- •1 Мұнай-газ кәсіпшілік геологиясының негіздері
- •1.1 Жер қабатының геологиясы
- •Шөгінді тау жыныстарының жатыс пішіндері
- •1.7 Сурет. Ажыратушы бұзылымдар (м.М. Судо бойынша):
- •1.2 Мұнай және газдың табиғи резервуарлары, тұтқыштары, кеніштері және кен орындары
- •2 Мұнай және газ кен орындарын құрайтын тау жыныстарының физикалық сипатамасы
- •2.1 Мұнай және газдың табиғи коллекторлары
- •2.2 Тау жыныстарының кеуектілігі
- •2.4 Тау жыныстарының өткізгіштігі
- •2.3 Жыныстың гранулометриялық (механикалық) құрамы
- •2.5 Жыныстың меншікті бет ауданы
- •2.6 Тау жынысының механикалық сипаттамалары
- •3 Мұнай және газдың құрамы және мұнайдың физикалық қасиеттері
- •3.1 Мұнай және газдың құрамы және физикалық қасиеттері
- •3.2 Мұнай газы
- •4 Қабаттағы сұйықтық пен газдардың жағдайлары
- •4.1 Мұнай және газ кен орындары
- •4.2 Қабат сулары
- •4.3 Қабат қысымы және температурасы
- •4.4 Қабат жағдайындағы сұйықтыктың физикалық қасиетітері
- •5 Ұңғыма жабдықтары және оларды пайдалануға дайындау
- •5.1 Ұңғымалардың арналуы және олардың конструкциясы
- •5.2 Ұңғыма түбі жабдықтары
- •5.3 Ұңғыма сағасын жабдықтау
- •5.4 Сорапты - компрессорлы құбырлар
- •5.5 Ұңғымаға қабаттан сұйықтықтың (газдың) ағысын шақыру
- •6 Мұнай, су мен газды кеуекті орталардан шығару
- •6.1 Қабат энергиясы және кеніштерде әрекет ететін күштер
- •6.2 Мұнай және газ кеніштерінің жұмыс істеу режимдері
- •6.3 Кен орнын игерудың әр түрлі режимдеріндегі мұнайбергіштігі
- •7 Мұнай кен орындарын игеру
- •7.1 Игеру технологиясы, жүйесі мен объектісі
- •7.2 Игеру жүйелерінің сыныптамасы мен сипаттамалары
- •7. 3 Игерудің көрсеткіштері
- •7.4 Қабатқа әсер етпей мұнай кен орындарын өндіру
- •7.5 Еріген газ режимінде игеру
- •7.6 Қабатқа әсер ету арқылы мұнай кен орындарын игеру. Су айдау жүйелері
- •Мұнай кен орындарын игеруді жобалаудың негіздері
- •Ұңғымалар мен қабаттарды зерттеудің гидродинамикалық әдістері
- •Бақылау сұрақтары:
- •9 Терең сорапты құрылғылары арқылы ұңғымаларды пайдалану
- •9.1 Штангалы терең сорапты қондырғының құрылғысы
- •9.2 Штангалар мен құбырларға әсер ететін жүктемелер
- •9.3 Штангалы сорапты құрылғыларының жабдықтары
- •9. 4 Ұңғымаларды зерттеу құралдары
- •9.5 Күрделі жағдайларда штангілі сорапты қондырғыларды пайдалану
- •9.6 Қондырғыны жобалау
- •9.7 Ұңғымаларда батырылмалы ортадан тепкіш электр сораптарын пайдалану
- •9.8 Ұңғыманы пайдалануда жабдықты таңдау
- •9.9 Ұңғымаларды гидродинамикалық зерттеулері
- •9.10 Мүнай ұңғымаларын пайдалану кезіндегі штангасыз сораптардың басқа түрлері
- •9.11 Әр түрлі қабаттарды ұңғымалардың бір торымен жекелеп игеру
- •9.12 Ұңғыманы пайдаланудың рационалды әдісін таңдау
- •10 Қабаттың түп аймағына әсер ету әдістері. Ұңғымаларды жөндеу
- •10.1 Қабаттың түп аймағына әсер ету әдістерің ерекшеліктері
- •Қабатты гидравликалық жару
- •Гидроқұмдыағысты перфорациялау
- •Жылуфизикалық әсердің әдістері
- •10. 5 Импульсты соққылы және дірілдеткіш тербеліс әсерлері
- •Ұңғымаларды жөндеу
- •11 Газ және газконденсатты кен орындарын игеру және пайдалану
