Плотин. - Первая эннеада. - 2004

300Плотин. Эннеады. Трактат I. 8

%συνεζβύγμε&α φύσιν αχούσαν χρησμοσύνην εΐναι. Eî δη

ταυττα όρ$ώς λέγεται, ου Βετεον ημάς αρχήν κακών εΐναι κακούς παρ αυτών οντάς, αλλά προ τιμών ταυττα9 а δ' αν ανθρώπους κατάσχω, κατεχειν ούχ έχοντας, άλλ' είναι μεν αποφυγήν κακών τών εν φυχχ} τοις δυνη&εισι, παντός δε ου δύναχ&αι. Θεοίς δε ΰλης παρούσης τοίς αισ^ητοΊς το κακόν μη παρείναι, την κακίαν ην άνθρωποι εχουσιν, οτι μ/ηδ' άν$ρώποις απασί' κρατείν γαρ αύτης άμείνους δε, όις μη πάρεστι και τούτω κρατείν δε τφ μή εν ΰλφ εν αύτοΐς οντι.

6.Έπισκετττεον δε και πώς λέγεται μη αν άπολεσ&αι τα κακά, αλλ' είναι εξανάγκηςκαι εν Βεοίς μεν ούκ είναι,

περιπολειν δε την Βνητην φύσιν και τόνδε τον τόπον άεί. τΑρ' ουν ούτως εϊρηται, ώς του μεν ουρανού καθαρού κακών

οντος άεί εν τάζει ιόντος και κόσμφ φερομένου και μνητε αδικίας εκεί ούσης μ*ητε άλλης κακίας μτητε άδικοΰντα άλληλα, κόσμφ δε φερόμενα, εν γη δε της αδικίας και της αταξίας ούσης; Τούτο γάρ εστίν η $νητη φύσις και οδε ό τόπος. 'Αλλά το εντεύθεν φεύγειν δεΓ ούκετι περί τών επί γης λέγεται. Φυγή γάρ, φησιν, ού το εκ γης ά-πελ$ΈΪν, αλλά και οντά επί γης δίκαιον και οσιον εΐναι μετά φρονησεως, ώς εΐναι το λεγόμ&νον φεύγειν κακ/αν δεΐν, ώστε τά κακά αύτφ η κακ/α και οσα εκ κα,κίας* και του προσδιαλεγομενου δε άναίρεσιν λέγοντος κακών εσεσ$αι, ει πείροι τους ανθρώπους α λέγει, ό δε φησι щ δύνασ$αι τούτο γενέσθαιτά γάρ κακά εΐναι ανάγκη,

έπειπερ τουναντίον τι δε? είναι τφ άγα$φ. Ύην μεν ουν κακίαν την περί ανθρωπον πώς οίον τε εναντίον είναι εκείνφ τω άγαθώ; Εναντίον γαρ τούτο τη αρετή, αυτή δε ου το αγαθόν, άλλα αγαθόν, οκρατείν της ΰλης ποιεί. 'Εκείνω δέ τφ άγαθώ πώς αν τι είη εναντίον; Ου γαρ δη ποιόν. Είτα τις ανάγκη πανταχού, ει θάτερον των εναντίων, και θάτερον; Ένδεχεσθω μεν γαρ και έστω γε και το εναντίον του εναντίου αύτφ οντος οίον ύγιείας ούσης ενδέχεται *αί νοσον είναι ου μνην εξ ανάγκης. Ή ουκ ανάγκη λέγειν αυτόν, ώς επί παντός εναντίου τούτο αλήτες, αλλ' επί του αγαθού εϊρηται. 'Αλλ' ει ουσία τάγαθόν, πώς εστίν αύτφ τι εναντίον; η τω επεκεινα ουσίας; Το μεν ουν μη είναι μηδέν ουσίφ εναντίον επί τών καθ' έκαστα ουσιών εστί πιστόν τγ} ετταγωγη δεδειγμενον όλως δέ ουσίφ ουκ εστί δεδειγμΑνον. 'Αλλα τι τη καθόλου ουσίφ εσται εναντίον και όλως τοις πρώτοις; Ή τη μέν ουσίφ η μ/η ουσία, τη δέ αγαθού φύσει ήτις εστί κακοΰ φύσις кал άρχηάρχοι γάρ αμφω, η μέν κακών, η δέ αγαθών και πάντα τάεντη φύσει εκατερφ εναντία9 ώστε και τά όλα ενάντια και μάλλον ενάντια η τα άλλα. Ια μεν γαρ αΛΛα ενανπα η εν τφ αύτφ είιδει οντά η εν τφ αύτφ γένει και κοινού τινός εστί μετειληφότα εν οΐς εστίν οσα δέ χωρίς εστί, και α τφ ετερω εστί συμπληρώσει του ο εστί, τούτων τά ενάντια έν τφ ετερφ εστί, πώς ου μάλιστα αν είη ενάντια, ε'ι'περ ενάντια τα πλείστον άλλ'λων άφεστηκότα; Πέρατι δη και μετρώ και [τα άλλα] όσια ενεστιν εν τη θε/сь φύσει,

