3.1. Definicje s.

Wspomnianą różnorodność definiowania pojęcia strategii można zaprezentować według autorów:

1) „Strategia to kompletny plan; który określa jakie decyzje, będą podjęte w każdej możliwej sytuacji” – Neumonn, Morgenstern;

2) „Strategia dotyczy stworzenia planu wojny, określenia poszczególnych kampanii wojennej oraz indywidualnych przedsięwzięć w ich ramach” – Clausewitz;

3) „Strategia polega na przeanalizowaniu obecnej sytuacji i jej zmianie, jeżeli jest to konieczne” – Drucker;

4) „Ciąg decyzji określających zachowanie w pewnych przedziałach czasu można nazwać strategią” – Simon;

5) „Strategia to zbiór celów i głównych przedsięwzięć organizacyjnych” – Tilles;

6) „Pojęcie strategii odnosi się do formułowania głównych misji, zamierzeń i celów organizacyjnych jej polityki i programów osiągania ich metod niezbędnych aby strategie zostały wdrożone dla osiągnięcia celów organizacyjnych” – Steiner, Miner, Gray.¹²

7) „Strategia to proces określania długofalowych celów i zamierzeń organizacji oraz przyjęcie kierunków działania, a także alokacji zasobów koniecznych do zrealizowania tych celów w możliwie najlepszy sposób” – A.D. Chandler¹³

Strategia jest działaniem w czasie reakcji organizacji na jej otoczenie, każda organizacja ma strategię, lecz nie zawsze skuteczną, nawet jeśli nie została sprecyzowana.

Każde przedsiębiorstwo posiada strategię sformułowaną świadomie lub wynikowo. Strategia może być celowo opracowana w toku procesu planowania albo może być efektem działalności różnych działów funkcjonalnych przedsiębiorstwa. Każdy dział będzie jednak postępować zgodnie ze swoją zawodową orientacją i motywacją kierownictwa. Dlatego suma działań poszczególnych działów rzadko kiedy składa się na najlepszą strategię.¹⁴

4. Misja, wizja, cele I zadania przedsiębiorstwa

4.1. Pojęcie celów przedsiębiorstwa i ich rodzaje

Każde przedsiębiorstwo posiada jeden lub wiele celów (cele własne), do którego osiągnięcia dąży.

Cele każdej organizacji są określane przez: istotę jej działań, dostępne zasoby, kulturę organizacji, głównych udziałowców i ich wpływ na organizację oraz otoczenie, w którym organizacja działa.

Cele definiują główny cel i sens istnienia organizacji, długo- i krótkoterminowe cele organizacji, procesy podejmowania decyzji w organizacji oraz przewidywane rezultaty jej planów i działań.

Pojęcie celów przedsiębiorstwa zostało zdefiniowane m.in. przez takich autorów, jak Peter Drucker i Octave Gèlinier. Najtrafniejszą definicją nadal pozostaje stwierdzenie, że celem przedsiębiorstwa jest tworzenie bogactwa mierzonego różnymi wskaźnikami, z którego najczęściej używany jest wskaźnik zysku.¹⁵

Cele przedsiębiorstwa możemy podzielić na cele główne (podstawowe) oraz pośrednie, subcele i zadania. Mogą być krótko- lub długookresowe, strategiczne, operacyjne i taktyczne oraz bardziej lub mniej szczegółowe. Do podstawowych celów przedsiębiorstwa możemy zaliczyć jego rozwój, maksymalizowanie zysków, wzrost wartości rynkowej przedsiębiorstwa, ale i również celem przedsiębiorstwa jest utrzymanie pozycji na rynku, czyli przetrwanie (stosowany jest ten cel w sytuacji niekorzystnych warunków ekonomicznych). Ponadto do celów przedsiębiorstwa należy zaliczyć cele dodatkowe i uzupełniające są nimi: satysfakcja i poczucie samorealizacji np. właściciela przedsiębiorstwa.

Ustalane cele powinny być:

• najważniejsze,

• realne,

• wewnętrznie zgodne,

• zhierarchizowane,

• zoperacjonalizowane.¹⁶

Cele powinny być formułowane tym bardziej konkretnie, im bliższe są one poziomowi realizacji (dotyczy to zwłaszcza celów taktycznych i operacyjnych). Najczęściej próbuje się formułować cele za pomocą cyfr. Unika się natomiast stawiania celów opartych na słowach. Formułowanie celów za pomocą zapisów bazujących na cyfrach (w postaci liczbowej) precyzuje cele, zapewnia ich praktyczność i wymierność.

Ustalanie celów jest punktem wyjścia w planowaniu. Mają one podstawowe znaczenie dla przyszłej oceny skuteczności działań zarządu. Są deklaracją intencji i zamierzeń. Z reguły mamy do czynienia z różnymi celami (wiązka celów), które najczęściej należy osiągać równocześnie. Cele pełnią wiele funkcji w działalności organizacji. Po pierwsze stanowią wskazówkę i ujednolicają działania. Wpływają na planowanie, formułowanie zadań, jeśli są poprawnie sformułowane, działają motywacyjnie, a ponadto pozwalają na wprowadzenie skutecznego mechanizmu kontroli.

