27.Санитарлы көрсеткішті микроорганиздердің негізгі топтарына сипаттама берініз

Бактериялардың жалпы мөлшері ЕПА-да 37С температурада 24сағ микроорганизмдер мөлшері калония түзеді.Топырақтың,микрофлоралардың бүлінуі фикольді шығарылғандармен болады.Термофильді микроорганизмдер олар ЕПА-да 60С температурада 24сағ ішінде калония түзеді.Топырақтың ішек таяқшасымен жоғары және төмен бүлінулері фекальді бүліну болып табылады.ІТТБ-грамм теріс,қысқа таяақшалы,спора түзбейді.Лактозаны және глюкозаны қышқыл және газға дейін 7С температурада 24-48 сағат ішінде ыдыратады.Лактозаны қышылға дейін 37Стемпературада 24сағыдыратады.

Перфрингенс титр әдісі.Бұл грамм оң облегатты анаэробты,спора түзуші таяақшаларды анықтауда және сульфиттердің қалпына келуін анықтауда қолданылады.

Аммонийфикаторлар- азотты аммоний катионына дейін айналдыратын микроорганизмдер қалу мүмкін.

Нитрифкаторлар - Нитраттағы нитриттегі азотты және аммони тұздарын қышқылданлыратын микроорганизмдер . Бұл топқа Nitrosococcus, Nitrosolobus, Nitrosobacter туыстығының өкілдері жатады .Олардың болуы органикалық ластанудың және өзіндік активті тазару процесі бар екенін көрсетеді.

Аэробты целлюлозажұктырушы микроорганизмдер - целлюлозаны көмірсудың көзі ретінде қолданатын топырақ микробиототы. Бұл топта спорасыз бактериялардың , базидиалинді, ашытқы саңырауқұлақтардың рөлі зор.Сапрофиттердің жалпы саны - микроорганизмдердің мөлшері 72 сағатта 20-30⁰с –да МПА –да колония түзетін. Микробиотттың жоғарғы санағы топырақтың органикалық ластануын көрсетеді.Патогенді микроорганизмдер – сальмонелалар, поттогенді клостридиялар(C.tetani, C.botulinum), сібір түймесін қоздырушылар ,вирустар

1.Кесте Патогенді микробтар және топырақта анықталуы

Топырақ табиғи биотопқа байланысты табылатын микробтар	Адам және жануарлар арқылы топыраққа түсетін микробтар
	Көп уақыт сақталатын	Көп уақыт сақталмайтын
Ботулизм клостридиялары	Сібір түймегі бациласы		Сальмонелалар, шигелдер, вибриондар
Терең микоз қоздырғыштары	Сіріспе клостридциясы		Туберклез миробактериясының қоздырғышы
Актиномиоциттер	Анаэробты инфекция клостридсиясы		Лептоспиралар, сап қоздырғышы, энтеровирустар, аусыл вирусы
Микотоксикоздық кейбір қоздырғыштар

2.Кесте Санитарлы микробиологиялық көрсеткіштер

Топырақты пайдалану сипаттамасы	(колиформдар), индекс (немесе ФКП)		Энтерококтар индекстері		Патогенді микроорганизмдер (эпидемиогиялық көрсеткіштер бойынша), индекс
Жергілікті орындар	+		+		+
Курорттар және демалыс орындары	+		+		+
Сумен қамтамасыз ету көздерін санитарлық қорғау аймақтары	+		+
Кәсіпорындарды салыстырмалы қорғау аймақтары	+		-+-
Транспортты жерлер	Ч-		-t-		1
Ауылшаруашылық көрсеткіштер	+	+		+
Ормандық көрсеткіштер	Ч-	Ч-		+

28.Санитарлы эпидемиологиялық бақылау адістеріне шолу жасаныз Жер қыртысын санитарлы бағалау СанПиН 2.1.7.1287-03 «Топырақтың сапасына санитарлы-эпидемиологияялық талаптар», МУ 2.1.7.730-99 «мест Тұрғылықты жерлердің топырағаның сапасын гигиеналық бағалау» жүргізіледі. Санитар ережелері тұрғылықты жерлердің топырағының сапасына қойылатын талаптар және орналастыру, жобалау, құрастыру, қайта құрастыру барысында гигиеналық нормативтердің ұсталынуыын қадағалайды. Бұл ережелерді барлық заңды тұлғалар мен жеке кәсіпорын иелерінің барлығы жекеменшіктің көлеміне қарамастан ұстануы керек. Топырақтың гигиеналық бағалануының мақсаты – оның сапасы мен адамға қауіпсіздігінің дәрежесін анықтау, сонымен қатар химиялық және биологиялық ластануды азайту мақсатында іс-шаралар ұйымдастыр болып таблады.