302 Плотин. Эннеады. Трактат I. 8

απειρία και άμετρια και τα άλλα, οσα έχει η κακή φύσις, ε^αντ/α* ώστε και το όλον τφ ολφ εναντίον. Κα/ то είναι δε φευδόμενον έχει και πρώτως και όντως φευδος* τφ δε το είναι το αληθώς είναι' ώστε και хаЭа το φευδος τω σλη$εΐ εναντίον και το (μνη) κατ ουσίαν τφ κατ ουσίαν αύτης εναντίον. "Ωστε ημίν άναπεφανται το μ/η πανταχού ουσίφ μηδέν είναι εναντίον έπε/ και επί πυρός και ύδατος εδεξόψ^α αν είναι ει/αντ/α, ει μή κοινον ην η υλη εν αύτοίς, εφη ής το $ερμόν και ξηρόν και ύγρόν και φυχρον συμβεβηκότα εγίνετο' ει δ' επ αυτών ην μόνα την ουσίαν αυτών συμπληροΰντα άνευ τόΰ κοινού; εγίγνετο αν εναντίον και ενταύθα, ουσία ουσίφ εναντίον. Τα αρα παντη κεχωρισμενα και μηδέν έχοντα κοινον και πλείστην απόστασιν έχοντα εν τη φύσει αυτών εναντία* επείττερ η εναντίωσις ούχ $ ποιόν τι ούδε όλως οτιοΰν γένος τών όντων; αλλ' η πλείστον αλλήλων κεχώρισται και εξ αντίθετων συνεστηκε και τα εναντ/α ποιεί.

7. 'Αλλα πώς ουν εξ ανάγκης, ει το αγαθόν, και το κακόν; ^Αργ ουν ούτως οτι εν τφ παντι δει την υλην είναι; Έξ εναντίων γαρ εξ ανάγκης τόδε то παν η ούδ' αν είη μη\ ύλης ούσης. ΜεμιγμΑνη γαρ ουν δη η τοΰδε του κόσμου φύσις εκ τε νου και ανάγκης, και οσα παρά $εου εις αυτόν ηκει, άγα&ά, τα δε κακά εκ της αρχαίας φύσεως, την υλην λέγων την ύποκειμενην ουπω κοσμ/η&εΐσαν [ει Β-εώτο]. 'Αλλά πώς Βντρτην φύσιν; Το μλν γαρ τόνδε τον τόπον έστω δεικνύειν το παν. Ή то αλλ' επείπερ εγένεσ^ε,

ΠΕΡΙ ΤΟΥ TINA KAI ΠΟΘΕΝ ΤΑ ΚΑΚΑ 303

αθάνατοι μεν ουκ εστε, ούτι γε μ/ην λυ$ησεσ$ε δι εμλ. Ε/ δη ούτως, όρ$ώς αν λέγοιτο μά) αν άπολεσθα/ τα κακά. ΥΙώς ουν εκφεύξεται; Ου τφ τόπφ, φησίν, αλλ' άρετην κτησάμενος και του σώματος αυτόν χωρίσας· ούτω γαρ και ύλης* ως ο γε συνών τφ σώματι και υλη σύνεστι. Το δε χωρίσαι και μη δηλόν που αυτός ποιείτο δ' εν $εοΐς είναι, εν τοίς νοητοίς· ούτοι γαρ αθάνατοι. Έστ/ δε του κάκου λαβείν και ούτω την ανάγκην. Έπε/ γαρ ου μόνον το αγαθόν, ανάγκη τη εκβάσει τη παρη αυτό, η, ει ούτω τις ε$ελοι λέγειν, τη άεί υποβάσει και αποστάσει, το εσχατον, και με!¥ ο ουκ ην ετι γενέσθαι οτιοΰν, τούτο είναι το κακόν. Έζ ανάγκης δε είναι το μετά το πρώτον, ώστε και το εσχατον τούτο δε η υλη μηδέν ετι έχουσα αύτοΰ. Κα/ αυτή η ανάγκη του κακοΰ.