- •11.1 Ұңғымаларды орналастыру
- •11.2 Газ кен орындарының режимдері
- •11.3 Газоконденсатты кен орындарын игеру. Фазалық өзгерістердің диаграммасы
- •11.4 Газ конденсаты сілемдердің сыныптамасы, қабаттардың типтері
- •11.5 Қабат қысымын ұстау су және газды айдау
- •11.6 Газконденсатты ұңғымаларды зерттеу
- •11.7 Газ ұңғымаларын пайдалану. Газ ұңғымаларының түрлері, жабдықтары
- •11.8 Газ ұңғымаларының жабдықтары
- •11.9 Газ ұңғымаларының технологиялық режимдерi
- •12 Мұнай, газ және суларды дайындау мен жинау
- •12.1 Өнімді дайындау және шығарып алудың маңызды технологиялық схемасы
- •12.2 Мұнай кен орнын орналастыру жобасы
- •12.3 Өндіруші ұңғымаларының өнімін дайындау және жинау жүйесіне қойылатын талаптар
- •Өнімді жинау жүйелері
- •12. 5 Кәсіпшілікте ұңғымалардың шығымын өлшеу (есептеу)
- •Кәсіпшіліктік құбырлары
- •Мұнайгаздысулы қоспалардың құбырлардың бойымен жылжуы
- •Мұнайды кәсіпшілікте дайындаудың негізгі үрдістері
- •Газсыздандыру және өнімнің газды сепарациялау
- •Өнімді сусыздандыру
- •Мұнайды тұзсыздандыру
- •Мұнайды тұрақтандыру және мұнай газын дайындау
- •Мұнай кен орынның мұнай кәсіпшілікті ағынды сулардың дайындау
- •Тестілік сұрақтардың дұрыс жауаптары:
- •Глоссарий
- •Қолданылған әдебиеттер тізімі
- •Мазмұны
Мұнайды кәсіпшілікте дайындаудың негізгі үрдістері
Тауарлы мұнайдың сапасына қойылатын талаптар 12.3-кестесінде көрсетілген. Жер қойнауынан өндірілетін өнімнің кәсіпшілікте дайындаудың негізгі үрдістері мынадай: мұнайды газсыздандыру және оны тұрақтандыру, өндірілетін өнімді сусыздандыру, тауарлы мұнайды тұзсыздандыру (керек болған жағдайда). Кей жағдайда кен орыннан мыңдаған километр алыс жатқан мұнай өңдейтін зауыттарда кәсіпшіліктен келетін тауарлы мұнай қосымша тұзсыздандырылады немесе сусыздандырылады [6].
12.3-кесте. Тауарлы мұнайдың сапасына қойылатын талаптар
|
Мұнай тобы |
||
Көрсеткіш |
I |
II |
III |
Құрамы (артық емес) |
|
|
|
Су, % |
05 |
1,0 |
1,0 |
Хлорлы тұздар, кг/м3 |
0,1 |
0,3 |
1,8 |
Механикалық қоспалар, % |
0,05 |
0,05 |
0,05 |
Өткізу бекетіндегі температурасындағы қаныққан будың қысымы, кПа |
66,66 |
66,66 |
66,66 |
Тауарлы мұнайды алдын ала дайындаудың қажеттілігі мұнайды қайта өндеу технологиялық жабдықтардың коррозиясын азайту, катализаторлардың дезактивациясын алдын алу, алынатын отындардың және басқа қайта өңдеудің өнімдірінің сапасын жақсарту мақсатымен негізделеді.
Мұнайдың ең бағалы фракцияларының булану себептерінен шығындарды азайту мүмкіншілігі және әуе бассейнін қорғау мақсатымен қәсіпшіліктерде мұнайды терең газсыздандырылады (тұрақтандырылады) будың қанығу қысымның 66,66 кПа мәнінен асырмай.
Газсыздандыру және өнімнің газды сепарациялау
Өндіруші ұңғымалардың сағасынан мұнай-газды сепараторларына дейінгі мұнайдың қозғалысы үрдісінде қысымның газбен қанығуы мен газдың қысымынан төмендеуі кезінде мұнайдың бөлшекті түрде газсыздануы басталады. Газ-сұйықтық қоспасы газ және сұйықтық ағысына соңғы бөлгіштерде фазаға бөлуші - депульсаторларда (12.6-сурет) және УБС, НГС (12.7-сурет) типті газ-мұнайлы сепараторларда айырылады.