Жер қыртысының сапасын санитарлы бағалауға санитарлы-химиялық, токсикологиялық, бактериологиялық, паразитологиялық, энтомологиялық және радиометриологиялық зерттеулер жатады.

Химиялық ластану дәрежесі топырақ құрамындағы ПШК тізіміндегі химиялық элементтердің ластаушы компоненттерінің басымдылығы мен олардың қатерлігінің дәрежесі арқылы анықталады.

Жер қыртысындағы химиялық элементтердің ПШК 4 маңызды залалдық көрсеткішімен анықталады:

• транслокациялық – заттың өсімдік құрамына өтуі;

• су мирациялық – заттың топырақтан жер асты және су қоймаларына өтуі;

• ауа миграциялық – заттың топырақтан атмосфераға өтуі;

• ортақ санитарлы – ластаушы заттың топырақтың өзін өзі тазарту қабілетіне әсері.

Санитралы-эпидемиологиялық қатынаста қатерлік дәрежесіне қарай топырақ: таза, ұйғарынды, орташа қауіпті, қауіпті және өте қауіпті болып бөдінеді. Жер қыртысының химиялық ластануының бағалануы 3-қосымшада көрсетілген.

7 кесте

Химиялық ластаушы заттардың қатерлілік кластары

Қатерлік кластары	Химиялық ластаушы зат
1	Күшәла, кадмий, сынап, қорғасын, мырыш, фтор,3,4-бенз(а)пирен
2	Бор, кобальт, никель, молибден, мыс, сурьма, хром
3	Барий, ванадий, вольфрам, марганец, стронций, ацетофен

Топырақтың ластануының маңызды көрсеткіштерінің бірі санитарлы сан(Хлебников саны) болып табылады, ол қарашіріндінің азотқа қатынасының органикалық азотқа қатынасын көрсетеді (мг/100 г). Санитарлы сан топырақтың өзін-өзі тазалау қасиетін бағалауға көмектеседі. Өзін-өзі тазалау кезінде гумустағы азот көлемі көбейіп, таза топырақта санитарлы сан 1-ге тең болады. Санитарлы сан төмен болған сайын, топырақ соншалықты лас.

Жер қыртысының эпидемиялық қатерін келесі көрсеткіштер бойынша бағалайды:

4. Санитралы-биологиялық көрсеткіштер:

• Жанама көрсеткіштер – ішек таяқшалары микроағзалаырың тобының санитарлы-көрсеткіштері (БГКП индексі) және нәжістік стрептококктар (энтерококк индексі);

• Тікелей көрсеткіштер – ішек инфекцияларының қоздырғыштарының табылуы, сонымен қатар сальмонелл.

5. Санитарлы-паразитологиялық көрсеткіштер – геогельминдердің жұмыртқаларының табылуы (аскарид, қылдырықбас және т.б.)

6. Санитарлы-энтомологиялық көрсеткіштер – синантропты шыбындардың дернәсілі мен қуыршақтары.

Жер қыртысының эпидемиологиялық көрсеткіштері 8 кестеде көрсетілген.

Топырақтың сапасын бақылау қысқартылған, стандартты немесе кеңейтілген көрсеткіш тізімін жобалау кезеңі мен нысанның салынуына байланысты, сонымен қатар оның қатерлігін ескере отырып жүргізіледі.

Химиялық көрсеткіштердің стандартты тізімі ауыр металлдар құрамы (қорғасын, кадмий, мырыш, никель, күшәла, сынап), 3,4-бенз(а)пирен, рН, жиынтық көрсеткіш (металлдар жиынтығы) және санитарлы сандардан тұрады.

Тұрғылықты жерлер мен қаупі жоғары жерлерде (автомагистральдер, полигондар мен қалдықтарды көметін жерлер маңы) топырақ жағдайын бақылау жүргізіледі.