8. Ε/ δε τιςλεγοι μ/η δ/α την υλην ημάς γενέσθαι κακούς μήτε γάρ την αγνοιαν δ/α την υλην είναι μήτε τάς επιθυμίας τάς πονηράς' και γάρ, ει δ/α σώματος καΜαν η συστασις γίνοιτο, μη την υλην, άλλα το είδος ποιεϊν, οίον ^ερμόττηταυς, φυχρότηττας, πικρόν, αλμωρόν και οσαχμμω είδη, ετι πληρώσεις, κενώσεις, και πληρώσεις ούχ απλώς, αλλά πληρώσεις τοιώνδε, και όλως το τοιόνδε είναι το ποιούν την διαφοράν των επιθυμιών και, ει βούλζι, δοξών εσφαλμένων, ώστε το είδος μάλλον η την υλην το κα­ κόν είναι, και ούτος ούδεν ήττον την υλην συγχωρείν άναγκασΒησεται το κακόν είναι. "Α τε γαρ ποιείη εν υλη ποιότης, ου χωρίς ούσα ποιεί, ώσπερ ουδέ το σχήμα του

πελεχεως άνευ σιδ'ρρυ ποιεί9 εΐτα και τα ει/ тд υλη εί&η ου ταύτα εστίν, απερ *ην, ει εφ' αυτών ύττηρχεν, αλλά λόγοι ενυλοι φ^αρεντες εν υλη και της φύσεως της εκείνης άναπλησ^εντες9 ούδε γαρ το πυρ αυτό καίει ουδέ άλλο τι των εφ' εαυτών ταΰτα εργάζεται, αεντη υλη γενόμενα λέγεται ποιείν. Γενομένη γαρ κυρία του εις αυτήν εμφανταχ&εντος φθείρει αυτό και διόλλυσι την αύτης παρα^είσα φύσιν εναντίαν ουσαν, ου τφ 3ερμω το φυχρον προσφερουσα, αλλά τω είδει του Βερμοΰ το αύτης άνείδεον προσάγουσα και την άμορφίαν тЦ μορφγ} και ύττερβολην και ελλειφιν τφ μ,εμετρημενφ, εως αν αύτο ποίηση αυτής, αλλά μη αύτοΰ ετι είναι, ώσπερ εν τροψη ζωών το εισενεχβΈν μτηκετι είναι όπερ προσεληλυ$εν, αλΧ αίμα κυνος και παν κυνιον, και χυμοί πάντες απερ του δεξμμενου εκείνου. Ei δη σώμα αίτιον των κακών, υλη αν εί<η και ταύτη αίτιον των κακών. Αλλά κρατείν έδει, άλλος αν είποι. 'Αλλ' ου κα£αρον το δυνάμενον κρατείν, ει μη φύγοι. Και σφοδρότερα/ δε ai επιΒυμίαι κράσε/ τοιφίδε σωμάτων, άλλα/ δε άλλων, ώστε μ/η κρατείν το εν εκάστω, αμβλύτεροι δε και προς το κρίνειν δια σωμάτων κάκην κατεφυγμΑνοι και εμπεποδισμενοι, ai δ' εναντίαι ποιοΰσιν ανερμάτιστους. Μαρτυροΰσι δε ταίτα και ai προς καιρόν έξεις. Πλήρεις μεν γαρ άλλοι και ταΐς επιΒνμίαις και τοις διανοίαις, κενοί δε άλλοι, και ταδι πληρωδίντες άλλοι, ταδι δε άλλοι. "Εστω δη πρωττως μεν το αμετρον κακόν, το δ' εν αμετρίρ γενόμενον η ομοιώσει *η μέταλ'φει τω

συμβεβηκέναι ai/τω δευτέρως κακόν και πρώτως μεν το σκότος, το δε έσκστισμενον δευτέρως ωσαύτως. Κακία δη άγνοια ούσα και άμετρία περί φυχην δευτέρως κακόν και ουκ αύτοκακόνούδε γαρ αρετή πρώτοι/ αγαθόν, αλλ'

οτι ώμοίωται η μετείληφεν αύτοΰ.

