- •1 Мұнай-газ кәсіпшілік геологиясының негіздері
- •1.1 Жер қабатының геологиясы
- •Шөгінді тау жыныстарының жатыс пішіндері
- •1.7 Сурет. Ажыратушы бұзылымдар (м.М. Судо бойынша):
- •1.2 Мұнай және газдың табиғи резервуарлары, тұтқыштары, кеніштері және кен орындары
- •2 Мұнай және газ кен орындарын құрайтын тау жыныстарының физикалық сипатамасы
- •2.1 Мұнай және газдың табиғи коллекторлары
- •2.2 Тау жыныстарының кеуектілігі
- •2.4 Тау жыныстарының өткізгіштігі
- •2.3 Жыныстың гранулометриялық (механикалық) құрамы
- •2.5 Жыныстың меншікті бет ауданы
- •2.6 Тау жынысының механикалық сипаттамалары
- •3 Мұнай және газдың құрамы және мұнайдың физикалық қасиеттері
- •3.1 Мұнай және газдың құрамы және физикалық қасиеттері
- •3.2 Мұнай газы
- •4 Қабаттағы сұйықтық пен газдардың жағдайлары
- •4.1 Мұнай және газ кен орындары
- •4.2 Қабат сулары
- •4.3 Қабат қысымы және температурасы
- •4.4 Қабат жағдайындағы сұйықтыктың физикалық қасиетітері
- •5 Ұңғыма жабдықтары және оларды пайдалануға дайындау
- •5.1 Ұңғымалардың арналуы және олардың конструкциясы
- •5.2 Ұңғыма түбі жабдықтары
- •5.3 Ұңғыма сағасын жабдықтау
- •5.4 Сорапты - компрессорлы құбырлар
- •5.5 Ұңғымаға қабаттан сұйықтықтың (газдың) ағысын шақыру
- •6 Мұнай, су мен газды кеуекті орталардан шығару
- •6.1 Қабат энергиясы және кеніштерде әрекет ететін күштер
- •6.2 Мұнай және газ кеніштерінің жұмыс істеу режимдері
- •6.3 Кен орнын игерудың әр түрлі режимдеріндегі мұнайбергіштігі
- •7 Мұнай кен орындарын игеру
- •7.1 Игеру технологиясы, жүйесі мен объектісі
- •7.2 Игеру жүйелерінің сыныптамасы мен сипаттамалары
- •7. 3 Игерудің көрсеткіштері
- •7.4 Қабатқа әсер етпей мұнай кен орындарын өндіру
- •7.5 Еріген газ режимінде игеру
- •7.6 Қабатқа әсер ету арқылы мұнай кен орындарын игеру. Су айдау жүйелері
- •Мұнай кен орындарын игеруді жобалаудың негіздері
- •Ұңғымалар мен қабаттарды зерттеудің гидродинамикалық әдістері
- •Бақылау сұрақтары:
- •9 Терең сорапты құрылғылары арқылы ұңғымаларды пайдалану
- •9.1 Штангалы терең сорапты қондырғының құрылғысы
- •9.2 Штангалар мен құбырларға әсер ететін жүктемелер
- •9.3 Штангалы сорапты құрылғыларының жабдықтары
- •9. 4 Ұңғымаларды зерттеу құралдары
- •9.5 Күрделі жағдайларда штангілі сорапты қондырғыларды пайдалану
- •9.6 Қондырғыны жобалау
- •9.7 Ұңғымаларда батырылмалы ортадан тепкіш электр сораптарын пайдалану
- •9.8 Ұңғыманы пайдалануда жабдықты таңдау
- •9.9 Ұңғымаларды гидродинамикалық зерттеулері
- •9.10 Мүнай ұңғымаларын пайдалану кезіндегі штангасыз сораптардың басқа түрлері
- •9.11 Әр түрлі қабаттарды ұңғымалардың бір торымен жекелеп игеру
- •9.12 Ұңғыманы пайдаланудың рационалды әдісін таңдау
- •10 Қабаттың түп аймағына әсер ету әдістері. Ұңғымаларды жөндеу
