Әдебиеттер тізімі

1. Веников В.А., Путятин Е.В. Введение в специальность.Электроэнергетика.-М:Высшая школа, 1988г.

2.Хожин Г. «Электроэнергетика», Алматы, 2011ж.

ДӘРІС № 19

Тақырыбы «геотермалдық қондарғылар, биогаздақы қондырғылар, электр-химиялық генераторлар»

Жоспар

1. Геотермалдық қондарғылар.

2. Биогаздақы қондырғылар.

Жер астындағы энергия көздері (орысша-геотермия) - ыстық су, гейзерлер және т.б. электр энергиясын ондіру үшін пайдаланылады. Мамандардың зерттеуі бойынша таяу арада жер асты энергия коздерін пайдалану осе бастайтын болады. Бір шар-шы километр жер қойнауында 3-5 километр тереңдікке жіберген суық су 1 градусқа ысыса 10 миллиард джоулы жылу болініп шығады. Бұл мың тонна мазутты жаққанмен бірдей. Жер қойнауының температурасы әрбір 30 метрге тереңдеген сайын бір градусқа осіп отырады. Бүл аса коп емес сияқты, бірақ 3 километр тереңдіктегі температурада (100°С) су қайнатуға болатындығы, ал 11 километр тереңдікке (327°С) қорғасын балқитын-дығы, 60 километр тереңдікке температура 1800°С-қа жететіндігі және онда платина (1773°С) балқитындығы мәлім. Осыған орай кез келген жерде тіпті мәңгі тоң аймактарда да жердің ішкі жылу-ын пайдалануға болады.

Геотермиялық электр көздерінің едәуір болашағы бар екендігі соңғы жылдарда анықталып отыр. Жер астындағы жылы суды электр энергиясын өндіруге де, жылумен жабдықтауға да және жасанды суық су алу үшін де қолдануға болады.

Қазірдің өзінде жер шарында түрақты жүмыс істеп түрған бірнеше геотермиялық станциялар бар: Италияда жалпы қуаты 420 МВт, Жаңа Зеландияда - 200 МВт, Жапонияда - 168 МВт, АҚШ-та - 500 МВт, Мексикада - 80 МВт энергетика көздері пайдаланылуда.

1966 жылы Камчаткада Паужетск геотермиялық станциясы іске қосылды. Оның алғашқы қуаты 5 МВт болса, қазір 25 МВт-тық агрегаттар іске қосылмақ.

19.1-суретте геотермиялық электр станциясының құрылымдық сұлбасы берілген.

Қазір Махачкала маңында өндіріске зор пайдасын тигізіп отыр-ған, әрі қүбырлы жүйе арқылы жылу тарататын геотермиялық қондырғы жүмыс істейді.

Сонымен қатар жер астындагы энергия көздерін Қазақстанда, Грузияда, Шығыс Сібірде, Дағыстанда, Курил аралдарында және т.б. жерлерде пайдалануда.

Алайда, техниканың қазіргі даму сатысында жер астындағы •иергия көздерін толық пайдалану мардымсыз.

Биогаз қондырғылары

Биогаз қондырғылары биогазды анаэробтық жағдайларда биомассаның шіруін бақылау арқылы өндіреді.  Биогаз қондырғыларында биогазды ең түрлі ауқымда алуға болады. Ол өз кәсіпорнын энергиямен қамтамасыз ету үшін шағын тазарту мен қондырғылар болуы мүмкін және газ бен электр қуатын желіге беруге арналған алып орталықтандырылған энергия парктері болуы мүмкін.   Биогазды өндіру үшін тамақ өнеркәсібінің және ауылшаруашылық қабылдақтары келе береді, сондай-ақ арнайы өсірілген энергетикалық өсімдіктер. Биогаз қондырғылары моно-шикізатпен, сондай-ақ қоспаларда жұмыс істей алады.  Биогаз қондылары шикізатты беру жүйесі кешенімен, жылыту, араластыру, канализация, ауа газды және электр жүйесімен жабдықталған герметикалық реакторлардан тұратын құрылыс объектілері болып табылады. 

Биогаз – биомассаның микробтық шіру нәтижесінде алынған газ. Негізінен метаннан (55-70%) және көміртегі диоксидінен (45-30%) тұрады, алайда биогаз станциясында жойылатын кейбір қосынды заттар бар. Биогаз қасиетіне қарай табиғи газға (80-98 % метан) жақын келеді. Оның иісі мен түсі болмайды. 

Биогаз қазандықтарда жағу үшін және байытусыз іштен жанатын қозғалтқыштарда пайдаланылуы мүмкін. Биогазды электр энергиясын өндіру үшін пайдалану кеңінен таралған.  Биогаз СО2 -ден тазартып табиғи газдың қасиетіне жеткізе алады. Ондай байытылған биогаз биометан деп аталады. Көбінесе ондай тазарту судың өкмегімен жүрігізіледі. Тазартқан соң газдың құрамы бойынша да және табиғи газдың қасиетіне бойынша айырмашылығы болмайды

Биогаз станцияларынынң пайдалары. Экология .

Биогаз қондырғысы – тазартудың ең белсенді жүйесі. Тазартудың кез-келген басқа да жүйелері энергияны өндірмейді, тұтынады. Биогаз қондырғысы қалдықтарды богазға және биотыңайтықыштарға қайта өңдейді. 

Биогазды өндіру метанның атмосфераға шығарылуының алдын алады. Оны тұту – глобальді жылынудың алдын алудің ең жақсы тәсілі.

Биогаз қондырғысының қосымша пайдасы: электр мен жылуды өндіру, биоментанды алу, жаңа кәсіпорындарды салу кезінде тазартуға күрделі шығындарды үнемдеу.

Бақылау сұрақтары:

1. Геотермалдық қондарғылар не жатады?

2. Биогаз қондырғылырының пайдасы.