70. Прозалық шығармаларды оқыту жолдары мен әдістері.

Әдебиет сабағында,соның ішінде прозалық шығармаларды өткенде түрлі жаңа әдіс-тәсілдерді пайдалану арқылы өз мақсатыма жететініме көзім жетті.Мысалы,қай автордың шығармаларының атауын қаншалықты деңгейде меңгергендігін білу үшін"Өрмекші торы"әдісін қолданған тиімді.Мұнда мұғалім қолына тоқыма жіп алып,сұраққа жауап берген оқушының қолына орайды.Белгіленген мерзімнен кейін әр оқушының қолындағы жіп орауын санау арқылы ол оқушының тақырыпты калай меңгергендігін білеміз.  

      Джиксо-ұжымдық оқыту әдісі.Бұл әдістің мақсаты-тақырыпты алдымен жұпта,сосын ұжымда талқылау.5-сыныпқа С.Жүнісовтің "Ақырғы бәйге"шығармасын өткенде "джиксо"әдісі бойынша оқушыларға жұмыс жасаттым.Тақырыптың әр бөлігін 4топқа бөліп бердім. Оқушылар өздері талдап,пікірлерін айтты.

        РАФТ стратегиясы әдісі.Мұнда оқушы бір нысанды алып,ролге еніп,өз ойын жазады.Мысалы,5-сынып оқушыларына  "Бала Шоқан"әңгімесін оқытуда РАФТ әдісі бойынша жұмыс жасаттым.Бұл әдіспен жұмыс жасау барысында оқушы ролге ене білуге тырысады.Өзінің түсінген,сезінген жайын хат,монолог,эссе түрінде жолдайды немесе білдіреді.Оқушы I жақта өзін Шоқан ретінде сезіне отырып,Мысыққа хат жазды.

           Р(рөл)-Шоқан

           А(аудитория)-қыстаудағы үй іші

            Ф(форма)-хат

            Т(тақырып)-Мысық  

      Ал осы 5-сыныпта С.Жүнісовтің "Ақырғы бәйге"шығармасын өткенде де аталған әдісті қолдану арқылы оқушылардың жаңаа қырларының ашылғанын байқадым.Мұнда оқушылар Құлагердің рөліне ене отырып,"Жазығым не?"тақырыбында шығармадағы жағымсыз кейіпкердің бірі-Батырашты "Аудитория"етіп алып,керемет монолог жазды.

       "Бестармақ"әдісінің халықаралық атауы "Синквин"стратегиясы-оқушының берілген тақырыпты қазақ тілі сабағымен байланыстыра отырып,бес жолды өлең құрастыруы.Бұл әдісті  әр мұғалім өтілетін тақырыпқа сай етіп,сыныптың деңгейін ескере отырып тиімді қолдана алады.Мысалы:

          Кім? Ана-Зат есім

          Қандай?Мейірімді,ақылды-Сын есім

          Не істеді?Бағады,тәрбиелейді,аялайды-Етістік

          Түйін. Ағайын- алтау,ана-біреу.                          

           Синоним.Ардақты жан. 

  Тағы үй тапсырмасын сұрауда"Ыстық орындық","Қарлы кесек","Еркін жазу"стратегиясын қолдануға болады.Жалпы ,әдіс-тәсілдерді үйлестіре қолдану-оқушылардың еңбегін ғылыми,тиімді түрде ұйымдастырудың маңызды саласы.Бұндай сабақтардан оқушы жалықпайды әрі пәнге деген қызығушылығы артады.

9. Репродуктивтік әдіс. Әдебиет үйірмесі.

Аталған технология оқушыға білім, білік, дағдыны беруге негізделген. Мұнда оқушыға білім мазмұнын, беру арқылы бақылау және бағалау репродуктивті деңгейдегі сапада беріледі.

Бұл технология ертеден қалыптасқан, қазіргі кезде барлық мектептерде кең тараған, оның негізгі мәні төмендегідей болып келеді.

Жаңаны оқыту, үйрету – бекіту – бақылау – бағалау үрдісі болып табылады.

Технологияның түп негізі білімдендіру парадигмасына құрылған, оқушыға өмірдегі іс-әрекетін жүзеге асыру көлемінде ғана білім беруге негізделген.

Оның негізгі оқыту әдісі:

- көрнекіліктер арқылы түсіндіру

- оқушының басты іс-әрекеті тыңдау және тоқып алу

- оқыту кезінде еш қателік жібермеу сияқты негізгі талаптар қойылады.

Оқушының білім алу нәтижесіне тоқталатын болсақ:

1. көркемдік (иллюстративті)- түсіндірмелі

2. шеңберлі (рецепті)- ақпаратты

3. өмірлік білік пен дағдыны қалыптастырмаған

4. мұғалі м тапсырма беруші

5. оқушы тек жақсы орындаушы болып қалыптасады.

Дәстүрлі дидактиканың қарстыруы бойынша оқу мазмұны, әдісі, ұйымдастыру формасы тағы басқаларды дұрыс мақсат қою нәтижесінде білім беру, дамытуға болады деп көреді.