9.Ύίνι ούν έγνωρίσα,μεν ταί/τα; Και πρώτον κακίαν τίνι; 'Αρετών μεν γαρ νφ ούτω και φρονήσειαυτήν γαρ γνωρίζεικακίαν δε πώς; Ή ώσπερ κανόνι το ορθόν και μιη, ούτω και το μ/η έναρμόζόν τη άρετγ? [κακίαν]. Βλέ­

ποντες ούν αυτό η μ/η βλέποντες, την κακ/αν λέγω; 'Ή την μεν παντελή καχίαν ού βλέποντεςκαι γαρ απειροναφαιρέσει ούν το μνηδαμού τούτοτην δε μη παντελή τω

έλλειπειν τούτφ. Μέρος ούν όρωντες τφ παρόντι μέρει το απόν λαμβάνοντες, ο έστι μεν εν τώ όλφ είδει, εκεί δε απεστιν, ούτω κακίαν λ&γομ&ν, εν άορίστφ το έστερημΑνον καταλιπόντες. Kai δη επί της ύλης οίον αισχρόν τι πρόσωπον ίδόντες, ού κρατησαντος εν αύτφ του λόγου, ώστε κρύφαι το της ύλης αίσχος, αισχρόν φανταζόμε$α τη του είδους ελλείψει. 'Ό δε μπ)δαμή} είδους τετύχ^ηκε, πώς; 'Ή τό παράπαν <παν> είδος άφαιρούντες [παν είδος], φ μή ταύτα πάρεστι, λέγομεν είναι ύλην, άμορφιαν και αυτοί εν ημίν λαβόντες εν τφ παν είδος αφελείν, ει

έμέλλομεν ύλην θεάσαοθαι. Διό και νους άλλος ούτος, ού νους, τολμησας ιδείν τα μη αυτού. "Ωσπερ όμμα αποστησαν αυτό φωτός, ι'να ι*δη τό σκότος και μ/η 'ίδη τό καταλιπείν τό φώς, Ίνα 'ίδη τό σκότος, μεΒη ού ουκ ην

ιδείν αυτό' ούδ' αυ άνευ του οίον τε ην ιδείν, άλλα μ/η ιδείν ϊνα γένηται αύτφ ως οίον τε ιδείν, ούτως ουν και νους, εισω αύτοΰ το αυτού καταλιπών φως και οίον εζω αυτού προελ$ών εις τα μ/η αύτοΰ ελ$ών, μ/η επαγόμενος το εαυτού φως επα$ε τουναντίον η εστίν, η/ Ίδη το αύτφ εναντίον.

10.Και ταί/τα μλν ταύτη. "Αποιος δε ούσα πώς κακή;

Ήαποιοςλέγεται τφ μνηδεν εχειν αύτη εφ εαυτής τούτων των ποιοτικών ας δέξεται και εν αύτη ως ύποκειμΑνφ έσονται, ού μην ούτως, ως μνηδεμίαν φύσιν εχειν. Ει δη έχει τινά φύσιν, ταύτην την φύσιν τι κωλύει κακήν είναι, ούχ ούτω δε κακήν, ως ποιόν; Έπειδη και το ποιόν τουτό εστί, καΒη ο έτερον ποιόν λέγεται. Συμβεβηκός ουν το ποιόν και εν αλλφ- η δε υλη ούκ εν αλλφ, αλλά το ύποκείμ^ενον, και το συμβεβηκός περί αυτό. Ύοΰ ουν ποιου του φύσιν συμβεβηκότος έχοντος ού τυχούσα αποιος λέγεται. Εί τοινυν και η ποιότης αύτη αποιος, πως η υλη ού δεξαμενή ποιότητα ποια αν λεγοιτο; Όρ&ώς αρα λέγεται και αποιος είναι και κακήού γαρ λέγεται κακή τω ποιότητα εχειν, άλλα μάλλον τω ποιότητα μή εχειν, Ίνα μ/η ην Ίσως κακή είδος ούσα, άλλα μυ) εναντία τφ ε'ιδει φύσις.

