Әдебиеттер тізімі
1. Веников В.А., Путятин Е.В. Введение в специальность.Электроэнергетика.-М:Высшая школа, 1988г.
2.Хожин Г. «Электроэнергетика», Алматы, 2011ж.
ДӘРІС № 15
Тақырыбы«газ-турбиналық және пар-газдық қондырғылар»
Жоспар
1. ГТУ-да және ПГУ-да технологиялық процесс арқылы электр энергияны алу.
Газ турбиналы электр станциясының негізгі бөлігі - газ турбина қондырғылары. Бұндай қондырғылар жұмыс істеу үшін отын (сұйық немесе газ) мен ауа қоспасы немесе алдын-ала қыздырыл-ған ауа пайдаланылады. Алдын-ала қыздырылған ауаның темпера-турасы және қысымы жоғары болу керек. Газ турбинасы газдың жылу энергиясын турбина роторының кинетикалық энергиясына айналдырады.
Ротор дегеніміз турбинанаың бірнеше калақшалар орнатылган айналмалы бөлігі. Сонымен газ турбинасында отынның энергиясы механикалық энергияға айналады.
Қарапайым газ турбина қондыргысыныц жүмыс істеу схемасы 15.1-суретте көрсетілген. Жану камсрасына (1) сүйық немесе газ тәрізді отын және ауа беріледі. Жану камерасында дайындалған, жоғары температуралы және қысымы үлксн газ (2) турбина (3) роторының қалақшаларына беріледі. Осы газ ротордың қалақша-ларына үлкен қысым түсіреді де, турбинаныц роторын жылдам айналдырады. Турбинаға (3) электр тоғының генераторы (4) жалғасады. Турбина білігінің айналу жылдамдығы минутына 3000 айналымға жетеді. Сондай жылдамдықпен турбинаға қосылған электргенерагор (4) және компрессор (5) айналады. Ақырында электрмагниттік индукция заңы бойынша статордың орамында электр қозғаушы күш пайда болады (КЭС, АЭС, СЭС-ғы сияқты).
Айта кететін бір мәселе компрессор (5) ауаны (6) белгілі бір қысыммен жану камерасына (1) беру керек. Бүл қысымы бар ауа (6) турбинадан жүмыс атқарып шыққан газ бен (8) алдымен қыздырылады да содан кейін жанү камерасына беріледі. Нәтижесінде отынның жану тиімділігі артады да, газ турбиналық кондырғы-ның пайдалы әсер коэффициенті көбейеді. Қазіргі уақытта қуаты 25 100 МВт газ турбиналары электр станцияларында пайдаланады.
15.1-сурет. Газ турбиналы станцияның ұстанымдық сұлбасы.
//////- отын; # # # - ауа: ••• - жану өнілй (продукты сгорания).
1. Жану камерасы. 2. Қысымы және температурасы жоғары газ. 3. Газ турбинасы. 4. Электр генераторы. 5. Компрессор. 6. Белігілі қысымы бар ауа. 7. Ауаны (газды) жылытатын құрылғы (генератор).
Осындай электр станциясының пайдалы әсер коэффициенті 29-34 пайызға жетеді.
Газ турбиналы электр станциясы - жоғары маневрлі (1-2 минутта жүмысқа қосылады). Қазіргі энергетикалық жүйеде ол көбіне резервтегі энергия көзі ретінде қолданылады.
Бу-газ турбиналы электр станциясы (БГТЭС)
Газ турбинасының экономикалық тиімділігін арттыру үшін әдейі бу-газ турбиналары қолданылады. Бу-газ қондырғылары жүмыс істеу үшін екі энергия көзі- бу және газ пайдаланылады. Бу-газ қондырғыларының үстанымдық сүлбасы 15.2-суретте көрсетілген. Бұл қондырғы былайша жүмыс істейді: Бу-газ турбина-ларында отын бу генераторының (1) отын жағатын жерінде жағылады да, бу генераторында пайдаланылған бу, бу турбинасына (5) жеткізіледі.
600-750°С дейін салқындатылған газ бу генераторынан газ турбинасына (3) енеді. Сонымен бу-газ қондырғыларында екі электр генераторы (4) жұмыс істейді: біреуі бу турбипасымен (5), екіншісі газ турбинасымен (3) білік аркылы қосылған. Бу немесе газ турбинасы жұмыс істегенде электр генераторы да (4) іске қосылады. Әрі қарай электр энергиясын өндіру процесі КЭС пен АЭС-ы сияқты жүреді. Газ турбинасының қуаты бу турбинасының қуатымен салыстырғанда 20 пайыздан аспауы керек. Газ (3) және бу турбинасынан (5) жұмыс атқарып шыққан газ, суды бу генераторына (1) жеткізбей тұрып, алдымен осы суды қыздыруға пайдаланады.