- •10.1 Қабаттың түп аймағына әсер ету әдістерің ерекшеліктері
- •Қабатты гидравликалық жару
- •Гидроқұмдыағысты перфорациялау
- •Жылуфизикалық әсердің әдістері
- •10. 5 Импульсты соққылы және дірілдеткіш тербеліс әсерлері
- •Ұңғымаларды жөндеу
- •11 Газ және газконденсатты кен орындарын игеру және пайдалану
- •11.1 Ұңғымаларды орналастыру
- •11.2 Газ кен орындарының режимдері
- •11.3 Газоконденсатты кен орындарын игеру. Фазалық өзгерістердің диаграммасы
- •11.4 Газ конденсаты сілемдердің сыныптамасы, қабаттардың типтері
- •11.5 Қабат қысымын ұстау су және газды айдау
- •11.6 Газконденсатты ұңғымаларды зерттеу
- •11.7 Газ ұңғымаларын пайдалану. Газ ұңғымаларының түрлері, жабдықтары
- •11.8 Газ ұңғымаларының жабдықтары
- •11.9 Газ ұңғымаларының технологиялық режимдерi
- •12 Мұнай, газ және суларды дайындау мен жинау
- •12.1 Өнімді дайындау және шығарып алудың маңызды технологиялық схемасы
- •12.2 Мұнай кен орнын орналастыру жобасы
- •12.3 Өндіруші ұңғымаларының өнімін дайындау және жинау жүйесіне қойылатын талаптар
- •Өнімді жинау жүйелері
- •12. 5 Кәсіпшілікте ұңғымалардың шығымын өлшеу (есептеу)
- •Кәсіпшіліктік құбырлары
- •Мұнайгаздысулы қоспалардың құбырлардың бойымен жылжуы
- •Мұнайды кәсіпшілікте дайындаудың негізгі үрдістері
- •Газсыздандыру және өнімнің газды сепарациялау
- •Өнімді сусыздандыру
- •Мұнайды тұзсыздандыру
- •Мұнайды тұрақтандыру және мұнай газын дайындау
- •Мұнай кен орынның мұнай кәсіпшілікті ағынды сулардың дайындау
- •Тестілік сұрақтардың дұрыс жауаптары:
- •Глоссарий
- •Қолданылған әдебиеттер тізімі
- •Мазмұны
9.9 Ұңғымаларды гидродинамикалық зерттеулері
Ұңғыманы зерттеу кезінде оның дебитін реттеу үшін штуцерлер қолданылады. Түптік қысымды құбыраралық кеңістікте сұйықтықтың деңгейі арқылы өлшеуге болады. Дегенмен кабель салдарынан эхограммаға кіргізілетін жаңғырықтардан өлшеу дәлдігі бұрмаланады. Еркін газ болатын сақиналық кеңістікте сұйықтықтың орташа тығыздығын анықтау қиын. Нақты нәтижелерді СКҚ-ға түсірілетін терең манометрлермен құбыраралық қысымды өлшеген кезде алады. Манометрлер арнайы құрылғылар арқылы құбыраралық кеңістікпен хабарласады.
Құбыраралық қысымды өлшеу үшін СКҚ-да 2 сораптан жоғары құрылғы орналастырады (9.19-сурет, кері клапаннан жоғары). Манометрдің 1 ұшы 3 қанжығаға отырады және өз салмағының әсерінен төмен 4 төлкеге қозғалады. Төлкенің 5 саңылаулары СКҚ-дағы 6 саңылаулармен сәйкес келеді, және манометрдің қуысы құбыраралық кеңістікпен байланысады. Құбырдағы қысым құбыраралықтан әлдеқайда жоғары, сондықтан манометр 3 ершікке тығыз орналасады. Қысымды өлшегеннен кейiн манометр ершіктен көтеріліп, құбыраралық кеңістікпен СКҚ жауып, 7 серіппе жоғары қарай 4 төлкеге айналады.
