65. Ацетил- КоА түзілуі жолдары мен оның пайдалануы

Бірініші сатысында пируватдегидрогеназаның әсерінен алмасудың ақырғы өнімі СО2 және ферменттің активтік ортасында ТПФ-пен байланысқан гидроксиэтилдік туынды түзіледі. Дигидролипо-илацетилтрнсфераза ферментінің әсерінен липой қышқылының дисульфиттік тобы тотықсыздандырылады гидроксиэтилді байланыстыру арқылы және тотықсызландырылады гидроксиэтилді байланыстыру арқылы және ацетильдік топ сыртқы КоА-SH тасымалданады. Реакция нәтижесінде тотықсызданған және тотығудың ақырғы өнімі ацетил-КоА түзіледі.

Ацетил-КоА-ның пайдасы мынадай: біріншіден, жасуша митохондриясында лимон қышқылының циклы бойынша СО2 мен Н2О дейін тотығады да, Энергия бөліп шығарады. Бұл кезде бөлініп шығатын энергияңың шамамен 40% АТФ молекулаларында жиналады. Екіншіден, ол көптеген маңызды биологиялық заттардың синтезі үшін түйінді затқа жатады.

66. Кетон денесінің биосинтезі, өкілдерінің химиялық табиғаты, тағдыры, организмдегі маңызы

Кетон денелеріне жататындар ацетосірке қышқылы, g-гидрокси май қышқылы және ацетон. Бұлар негізінен май қышқылдарының негізінен май қышқылдарының немесе кетогенді амин қышқылдарының толық тотықпаған аралық өнімдері болып табылады. Кетон денелерінің түзілуі тек бауыр клеткаларының митохондриясына өтеді. Кетон денелері ацетил-КоА-дан синтезделеді. Алдымен ацетил-КоА ацетилтрансфераза ферментінің әсерінен екі молекула ацетил-КоА-дан конденсацияланып ацетоацетил КоА түзіледі. Соңғысы гидроксиметил глутраил КоА синтетазаның қатысуымен тағы бір молекула ацетил-КоА мен конденсацияланып g-гидрокси-g-метил глутарл-КоА түзіледі. ГМГдан ацетил-КоА бөлініп шығып қайтадан бірінші сатысына қайта жұмсалады, сонымен процесс циклға тұйықталады және бірінші кетондық дене болып саналатын ацетосірке қышқылы түзіледі. Қалған кетон денелер ацетосірке қышқылынан түзіледі: g-гидрокси май қышқылы НАД тәуелді дегидрогеназаның атысуымен ацетсірке тотықсызданғанда түзіледі, ал ацетон ацетосірке қышқылыдекарбоксилденгенде түзіледі. Ацетон аз мөлшерде түзіледі, организмде жұмсалмайды және дем алғанда деммен шығарылып отырады. Кетон денелері аз мөлшерде қысқа жолмен түзілуі мүмкін. 2-молекула-ацетил-КоА конденцасияланғанда НSКоА бөлініп шығып тікелей ацетосірке қышқылын түзуі мүмкін. Кетон дененің бұл жолмен түзілуі организмде ацидоз тудырып өлімге әкеп соғуы мүмкін. Сол себепті филогенез кезінде кетон денелерінің синтезінің күрделірек жолы пайда болады. Бұл жолда түзілетін аралық өнімдер басқа да реакцияға жұмсалуы мүмкін. Холестерин мөлшерден көп синтезделсе организм басқа патологиялық күйге ұшырайды.

70.

Тағам белоктардың биологиялық құндылығын аминқышқылдақ құрамы мен қорытылу дәрежесіне байланысты. Тағам белоктары адам организмінің белоктарына ұқсас болған сайын құндылығы арта түседі. Құндылығы жөгары белоктараа ет, жұмырттқа, сү белоктары.

Ауыз қуысында белоктар тек механикалық жолмен өнделеді. Асқазанда асқазан сөлінің тұз қышқылының әсерінен тағам белоктары ісініп, ферменттер мен әсерлесу көлемі артып кератин, протамин, гистондардан басқа белоктар қорытыла бастайды. Пепсин ароматты амин қышқылының СООН тобымен түзілген пептидті байланыстарға әсер етеді. Гастриксин дикарбон амин қышқылына әсер етеді. Тағам асқазанда ұзақ болмайда сондықтан белоктарың қорытылуы негізінен ішек сөлі және ұйқы безі ферменттерінің қатысуымен ішек қуысында өтеді. Эластаза эластинді, трипсин, лизин, аргинин амин қышқылы құралған пептидті байланысты үзеді. Химотрипсин ароматты амин қышқылы бар белоктарға әсер етеді. Белоктар ферменттердің әсерінен әр түрлі амин қышқылына дейін ыдырап сіңіріледі. Ал күрдел белоктар қорытылуы простетикалық топтарының бөлінуімен жүреді. Белоктардың ыдырамаған кейбір бөліктері тоқ ішектегі макрофлора ферменттерінің қатысымен ары қарай ыдырайды. Бұл процесс-белоктардың ішектегі шіруі деп аталады. Көбінесе шіру процесіне күкірті бар амин қышқылы ұшырайды.