етпей мұнай кен орындарын өндіру
- •7.5 Еріген газ режимінде игеру
- •7.6 Қабатқа әсер ету арқылы мұнай кен орындарын игеру. Су айдау жүйелері
- •Мұнай кен орындарын игеруді жобалаудың негіздері
- •Ұңғымалар мен қабаттарды зерттеудің гидродинамикалық әдістері
- •Бақылау сұрақтары:
- •9 Терең сорапты құрылғылары арқылы ұңғымаларды пайдалану
- •9.1 Штангалы терең сорапты қондырғының құрылғысы
- •9.2 Штангалар мен құбырларға әсер ететін жүктемелер
- •9.3 Штангалы сорапты құрылғыларының жабдықтары
- •9. 4 Ұңғымаларды зерттеу құралдары
- •9.5 Күрделі жағдайларда штангілі сорапты қондырғыларды пайдалану
- •9.6 Қондырғыны жобалау
- •9.7 Ұңғымаларда батырылмалы ортадан тепкіш электр сораптарын пайдалану
- •9.8 Ұңғыманы пайдалануда жабдықты таңдау
- •9.9 Ұңғымаларды гидродинамикалық зерттеулері
- •9.10 Мүнай ұңғымаларын пайдалану кезіндегі штангасыз сораптардың басқа түрлері
- •9.11 Әр түрлі қабаттарды ұңғымалардың бір торымен жекелеп игеру
- •9.12 Ұңғыманы пайдаланудың рационалды әдісін таңдау
- •10 Қабаттың түп аймағына әсер ету әдістері. Ұңғымаларды жөндеу
- •10.1 Қабаттың түп аймағына әсер ету әдістерің ерекшеліктері
- •Қабатты гидравликалық жару
- •Гидроқұмдыағысты перфорациялау
- •Жылуфизикалық әсердің әдістері
- •10. 5 Импульсты соққылы және дірілдеткіш тербеліс әсерлері
- •Ұңғымаларды жөндеу
- •11 Газ және газконденсатты кен орындарын игеру және пайдалану
- •11.1 Ұңғымаларды орналастыру
- •11.2 Газ кен орындарының режимдері
- •11.3 Газоконденсатты кен орындарын игеру. Фазалық өзгерістердің диаграммасы
- •11.4 Газ конденсаты сілемдердің сыныптамасы, қабаттардың типтері
- •11.5 Қабат қысымын ұстау су және газды айдау
- •11.6 Газконденсатты ұңғымаларды зерттеу
- •11.7 Газ ұңғымаларын пайдалану. Газ ұңғымаларының түрлері, жабдықтары
- •11.8 Газ ұңғымаларының жабдықтары
- •11.9 Газ ұңғымаларының технологиялық режимдерi
- •12 Мұнай, газ және суларды дайындау мен жинау
- •12.1 Өнімді дайындау және шығарып алудың маңызды технологиялық схемасы
- •12.2 Мұнай кен орнын орналастыру жобасы
- •12.3 Өндіруші ұңғымаларының өнімін дайындау және жинау жүйесіне қойылатын талаптар
- •Өнімді жинау жүйелері
- •12. 5 Кәсіпшілікте ұңғымалардың шығымын өлшеу (есептеу)
- •Кәсіпшіліктік құбырлары
- •Мұнайгаздысулы қоспалардың құбырлардың бойымен жылжуы
- •Мұнайды кәсіпшілікте дайындаудың негізгі үрдістері
- •Газсыздандыру және өнімнің газды сепарациялау
- •Өнімді сусыздандыру
- •Мұнайды тұзсыздандыру
- •Мұнайды тұрақтандыру және мұнай газын дайындау
- •Мұнай кен орынның мұнай кәсіпшілікті ағынды сулардың дайындау
- •Тестілік сұрақтардың дұрыс жауаптары:
- •Глоссарий
- •Қолданылған әдебиеттер тізімі
- •Мазмұны
7.5 Еріген газ режимінде игеру
Егер қабаттың мұнайлық бөлігі әр түрлі геологиялық-физикалық жағдайлардың әсерінен қабаттық су айдау жүйесімен гидродинамикалық байланыста болмаса, онда мұндай кенде қысым қанығу қысымына тең болған уақыттан бастап, еріген газ режимі дами бастайды.
Сонымен бірге, мұнаймен қаныққан қабаттың барлық көлемінде ерітіндіден бос газ бөліне бастайды. Бөлініп жатқан газдың мөлшері қысымның қанығу қысымына қатысты төмендеуіне тура пропорционалды болады. Тесікті көлемде газдың құрамы ең көп қабат зонасы өндіруші ұңғымалардың маңайында шоғырланады.