Ұңғыманы пайдалану процесінде мұнай бұл құрылымнан алшақ СКҚ бойымен еркiн көтерiледі. Қысымның жазуын алынатын диаграммының схемасы 9.20-суретте көрсетiлген. Манометр бастапқыда ру сағалық қысымнан ра құбырдағы қысымға дейін тiркейдi. Құбыраралық кеңiстiгi бар манометрдiң мәлеметтерінен кейін қысым құбыраралық сәйкес рв дейін төмендейді (b нүктесі). бс бөлігі - ұңғыманың тоқтауынан кейiн қысымның қалпына келтiру қисығының жазуы. Манометрдi көтергенде қысым құбырлық деңгейге өседі (cd сызығы), de сызығы манометрдің көтерілуін сипаттайды. Түптік қысым рВ сәйкес кесінді арқылы анықтайды, ал қабаттық —рс қысымы бойынша. Қабаттағы және түптік қысымдарды есептеу үшін сұйық бағанасының қысымын есепке алу керек. Газды сұйықтың орташа тығыздығын шегенделген құбырлардағы B шығын газ мөлшерi бойынша бағалауға болады. рс мәні бойынша қабаттық қысымды анықтау үшін шегенделген құбырдағы термобаралық шарттарындағы мұнай тығыздығын бiлу үшін керек (үрлегiштiң салпыншағының тереңдiгiнен басқа).
Iштегi қысымының өлшемiнiң айтылған әдiсiнің кемшiлiктер қатары бар: құбыраралық кеңiстiгi бар саңылаудандыру болуы мүмкiн, манометрдiң түсiруiн керек етеді. Сондықтан БЭҚ корпусына кiрiстiрiлген сораптардың қабылдауында тетіктер арқылы қысымды өлшеу әдiстерi жасалған. Тетіктерден ақпарат жиiлiкті сигнал түрiнде күш кабелi арқылы түседi.
Қабат өнiмдiлiгi жуықтап ортадан тепкiш сораптың қабiлеттiлiгін (жапқыш жабулы кезде H0 максимальді күшiне жетiлдiру үшін) өзiне жұмыс iстеуге пайдалануға болады.
9.19-сурет. СКҚ- да төмендегендегі манометрінің кұбыр кысымын өлшеуге арналған құрылғысының сызбасы |
9.20-сурет. Қысым жазбасының сызбасы
|
(9.39)
мұнда h1 - сағадан статикалық деңгейге дейінгі қашықтық; р1 - жабулы лақтырушы ысырмасы бар сораптың пайдалануы кезінде сағадағы қысым; р - сұйықтықтың тығыздығы.
Ұңғыманы жiберу, қалыптасқан дебиттiң және динамикалық деңгейдің түптiк қысымға жеткеннен соң және лақтырыстығы ысырманың толық жабылу кезінде пайдаланудағы сорап сол Но қысымды өрбітеді, оны келесі түрде жазуға болады:
(9.40)
мұнда h2 - сағадан динамикалық деңгейге дейінгі қашықтық; р2 -ысрманың толы0 жабуынан кейiнгі сағадағы қысым. (9.39) және (9.40) формулаларынан қабат және түп қысымдар арасындағы айырмасы мынандай (м)
(9.41)
Ағынның сызықты заңы бойынша ұңғыманың өнiмдiлiгiнiң коэффициентi
(9.42)
мұнда Q - ұңғыманың жiберуiнен кейiнгі қалыптасқан дебитi.
Бұл зерттеу әдiсiнің көптеген кемшіліктері бар (ГСҚ және тіректің дамудағы сораппен шығарудағы газдандырылған сұйықтықтары бірдей болмауы, сұйық тығыздығы мен ГСҚ формулада бірдей емес және соңғы сәтте белгісіз болуы). Бұл әдiс бойынша тек қана ұңғыманың өнiмдiлiгiн шамалап бағалауға болады. Мұнайдың өндiру көлемдерiнің тез өсуi мен БОТЭС қолдануымен байланысты маңызды мақсаты ұңғымалардағы гидродинамикалық зерттеулерiнiң тәжiрибесi және теориясының дамуы болып табылады.