Do osiągnięcia celów prowadzą konkretne drogi dojścia, na nich zaś znajdują się konkretne cele operacyjne.

Inny podział pozwala mówić o celach strategicznych, dotyczących np. całej społeczności lokalnej, lub o tzw. celach lokalnych, które odnoszą się do dziedzin funkcjonowania przedsiębiorstwa

Cele strategiczne:

• pomagają skoncentrować wysiłki organizacji na sprawach, które przesądzają o jej sukcesie,

• jest ich najczęściej niewiele,

• narzucają dyscyplinę,

• mogą ulegać zmianom,

• pozwalają koncentrować się na konkretnych kwestiach,

• nie mogą być deklaracjami dobrych chęci.

W formułowaniu celów całego przedsiębiorstwa zaangażowani są jego właściciele i kierownictwo naczelne (top manager), a w wyznaczaniu celów poszczególnych szczebli ich kierownicy. Jest ponadto pożądane, aby w większym lub mniejszym stopniu uczestniczyli w tym wszyscy pracownicy.¹⁷

Cele podstawowe, cele szczegółowe, zadania oraz misja przedsiębiorstwa, tworzą pewną całość, która musi być zgodna z strukturą przedsiębiorstwa aby mogła być realizowana.

Rysunek Cele i misja przedsiębiorstwa.

Maksymalizacja zysku w długim okresie.

Cel główny przedsiębiorstwa: Maksymalizacja dochodowości kapitału w długim okresie.

Maksymalizacja wzrostu wartości rynkowej przedsiębiorstwa.

Odpowiedzialność

Zaspokajanie potrzeb odbiorców przez wytwarzanie dóbr i/lub świadczenie usług

Społeczna

Przedsiębiorstwa

Misja przedsiębiorstwa: szczególna rola w zaspokajaniu potrzeb.

Cel (zadanie) szczegółowy

Cel (zadanie) szczegółowy

Cel (zadanie) szczegółowy

Źródło: S. Sudoł, Przedsiębiorstwo, Dom Organizatora, Toruń 1999.

4.1. Misja jako wiązka celów

Celem działania o najwyższym i najszerszym znaczeniu jest misja przedsiębiorstwa. Misja wiąże się z pytaniem, gdzie organizacja pragnie znajdować się w przyszłości. Misja wyznacza zamierzenia strategiczne przedsiębiorstwa.

Misja jest celem sformułowanym najogólniej, jest ona tym, co prowadzi nas do osiągnięcia wizji, czyli nie do końca precyzyjnie określonego pożądanego wyobrażenia przyszłości.

Misję doprecyzowujemy za pomocą celów strategicznych, których nie powinno być zbyt wiele, jeżeli chcemy, by wyznaczały one realne kierunki realizacji misji.

W globalnej gospodarce coraz trudniej określić tożsamość przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwo bez określonego kierunku działania dryfuje, „kręci się wokoło własnej osi”, i nie tylko staje w obliczu stagnacji, ale ginie.

Kierownictwo pragnąc, aby firma istniała w przyszłości, rozwija się, a nawet wówczas, gdy chce jedynie przetrwać, musi tworzyć obrazy, scenariusze przyszłości i do nich dopasować właściwe strategie.¹⁸

Podstawą postępowania przedsiębiorstwa jest wypracowanie misji. Ustala ona generalny kierunek działania. Wyrażony przez misję kierunek działania jest następnie uszczegółowiony i dopracowany przez cele oraz zadania.

Misja jest pojęciem nadrzędnym w stosunku do filozofii czy strategii firmy.

Istotą misji jest syntetyczny sposób prezentacji tego, co pragnie osiągnąć przedsiębiorstwo: kierunku działania, punkt na horyzoncie potrzeb, na który trzeba odpowiedzieć przez właściwe ukierunkowanie działań. Sformułowana misja zostaje rozpisana na wiązki celów.

Misja powinna:

• stanowić odbicie naszych podstawowych cech konkurencyjności i tego, jak zmierzamy je wykorzystać i utrzymać,

• być ściśle powiązana z krytycznymi czynnikami sukcesu (sprawami, w których musimy być dobrzy, aby przetrwać),

• informować naszych pracowników, kierownictwo, kontrahentów i współpracowników, jakiego wkładu z ich strony wymaga dotrzymanie naszej obietnicy wartości w stosunku do np. klientów¹⁹

Istnieje wiele różnych opinii na temat pożądanej zawartości definicji misji. Można jednak wyróżnić cztery główne obszary:

1. stwierdzenia odnoszące się do filozofii organizacyjnej;

2. określenie domeny (zakres działania organizacji)

3. definicja kluczowych wartości organizacyjnych przeznaczonych dla uczestników;

4. wykaz krytycznych czynników sukcesu na rynku lub w sektorze

Zagadnienia te są zróżnicowane pod względem orientacji (wewnętrzna lub zewnętrzna) oraz zakresu (szeroki lub wąski), przedstawia to rysunek poniżej.