11.'Αλλ' η εναντία τφ είδει παντι φύσις στερησις* στερησις δε αεί εν αλλφ και επ αύτης ούχ ύπόστασις· ώστε το κακόν ει εν στερήσει, εν τω εστερ/ημλνφ είδους το κακόν εσται· ώστε κα& εαυτό ούκ serrai. Εί ουν εν τη φυχβ εσται κακόν, η στερησις εν αύτη το κακόν και η

ΠΕΡΙ ΤΟΥ TINA KAI ΠΟΘΕΝ ΤΑ ΚΑΚΑ 307

κακία εσται και ούδεν εξω. Έπε/ και άλλοι λόγοι την υλην όλως αναιρείν αξιουσιν, οι δε ούδ' αυτήν κακψ είναι ουσαν. Ούδεν ουν δείαλλοΰι ζητείν το κακόν, αλλά Βίμ^ενον εν φυχη ούτω $εσ$αι απουσίαν άγαμου είναι. 'Αλλ' ει ή στερησις επιβάλλοντος εστί παρείναι είδους τινός, ει του αηα&ου στερησις εν φυχη, την δε κακίαν εν αυτή ποιεί τφ

λόγφ τφ εαυτής, ή φυχ^η ουδέν έχει aya&ov ου τοινυν ουδέ ζωην ούσα φυχη. "Αφυχον αρα εσται *η φυχη, είπερ μ/ηδε ζωην ώστε φυχη ούσα ουκ εσται φυ%η. "Εχει αρα τψ εαυτής λόγψ ζωην ώστε ου στερησιν έχει την του άγαμου παρ αύτης. *Αγα$οειδες αρα έχουσα τι αγαθόν νου Ίχνος кал ου κακόν παρη αύτης* ουκ αρα ούδε πρώτως κατιόν ούδε συμβεβηκός τι αύτη το πρώτως καχόν, οτι μτηδε απεστιν αύτης παν το αγαθόν.

12.Ύί ουν, ει μνη παντελή στερησιν ÏÀyoi άγαμου την κακίαν και το κακόν το εν φυχη, αλλά τίνα στερ^ησιν άγαμου; 'Αλλ' ει τούτο, το μεν έχουσα, του δε εστερημΑνη, μ,ικτην εξβΐ την διά&εσιν και ούκ ακρατον το κακόν, και ουπω εΰρηται το πρώτον και ακρατον κακόν και το μλν αγαθόν τη φυχη εσται εν ούσιφ, συμβεβηκός δε τι το κακόν.

13.Ει μη αρα τούτφ κακόν $ εμ,πόδιον, ώσπερ όφ&αλμφ προς το βλεπειν. 'Αλλ' ούτω πονψικόν κάκου εσται το κακόν αύτοίς, και ούτω πονψικόν, ώς έτερου του κάκου αύτου οντος. Ει ουν η κακία εμ,πόδιον τη φυχη, πονψικόν χαχοΰ, αλλ' ού το κακόν η κακία εσταικαι *η

