1 Отын беру құрылысы, 2. Бункер, 3. Тозаң дайындайтын құрылгы 4. Деаэратор блогы, 5. Машина залы. 6 қазан, 7 ауа жылытқыш, 8. Күл ұстағыш. 9. Түтін сорғыш. 10. Түтін мұржасы.
Деаэратор машина залы мен қазан цехының арасында орналасқан. Бункерлі галерея мен тозаң даярлайтын құрылғы қазан цехы-ның оң жағынан қабысады. Күл үстағыштар мен түтін сорғылар бас корпус нен түтін шығатын мұржа арасынан сыртқа шығары-лады.
Әр төрт қазанға биіктігі 1206 мегр мұржа орнату карастыры-лады.
Міне, бұл электр станциялары (МАЭС-КЭС) электр онімінің нағыз қайнар коздері болып есептелінеді (2.1 сурет). МАЭС пай-далы әсер коэффициенті 40% шамасында, себебі турбиналарды айналдырған бу тікелей салқындатқышқа (конденсаторға) бағыт-талады да, жылу энергиясының шығыны жылу электр орталықта-рымен салыстырғанда едәуір кобірек түседі.
Конденсациялық электр станциялардың ерекшеліктері:
1. Мүмкіндігінше, отын кең орны бар жерге салынады.
Өндірілген электр энергиясының басым копшілік болігі кер-псуі 110-1150 кВ электр желісіне беріледі.
Электр энергиясын ондіру графигімен жұмыс істейді.
Томенгі манервлі станция. Себебі турбинаны салқын күйінен күмысқа қосу үшін және тиісті электрлі жүкті алу 3-10 сағатқа созылады.
5. Пайдалы әсер коэффициенті шартты түрде төмен 30-40%.
Бақылау сұрақтары:
1. КЭС-те технологиялық процесс арқылы электр энергияны алу сұлбасында орналасқан жабдықтарды атаңдар.
Әдебиттер тізімі:
1. Г.Хожин «Электроэнергетика».Оқулық. Алматы;ЖШС РПБК «ДәуірӘ, 2011-416 бет
2. Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Кадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. Суреттері 140 сурет. Библиографиялы тізімі 17. ISBN 9965-814-30-9
ДӘРІС № 12
Тақырыбы «жэо электр энергияны алудың технологиялық процесі»
Жоспар
1. ЖЭО-да электр энергияны алудың технологиялық процесі
Жылу электр орталықтары түтынушыларды тек электр энер-і иясымен ғана емес, сонымен қатар бу түріндегі жылумен немесе ыстық сумен қамтамасыз етеді.
Осы мақсатта саты аралық турбиналардан алынатын, пайдаланатын суды регенеративті түрде жылытатын будың бөлінуінен басқа будың тағы да екі түрлі бөлінуі жүзеге асырылады: бірі -7 10 атм. және одан да жоғары қысымдағы бумен өндірісті қам-сыздандырса, ал екіншісі - 1,2 атм. қысымдағы бу түрғын үйлерді жылумен қамтамасыз етеді.
Мұның өзі екі түрлі мақсатты көздейді: біріншіден, қысымы 100-ден 10 атм-ға төмендегеннен кейін де әрі қарай бу ұтымды пайдаланылады, бұл ретте цехтардағы және үй жылыту жүйесіндегі іиімсіз ұсақ қазандардан бас тартуға тура келеді; екіншіден, кон-денсаторға пайдаланылған будың аз ғана бөлігі түсіп, айналмалы су мен жылу шығыны күрт төмендейді.
Осының нәтижесінде жылу электр орталықтарының жалпы пайдалы әсер коэффициенті 60%-ға дейін артады, яғни ең үлкен деген конденсациялық станциялардың пайдалы әсер коэффициен-гімен салыстырғанда 1,5 есе көп.
Алайда жылу электр орталықтары түтынуға жақын жерлерде, кобінесе қалада немесе өндірістік кәсіпорын орталығында орналасуы керек, өйгкені ЖЭО-нан 4 6 км радиусты бумен қамтама-сыз ету аса тиімді, сөйтіп, жергілікгі тұтынушылар 6-10 кВ электр )нергиясымен қамтамасыз етіледі. Мұның өзі қағида бойынша жылу электр орталықтарының 200-300 МВт-қа дейінгі қуаттылы-гын шектейді. Яғни куатты жылу электр орталықтары тұтынушы-лардың саны аса үлкен болған жағдайда ғана салынады.
Мұндай станцияларда да жоғарыда айтылып кеткен бес цикл орындалады, отын және ауа циклдары аудандық электрстанцияларының комплекстерімен бірдей. Ал қалған үш циклдың айырма-шылықтары төмендегідей (12.1-сурет).
Бу. Жоғарыда айтылғандай жылу электр орталықтарында будың бөлінуінің арнаулы екі түрі бар. Өнеркәсіптік бөліну кезінде бу тікелей өндіріске түседі. Жылумен қамтамасыз ету жүйесіндегі бөлінген бу жылытқыштарда, бойлерде 37 пайдаланылады, онда жылыту жүйесін ыстық су үнемі жылытып отырады да белгіленген жүйеде тармақты сорғылармен 38 өтеді.
12.1-сурет. Жылу электр орталығының технологиялық процесінің ұстанымдык сұлбасы.