Бос газдың көпіршіктерінің пайда бола бастауынан қабаттың тесікті көлемінде бір уақытта екі фаза болады, олар бір-бірінен физикалық қасиеттеріне байланысты едәуір ерекшеленеді - сұйық және газды. Газдың көпіршіктері кішкентай кезде немесе тесікті көлемнің аз ғана газбен қанығуы кезінде (10%-ға дейін) газ фазасы қозғалыссыз тұрады, ал сол кезде сұйық фаза ретіндегі мұнай еріген күйде қалған газбен қозғалады. Бірақ, көпіршіктердің пайда болуы сұйықтықтың қозғалуының кедергісін ұлғайтады да, ол мұнаймен бос емес тесіктің көлемнің едәуір кішіреюіне алып келеді. Нәтижесінде, қабаттың барлық көлемінде шашыраған қозғалмайтын газ, қысымның төмендеуімен кеңейе отырып, мұнайды өндіруші ұңғымаларға қарай итереді. Мұндай жағдайда газды өндіру ұлғаяды, ал газ факторы (жер бетіндегі жағдайда өндірілетін газ көлемінің мұнайға қатынасы) тұрақты болып қала береді немесе бастапқыдан шамалы төмен болады.
Қабаттың тесікті көлемі газбен қаныққан кезде 10-20 %, мұнда R(t)-ұңғыманың әсерінің шартты радиусы; rс -ұңғыма радиусы; t -ұңғыманы іске қосқаннан кейінгі уақыт.
Сұйықтықтың жылдық өндірісі, қыртыс қысымын төмендетуге жатқызылған, газдың жеке көпіршіктері бірігіп, үздіксіз газ фазасын түзеді, ол сұйық фазамен бірге қозғала бастайды. Сонымен қатар, газ қозғалмалырақ фаза ретінде мұнайдан озуға, оны итеріп шығаруға тырысады. Газбен қанығудың ары қарай ұлғаюы мұнай қозғалысының тез тоқтауына алып келеді. Нәтижесінде, қысымды төмендетуге байланысты мұнайды өндіру төмендейді, ал газ факторы тез ұлғая бастайды. Газ өндірудің ұлғаюы қысымның төмендеу процесін қарқындатады, ол қыртыс энергиясының азаюына алып келеді.
Ары қарай, ерітіндіден бөлінетін газ ұңғымадан оның ірі іріктелуінің толтыруын тоқтататын уақыт келеді. Бұл кезде газ факторы өзінің максимальді мәніне жетеді, ал кейін мұнай өндіру қарқынының ары қарай төмендеуін көрсете отырып, төмендей бастайды.
Еріген газ режимінің сипатталған механизмін көрсету үшін 7.4-суретте кенішті игеру графиктері келтірілген. Бастапқы қабат қысымында газды фактор мұнай өндірудің артуымен бірге баяу өсті. Кенішті бұрғылау бойынша мұнай өндіру үздіксіз артты және барлық ұңғымалар бұрғыланбастан бұрын максимумға жетті. Максимал газды фактор мұнай өндірудің максимумынан әлдеқайда кеш байқалды. Оның күрт төмендеуі игеру басталғаннан бастап
32 -ші айда байқалады.
Кенішті игерудің негізгі кезеңі бар-жоғы 3,5 жылға созылды. Осы уақытта қабат қысымы 18,4 - тен 1,5 МПа дейін төмендеді. Барлығы 0,987 млн. м3 мұнай өндірілді, ол қорлардың шамамен 18 %-ын құрады. Сонымен, мұнай кен орындарын еріген газ режимінде игеру мұнай өндірісінің қарқынды төмендеуімен, газдық фактордың арттыруымен кейін түсуімен жүретін қабат қысымының тез төмендеуімен сипатталады.
7.4 сурет. Кенішті игеру кезінде негізгі көрсеткіштердің өзгеру графиктері:
1 - орташа қабат қысымы; 2 - ұңғымалар саны; 3 - газ факторы, 4 - жалпы -мұнай өндіруі.
Мұндай режимде мұнай кен орындарын игеру процесінің төмен технологиялық тиімділігі қабат қысымын қанығу қысымының деңгейінде ұстап тұру үшін су айдауды қарастыратын игерудің белсенді жүйелерін пайдалануды талап етеді.
