Өзін-өзі бақылау сұрақтары

1. Адамға электр тоғының әсері, электрлі жарақаттың түрлері

2. Электр тоғынан зақымданудан қорғау тәсілдері

3. Адам ағзасына электр кедергісінің әсері

4. Электрлі цеп параметрлеріненадам ағзасына кедергінің байланысы

5. Тоқтың өту ұзақтығының зақымдануға әсері

6. Тоқ жолдарының зақымдануға әсері

7. Тоқ жиілігінің және түрінің зақымдануға әсері

8. Адамның жеке жағдайына зақымданудың әсері

9. Электр магнитті өрістен қорғау

10. Қорғағыш жерлендіру құралдары

Ұсынылатын әдебиеттер

1. Безопасность и охрана труда. Под ред. Русака О.М. С.-П.,2001г.

2. Безопасность жизнедеятельности. Под ред. Белова С.В. М., 2001г.

3. Охрана труда. Под ред. Ушакова К.З. М., 1986г.

4. В.А. Девисилов. Охрана труда. - М.: ФОРУМ-ИНФРА-М, 2007г.

5. Правила устройства электроустановок. 7-е изд. Доп. с испр. М, 2002.

6. Долин, П. А. Основы техники безопасности в электроустановках :учеб. пособие для вузов / П. А Долин. - 3-е изд., перераб. и доп. -М.: «Знак», 2000. - 440 с.

7. Межотраслевые правила по охране труда (Правила безопасности) при эксплуатации электроустановок. ПОТ РМ-016-2001. РД-153-34.003.150-0.090 (с изм. и доп.). - М.: Изд-во НЦ ЭНАС, 2003. - 210 с.

8. Правила технической эксплуатации электроустановок потребителей (ПТЭЭП). - М.: ЗАО «Энергосервис», 2003. - 286 с.

11 Өрт қауіпсіздігі туралы жалпылама түсінік

Студент міндетті:

Білуі қажет: өрт сөндіру құралдары, өртке қарсы құрал-сайман, өрт сөндірудің тәсілдері.

Орындай алуы қажет: өрт пайда болғанда және өрт сөндіру кезінде алғашқы әрекеттерді іске асыру.

Сұрақтың қысқаша мазмұны

Өрт қауіпсіздігінің өрт сөндіру құралдарына талабы, олардың сипаттамасы және қолдану шарты. Өрт сөндіру кезінде пайдаланатын алғашқы құралдар. Өрт сөндіру кезіндегі алғашқы құралдардың нормалары. Өртке қарсы сумен қамтамасыз ету, дабыл беру және байланыс. Көбікті және газды өрт сөндірудің стационарлық жүйесі, су арқылы өрт сөндірудің автоматтық жүйесі. Мұнайгаз өнім объектісіндегі өрт сөндіру қауіпсіздігі.

Өрт сөндірудің негізгі тәсілдері.Жанып жатқан сұйықты сөндіру. Қатты заттар мен материалдардың жануын сөндіру. Өрттің таралуын ескертуге байланысты жиын.

Мұнайгаз кен орнының өндірілуі басталған уақыттан бастап өрт қауіпсіздігі шараларын жүргізу керек. Кәсіпорынның дұрыс жоспарлануымен, өрт техникасының талаптарын ескере отырып ғимарат құрылысын жобалаумен, өртке қарсы нормалардың қадағалануымен, өртке кедергі жасайтын қондырғыларды қолданумен өрт таралу аймағына шек қою, өрттің пайда болу себептерін алдын алу іске асырылады.

Үстем желдің жылдамдығы мен бағытын,ауа ылғалдылығы мен температурасын ескере отырып өндірістік ғимараттың және де мұнайгазды бұрғылау мен өндіру объектілерінің дұрыс орналасуы мұнайгаз өндіру кәсіпорнының аймағындағы жолдың дұрыс орналасуымен парапар. Бұл өрт қауіпсіздігін қамтамасыз етуде және пайда болған өртті сәтті сөндіруде маңызды орын алады.

Өрт сөндіру кезінде мұнайгаз өндіру кәсіпорны мен іргетасын бір мезетте сумен дұрыс қамтамасыз ету маңызды орын алады.

Мысал

Теміржол бөліміндегі үш қабатты ғимаратта қондырылған өрт кранының су қысымын анықтау керек. Әр қабаттың биіктігі h_э = 3,6 м. Шатыр асты жайдың биіктігі h_ч = 2 м.

Шешуі

1) 1-кестеге байланысты биіктігі 50 м дейінгі әкімшілік ғимарат үшін ағыны Q = 2,5 л/с болатын су шығынымен 2 өрт кранын қарастыру керек. Берілген 4-кестеге сәйкес секіріс диаметрі 13мм-лі саптама қолданамыз.

Кесте 1

Ішкі өртті сөндіруге кететін су шығыны

Ғимарат түрі	Ағын саны	Бір ағынға есептелген су шығыны, л/с
Биіктігі 17-25 қабатты тұрғын ғимараттар	3	5
Биіктігі 25 қабаттан астам тұрғын ғимараттар	6	5
Биіктігі 50 м-ден астам және көлемі 50 мың.м3 құрайтын әкімшілік ғимараттар	4	5
Биіктігі 50 м-ден астам және көлемі 50 мың.м3 астам болатын әкімшілік ғимараттар	8	5
Биіктігі 50 м астам болатын қонақ үйлер, санаториилер, демалыс үйлері	3	5
Биіктігі 50 м-ге дейінгі өндірістік ғимараттар мен гараждар	2	2,5
Биіктігі 50 м-ден астам болатын кәсіпорынның өндірістік және көмекші ғимараттары	8	5
Биіктігі 50 м-ге дейінгі вокзалдар,әкімшілік ғимараттар, оқу орындары, кәсіпорынның көмекші ғимараттары	2	2,5

2) Компактты ағынның талап етілген биіктігін анықтаймыз:

S_К = 3 ·h_э + h₄ = 3,6 · 3 + 2 = 12,8 м

3) Интерполяция әдісін қолдана отырып, 2-кесте бойынша S_К = 12,8 м үшін α = 1,21 коэффициент мәнін анықтаймыз:

Кесте 2

Коэффициент мәндері, а

Sк, м	6	8	10	12	16
а	1,19	1,19	1,19	1,20	1,24

4) Секіріс диаметрі d = 13 мм, коэффициенті φ = 0,016 саптама үшін 3-кестені ескере отырып, секірістегі қажетті қысымды анықтаймыз:

Кесте 3

Коэффициент мәндері, φ

d, мм	13	16	19	22	25
φ	0,016	0,012	0,01	0,008	0,006

Кесте 4

Әр-түрлі диаметрдегі саптама үшін мінездеме, су шығыны

d, мм	13	16	19	22	25
Q, л/с	2,5-4,6	2,5-7	3,5-10,2	6,8-13,7	8,7-16,8

5) Диамет­рі D = 50 мм (А = 0,012) ,ұзындығы ℓ = 20 м болатын қайта резеңкеленбеген қолғапты қолданамыз және қолғаптағы қысымның жоғалуын анықтаймыз:

h_рук = А · ℓ · Q² = 0,012 · 20 · 2,5² = 1,5 м

Өрт кранындағы қажетті қысым мынаған тең:

Н_к = h_с + h_рук = 20,6 + 1,5 = 22,1 м

Осыған байланысты теміржол бөліміндегі үш қабатты ғимаратта 22,1 м аз су қысымымен екі өрт кранын қондыру керек.