12.6- сурет. Газды алдын ала бөліп шығару торабының схемасы (депульсатор).
1 – жеткізуші коллектордан газ-мұнай қоспасы; 2 – газ жинақтаушы коллектор; 3 – газ шығарушы келте құбырлар; 4 – бөлгіш құбыр; 5 – газ құбыры; 6 – газ сепараторына газды шығару; 7 – мұнай-газ сепараторы; 8 – суды лақтыру келте құбыры.
Депульсатор және сепаратордан тұратын (12.8-сурет) газ сепарациялық торап депульсатордың еңқіш учаскелерде үлкен диаметрдегі құбырларының ағынын қабатшаланған құрылымының құрастыруға мүмкіндік береді, нәтижесінде газсұйықтық ағынды екіге газды сұйық тамшылары мен сұйықталған газдың көпіршіктірі ажыратады. Газ ағыны сұйықтық тамшыларын ұстап алу үшін тамшы жинағышқа бағыттайды, ал сұйықталған - гравитациялық газ-сұйықтық тұндырғышқа бағытталады. Сұйықтықты онда ұстап тұру уақыты газ көпіршіктерің негізгі массасының қалқып шығуымен анықталады.
12.7-сурет. Мұнай-газды сепараторлардың технологиялық схемасы
а – УБС типті, б – НГС типті, 1 - теңестіруші бөгеттер, 2 – шығарушы газ сепараторы; 3 – торлы тамшы ұстағыштар; 4 – рефлектор; І – депульсатордан шыққан газ; ІІ – депульсатордан алынған сұйықтық; ІІІ – газдың тазаланған ағыны; ІV – сепарацияланған сұйықтық.
12.8-сурет. Газ сепарациялық торабының принципиальді технологиялық схемасы: 1 – депульсатор; 2 – тамшы соққылаушы; 3 – тұнықтырушы-сепаратор.
Депульсаторлар және сепараторлармен құрастырылған сепарациялық тораптар келесідей мүмкіндіктерді қарастырады:
1) кез келген мөлшерде аппараттар бойынша ұңғыманың өнімдерін қайта бөлуді орындау;
2) тамшылы мұнай дан және судан газ сапалы тазалау үшін мұнай-газ сепараторлары арасында депульсаторлардан шыққыан газ ағыстарын қайта бөлуді үлестіру;
3) сепарациялық торабы арқылы ыстық суды немесе мұнайды қайта айналып жүру үшін, реагент-демульгаторларды, көпіршік сөндіргіштерді еңгізуді үлестіру.
12.4 және 12.5-кестелерде автоматтандырылған блокты сепараторлардың негізгі параметрлері келтірілген.
12.4-кесте. УБС2 типті мұнай-газ сепараторларының негізгі параметрлері
Параметр |
Сұйықтық бойынша сепаратордың шартты өнімділігі, м3/сут |
||||
|
1500 |
3000 |
6300 |
10000 |
16000 |
Газ бойынша жүктеме, м3/с, қысым кезінде, МПа: |
|
|
|
|
|
1,6 |
2 |
2 |
2 |
2 |
2 |
0,6 |
0,5 |
0,5 |
0,5 |
0,5 |
0,5 |
Аппараттың сыйымдылығы, м3 |
25 |
32 |
32 |
50 |
100 |
12.5-кесте. НГС3 типті мұнай-газ сепараторларынің негізгі параметрлері
Параметр |
Сұйықтық бойынша сепаратордың шартты өнімділігі, м3/тәу. |
||||
|
2000 |
5000 |
10000 |
20000 |
30000 |
Газ бойынша жүктеме, м3/с, қысым кезінде, МПа: |
|
|
|
|
|
1,6 |
2 |
2 |
1,67 |
1,5 |
1,5 |
0,6 |
1,25 |
1,42 |
1,0 |
0,83 |
0,83 |
Аппараттың сыйымдылығы, м3 |
8 |
14 |
28 |
56 |
80 |
Мұнай-газ сепараторлардың тиімді жұмысына мұнайдың қасиеттері әсер етеді. Мысалы, мұнайдың көпіршіктенуіне байланысты газ-мұнай қоспасының тұру уақыты 1,5-тен 25 мин. аралығында ауытқиды. Екінші жағынан, сепарациялық тораптың жұмысының тиімділігі сұйықтық тамшыларының газ ағынымен сұйықтықты алып кету коэффициентімен анықталады, соның нәтижесі ретінде газдың торлы тамшы соққылаушыға рұқсат етілген жылдамдықпен жетуне тәуелді болады.