308 Плотин. Эннеады. Трактат I. 8

αρετή δε ου το àya£6vy αλΧ qj α>ς συνεργόν ώστε, ει μ/η ή άρετη το ayaSov, ούδ' η κακία το κακόν. Είτα και η άρετη ουκ αυτό то καλόν ούδ' αύτοσ^αθόν* ου τοίνυν ούδ' *η κακία αύτο το αισχρον ούδ' αύτοκακον. "Εφαμεν δε την άρετην ουκ αάτοκαλον ούδ' αύτοα/γα£όν, οτι προ αύτης και επεκεινα αύτης αύτοχαλον και αύτοα/γα$όν και μ&ταλήψει πως iyaSOVxau καλόν. 'Ωςουνάποτηςαρετής αναβαίνοντι το καλόν και το αγαθόν, ούτω και από της χαχίας καταβαίνοντι το κακόν αυτό, αρξαμενω μλν am της χαχίας. Θεωροΰντι μλν η θεωρία ητ*£ εστί του κάκου αύτοΰ, γινομενφ δε η μεταληψις αύτοΰ' γίνεται γαρ παντάπασιν εν τω της ανομοι&τητος τόπω, ένθα δυς εις αύτην εις βόρβορον σκοτεινόν εσται πεσών επει και ει τταντελώς ε/η η ψυχή εις παντελή κακίαν, ουκετι χαχίαν έχει, αλλ' ετεραν φύσιν την χείρω ηλλάξατο- ετι γαρ ανθρωπικόνήκακίαμ^ιγμΑν'ητινιεναντίω. ^Αποθνήσκει οΰν, ως ψυχή αν Θάνοι, και 6 θάνατος αύτη και ετι εν τω σώματι βεβαπτισμενγ εν ί/λη εστί καταδΰναι και πλησθήναι αυτής και εξελ£ούσγ) εκεί κείσθαι, εως άναδρόψη) και άφελη πως την όψιν εκ του βορβόρου· και τοΰτό εστί το εν "Αιδου ελθόντα επικαταδσ^θεΐν.

14. ΕιδετιςάσθένειανψυχηςτηνκακίανλΑγοι εύτταθή γοΰν και εύκίνητον είναι την κακήν από παντός εις άπαν κακόν φερομενην, εύκίνητον μλν εις επιθυμίας, εύερεθιστον δε εις οργάς, προπετη δε εις συγκαταθέσεις, και ταΐς άμυδραίς φαντασίαις είκουσαν ρφδίως, οία τα άσθενεσ-

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΉΝΑ ΚΑΙ ΠΟΘΕΝ ΤΑ ΚΑΚΑ 309

τατα των τέχνη <η φύσει πεπονημλνων, a qçuiïav έχει υπό τε πνευμάτων υπό τε εϊλησεων την φ&οράν άξιον αν ενη ζτττείν, τις και πό$εν ή ασθένεια τη ψυχΤ)· Ου γαρ δ\ ωσπερ επί των σωμάτων, ούτω και επί της ψυχής το άσ!&ενες* αλλ' ωσπερ εκεί 'η προς το έργον αδυναμία και το ευπαθές, ούτω και ενταύθα αναλογίφ το της ασθενείας ϊσχε πρρσ<ηγορίαν ει μη ταύτη ενη το αύτο αίτιον η υλη της ασθενείας. 'Αλλα προσιτεον εγγύς τφ λόγφ, τι το αίτιον εν τφ λεγομενφ ασθενεί της ψυχήςού γαρ δη -πυκνότητες *η αραιότητες ούδ' αυ ισχνότηττες η παχύτη^τες *η νόσος, ωσπερ τις πυρετός, ασθενή εποί'ησε ψυχην είναι. Ανάγκη δη την τοιαύτην άσ$ενειαν ψυχής *η εν τοις χωρισταις παντελώς η εν ταΐς ενύλοις <η εν άμφοτεραις εΐναι. Ε/ Ы) μη εν τοις χωρίς ΰλ*ης κα$αραι γαρ πασαι και το λεγόμενον ετττερωμεναι και τέλειοι και το έργον αύταις ανεμποδιστον λοιπόν εν τοις πεσούσαις είναι την ασ^ενειαν, τοις ού κα$αραΐς ουδέ κεκα$αρμεναις, και ή ασθένεια αύταις είη αν ούκ αφαιρεσις τινός, άλλα αλλότριου παρουσία, ωσπερ φλέγματος 4j χολής εν σώματι. Ύοΰ δε τττώματος το αίτιον ψυχή σαφεστερον λαμβάνουσι και ως προσήκει λαβείν καταφανές εσται το ζρμούμενον Ύ) ψυχής ασθένεια. "Εστίν εν τοις ούσιν υλη, εστί δε και ψυχή, και oîov τόπος εΪς τις. Ού γαρ χωρίς μεν

ο τόπος τ% υλη, χωρίς δε αύ ό της ψυχής oîov ο μεν εν γη τη υλη, ό δε εν αέρι τη ψυχή αλλ ό τόπος τηψυχηχ(ορϊς το μη εν ίίλτ?· τούτο δε το μ/η ενω&ηναι τη υλη' τούτο δε το