а) жергілікті тутынушыларга берілетін электр энергиясы; б) қазан-нан турбинага жеткізілетін бу; г) экономайзер мен қазанга берілетін қоректендіру суы; в) өндіріске жіберілетін бу; д) деаэратор бөлімі; 18 - турбина, 19 конденсатор; 20 - эжектор; 21 - айнымалы соргы; 22 - конденсаттық соргы; 23,24 - төменгі қысымды су қыздыргыш; 25 -деаэратор; 26 - қазанды қоректендіретін соргы; 27,28 - жогары қысымды су қыздыргыш; 30 электр генераторы; 31 - жогарлатқыш трансформа-тор; 32 - өзіндік мүқтаждық трансформаторы; 33 - озіндік мщтаждық пшрату қүрылгысы; 34 жогары кернеудегі тарату қүрылгы; 37 - жылы-///V жуйесінің бойлері; 38 - тораптық соргы; 39 - бойлердің конденсаттық сорғысы.
Су. Айналмалы су, конденсат, үстеме және пайдалынатын су осы төрт ағын аудандық электр станцияларының ағындарымен бірдей.
Мынаны айта кеткен орынды: өзен немесе тоғаннан алшақта орналасқан қалалық жылу электр орталықтарында айналмалы суды салқындату градирни арқылы, яғни мүнара түрінде салынған қүрылыстар арқылы жүзеге асырылады. Су градирниге беріліп, одан төмен қарай сорғалап ағып, салқындатылады.
Жылу электр орталықтарының жоғарыда айтылған тасқында-рына жылумен қамтамасыз ету жүйесінің айналмалы ыстық суы мен конденсат қосылады, бу конденсат бойлерде түзіліп, бойлердің конденсат сорғылары 39 арқылы деаэраторға түседі.
Осы сүлбада көрсетілмеген цифрлардың мағынасына КЭС-тың гехнологиялық процесінің сүлбасындағы белгілерге қарасаңыз, түсінесіз.
Электр энергиясы.Жылу электр орталықтарының генераторы жергілікті түтынушылардың 6-10 кВ кернеулі генераторына, яғни өндірістік кәсіпорындар мен трансформаторлық қондырғыларды камтамасыз етуге арналған кабельдер тарайтын, жинактаушы шиналарға тікелей қосылады. Сонымен, әр жылу электр орталы-гына жинақтаушы шиналар қажет, өйткені олар станцияның өзіндік грансформаторларын 32 жабдықтайды.
Сонымен қатар, жылу электр орталықтары басқа да станция-лармен немесе энергия жүйесімен өзара қуат алмасу мақсатында байланысады. Түтынушылармен алынатын бу әр уақыт бірлігінде міндетті түрде өз жүмысын атқаруы керек, яғни белгілі бір қуат өндірілуі керек. Бүл ретте, жылу және электр энергиясын тұтыну-шылардың арасында идеал баланстың болуы мүмкін емес және де бүл жағдайда негізігі анықтауыш ретінде жылу гүтынуы алына-тын болғандықтан, түрлі уақыт кезеңінде жүйеге берілегін не одан алынатын артық немесе кем электр қуаты алынады.
Сондықтан жылу электр орталықтарында 6-10 кВ кернеуі ге-нератор шиналарын 35-220 кВ-тан жоғары кернеулі генератор шиналарымен байланыстарытын бір немесе екі байланыс транс-форматорлары 31 орнатылады, одан электр берілісінің көмегімен осы жылу электр орталығының энергия жүйесімен байланысы жүзеге асырылады.
Жылу электр орталығының негізгі қүрылыстарын біріктіру.
12.2-суретте үлгі ретінде жылу электр орталығының негізгі қү-рылыстарының қүрастырылуы көрсегілген. Мұнда, бас корпус-тан 37-35 м қашықтықта кернеуі 6-10 кВ генераторлы жабық қүрылғысы, ал бас басқару калқаны оған жанаса орналасқан. Одан 10 м қашықтықта өту копірімен белгіленг ен жоғарылатқыш трансформаторлары бар бір немесе екі ашық тарату қүрылгылары ор-яаласқан. Негізінен алғанда, біріктіру ұстанымы аудандык электр етанцияларындағыдай.
12.2-сурет. Жылу электр орталығының негізгі құрылыстарын орналастыру сұлбасы
1-Қазан цехы. 2. Машина залы. 3. Турбогенераторлар. 4. Оту копірі. 5. Негізгі басқару қалқаны. 6. 6-10 кВ тарату қурылгы үйі. 7. 6-10 кВ ТҚ шиналары мен генераторларды қосатын ток өткізгіштер. 8. 6 10 кВ ТҚ мен трансфориаторларды косатын ток откізгіш. 9. Куштік трансформа-торлары. 10. 110 кВ АТҚ 11. 35 кВ АТҚ. 12, 13. Электр беріліс желілері.
Негізгі қүрылыстарды біріктірудгң нақты жоспары әрине, кергілікті жағдайларга, станцияның қуаттылығына қарай алуан түрлі болып келеді.
Жылу энергиясын толық пайдалану арқасында ЖЭО-ның пайдалы әсер коэффициенті 60-65%-ке жақын, яғни қазіргі гехника іәрежесінде ең жоғарғы көрсеткішке таяу.
Жылу электр орталықтарының ерекшеліктері:
Жылу энергиясын түтынушыларга жақын салады.
Әдетте әкелінген отынмен жүмыс істейді.
Өндірілген электр энергиясының айтарлықтай бөлігін жер-і. іікті түтыыушыларға таратады.
Негізгі жылу энергиясын өндіру графигімен жүмыс істейді.
Төменгі манервлі станция (КЭС сияқты).
Баска электр станциялармен салыстырғанда пайдалы әсер коэффициенті шартты түрде (η=0,6-0,65%).
Бақылау сұрақтары:
1. ЖЭО-те технологиялық процесс арқылы электр энергияны алу сұлбасында орналасқан жабдықтарды атаңдар.