Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Лекция Сандык_адистер_даристер_ каз (1).doc
Скачиваний:
3
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
2 Мб
Скачать
☆

9.8. Функция кестесін тығыздау

Функцияның кестесін тығыздау үшін интерполяциалау қолданылады. Функцияның берілген кестесі бойынша аргументтің мәнін үлкейту арқылы жаңа кестені құру операциясы кейбір жағдайда функцияны субтабуляциялау деп аталады. Егер кесте тұрақты қадаммен берілген болса, онда Ньютонның интерполяциалау көпмүшелігін қолданған жөн. ЭЕМ-де есептеу үшін түйіндік нүктелері белгілі болған жағдайда (егер ақырлы айырымдар және полином дәрежесі қолмен есептелінген болса) Ньютон формулаларын Горнер кестесі арқылы көрсетуге ыңғайлы болады. Ньютонның бірінші интерполяциалау формуласы келесі түрде көрсетіледі:

Егер Горнер кестесін қолдансақ мәнін циклда есептеуімізге болады. Егер қолданылатын ақырлы айырмдардың максималды реті үлкен болмаса, онда мәнін Ньютон формулалары арқылы табуға болады.

МЫСАЛ 1.

Мына мәндер кестесi үшiн Лагранж көпмүшелiгiн құрып -тi есептеңiз:

x

1

2

3

4

y

2

3

4

5

Шешуi. төмендегi жағдайда n=3, онда сызықтық функциясы интерполяциялациялау көпмүшелiгi болып табылады, онда

Жауабы:

.

МЫСАЛ 2.

функциясының мәндер кестесi берiлген.

x

1000

1010

1020

1030

1040

1050

y

3.0000000

3.0043214

3.00806002

3.0128372

3.0170333

3.0211893

n=3 жоғарғы Ньютонның бiрiншi формуласын қолданып, lg1001 есептеп және R3 -қалдық мүшесiн бағалап көрсетiңiз.

Шешуi.

үшiн,

x

y

1000

3.0000000

0.0043214

-0.0000426

0.0000008

1010

3.0043214

0.0042788

-0.0000418

0.0000009

1020

3.00806002

0.0042370

-0.0000409

0.0000008

1030

3.0128372

0.0041961

-0.0000401

1040

3.0170333

0.0041560

1050

3.0211893

-тi есептеймiз:

-тi есептеймiз:

-тi есептеймiз:

Осыдан,

қалдық мүшенi бағалаймыз

,

мұндағы Егер , онда , сондықтан

және болса

болады.

Жауабы:

Бақылау сұрақтары:

  1. Кестемен берілген функцияны интерполяциалау әдісімен жуықтаудың ерекшелігі неде?

  2. Интерполяциалау көпмүшелігінің табылуы мен жалғыздығы қалай негізделеді? Оның дәрежесі интерполяциалау түйіндерімен қалай байланысады?

  3. Лагранж және Ньютонның интерполяциалау көпмүшеліктері қалай құрылады? Бұл интерполяциалаудың екі әдісінің ерекшкліктері қандай?

11-Дәріс. Сандық интегралдау. Интегралдық тегістеу. Интерполяциялық квадратуралық формулалары. Ең жақсы алгебралық дәлдікті квадратуралық формулалар.

11.1. Сандық интегралдау есебінің қойылуы.

11.2 Трапеция формуласы.

11.3. Симпсон формуласы.

11.4. Ньютон формуласы.

11.1. Сандық интегралдау есебінің қойылуы.

Келесідей анықталған интегралды есептегенде

,

мұндағы функциясы кесіндісінде үздіксіз, кейде белгілі Ньютон – Лейбниц формуласын қолдануға болады:

(1)

мұндағы функциясының алғашқыбейнелерінің бірі болады (яғни, ). Бірақ, сирек жағдайда, тәжірибе жүзінде алғашқыбейнені аналитикалық түрде алғанның өзінде, анықталған интегралдың сандық мәнін нақты соңына дейін есептей алмаймыз. Оған қоса, кейде интеграл астындағы функция таблица немесе график түрінде берілсе, онда интегралды не үшін (6.18) формуласымен есептеу кең ауқымды практикалық қолданыс алмайтыны түсінікті болар еді.

Мұндай жағдайда жуықтап (сандық) интегралдаудың әртүрлі тәсілдері қолданылады.

Бір еселі интегралдарды жуықтап есептеуге қолданылатын формулалар квадратуралық формулалар деп аталынады. Квадратуралық формулаларды құрудың қарапайым әдісі мынадай болады. Интеграл астындағы функциясы кесіндісінде интерполяциялау көпмүшелігімен алмастырылады. Мысалы, -Лагранж көпмүшелігімен алмастырсақ, мынадай жуықтау теңдігі құрылады:

, (2)

Мұндай әдіс ЭЕМ-де жеңіл орындалатын алгоритмдерге әкеліп, нәтижені нақты алу мүмкіндігін береді. Бұл жағдайда, кесіндісі бөлікке нүктелерімен бөлінеді, соның нәтижесінде көпмүшелігі құрылады.

Алынған нәтижені көпмүшелігінің орнына қоя отырып, біз

,

мәнін аламыз.

Сонымен

, (3)

мұндағы

, (4)

Осы табылған формулалар нәтижесін біле отырып, мынаны байқауға болады:

1). коэффициенттері функциясына тәуелді еместігі, себебі олар интерполяциялау түйіндерін ескеріп құрылған.

2). Егер , -ші дәрежелі полином болса, онда (2) формуласы нақты болады, себебі, бұл жағдайда .

Мұндағы xк-интерполяцияның берiлген түйіндер, Ак-функцияның түрiне тәуелді емес тек түйіндер таңдауына тәуелдi коэффициенттер, R-қалдық мүше немесе квадратуралық формуланың қателiгi.

интегралдау кесiндiсiн тең n бөлiкке бөлемiз:

интеграл астындағы функцияны алынған тораптарда есептеймiз.

Бiрдей қашықтықта жатқан тораптар үшiн квадратуралық формулалар Ньютон-Котес формулалары деп аталады. Бұндай формулалардың қарапайым түрлерi төменде келтiрiлген: