21. Лексіка бел. Мовы паводле пах-ня. Асваенне іншамоўн. Лексікі.

Лексіка бел. мовы скаладвалася і развівалася на працягу мног. стгоддзяў, таму ў ёй разнастайн. па пах-ню словы – побач з уласнабел-мі(сяліба,палетак) ёсць і запаз-ныя. Паводле гэтага лексіка суч. бел. мовы падз-ца на спрадвечную(незапаз.) і запазыч.Незапаз. – словы, якія спрадвечна бытуюць у бел. мове, вылучаюць аг.-слав., агульнаўсходнеслав., уласнабел. словы. Аг.-слав. – самая стараж. частка лексікі, узнікла ў перыяд слав. адзінства(чалавек, вока,конь,вол,піць,жыць,некат. лічэбнікі, многія займ-кі).Гэтыя словы, як правіла, невытворныя, маюць ўстойл. лекс. зн-ні. Агульнаўсх –слав. – словы, якія хар-ны дляруск., бел. і ўкр. моў.Гэтыя словы служаць для абазначэння розн. прадметаў,з’яў, паняццяў(суткі, труцень, тупік, махнаты). Аг-слав і агульнаўсх – слав словы склад-ць ядро бел. слоўніка. Ул – бел. словы ўзніклі ў перыяд вылучэння бел. зямель як асобн. дзяржавы.Крыніца папаўнення – бел. гаворкі(абавязак, гаспадар, світанне). Некат. з бел. слоў атрымалі такое распўсюджанне, што паступова пачалі выцесняць адпаведныя аг-слав. і агульнаўсх –слав(отец – бацька). У працэсе развіцця лекс. склад бел. мовы ўзбагаціла вял. колькасць самабытн. слоў(аблога,дзіўны,жвавы,клопат,раніца,стома). Самабытн. бел. словы – нац.спецыфіка сістэмы суч. бел. мовы. Усе іншамоўн. словы, зпазыч. бел. мовай падлягаюць граф.,фанет,грам і лекс. асваенню. Граф. – перадача на пісьме сродкамі бел. графікі. Фанет. асваенне іншамоўн. слоў – падпар-не іх фанет. законам бел. мовы(аканне). Грам. – падпар-не грам. нормам(усе запаз. наз-кі і прым-кі ў большасці склан-ца як ул-бел), катэгорыі роду і ліку заст. нязменнымі, але ёсць выключэнні(медаль, кекс). Лекс. – абазначэнне прадметаў і паняццяў, уласц. бел. рэч-ці(салат з франц., спінінг – прылада для рабалоўства з англ.). Асобн. запаз. словы абазн-ь прадметы і паняцці, якіх няма ў бел. рэчаіснасці(сэр, кюрэ), яны ўжыв-ца ў бел. мове, але лічацца лекс. неасвоенымі і наз-ца лекс. экзатызмамі(асвоены граф,фанет і марф). Словы, асвоеныя толькі графічна, наз-ца варварызмамі(Ave Maria).

22. Уласнабел. Лексіка. Шляхі і крыніцы папаўнення лексікі бел. Літ. Мовы.

Ул – бел. словы ўзніклі ў перыяд вылучэння бел. зямель як асобн. дзяржавы.Крыніца папаўнення – бел. гаворкі(абавязак, гаспадар, світанне). Некат. з бел. слоў атрымалі такое распўсюджанне, што паступова пачалі выцесняць адпаведныя аг-слав. і агульнаўсх –слав(отец – бацька). У працэсе развіцця лекс. склад бел. мовы ўзбагаціла вял. колькасць самабытн. слоў(аблога,дзіўны,жвавы,клопат,раніца,стома). Самабытн. бел. словы – нац.спецыфіка сістэмы суч. бел. мовы. Усе іншамоўн. словы, зпазыч. бел. мовай падлягаюць граф.,фанет,грам і лекс. асваенню. Папаўненне лексікі бел. мовы адбываецца за кошт неалагізмаў, запазычванняў, пранікненне дыялектызмаў, наватворы( з літаратуры).

23, 24. Cтыл. Дыфер-цыя бел. Лексiкi. Актыуны пасiуны склад. Стылiстычеа I тэрытырыальна абмежаваная лексiка.

Словы, якiмi часта карыстаюцца у мауленнi, належаць да актыун. лексiкi. Яны прывычныя i зразумелыя носьбiтам мовы. Актыун. лексiкай наз-ць тую частку слоун. складу суч. бел. мовы, якая ужыв. У жывых пауседзенных зносiнах, ва складу суч. усiх сферах грамм-ва. Яна сепрацьпастаулена пасiунай лексiцы, якая з'ул. часткай слоун. бел. мовы, зразумела носьбiтам мовы, аднак, малаужывальная у пауседхенных зносiнах. Акт. лексiка уключае, як словы аг.-нар. ужыу-ня, так i тыя, што абмеж. у сваiм карыстаннi тымi цi iнш. абставiнамi(спец. словы, тэрмiны i прафесiяналiзмы, эмац-экспр лексiка). Словы акт. запасу пазбаулены адцення архаiчнасцi або навiзны. Акт. слоунiк мовы неабходна адрознiваць ад запасу слоу асобн. носьбiта. Словы, якiя чалавек звыч. не ужывае, але пазнае у тэксце, больш цi меньш дакладна iх разуме, увах-ць у яго пасiун. слоунiк. Акт. i пас. л-ка пэун. эпохi выяул. грамм, з канн,культ змены жыцця. У працэсе развiця мовы словы могуць пераходзiць з акт. у пас. запас i наадварот (калектывiзацыя). Устар. слоы(гiстарызмы i архаiзмы)- словы суч. бел. мовы, якiя выйшлi з акт. ужытку з на-ца у пасiун. слоунiку. Словы выходзяць з акт. ужытку парозных прычынах, адны стан-ца устар. таму, што у вынiку развiцця грамм-ва знiклi прадметы, з'явы, а рзам з iмi i словы. Iншыя таму, што замест старай назвы у мове з'яв. навая. у зал-цi ад гэтага устар. словы падз-ца на гiстарызмы i архаiзмы. Гiстарызмы- словы, якiя наз-ць рэчы, што выйшлi з ужытку(лучнiк, армяк, соцкi), гiст-мы не маюць сiнонiмау суч. мове. Архаiзмы- гэта даун. назвы прадметауi з'яу, што iснуюць i у наш час, а працэс развiцця мовы былi названы iнш словамi. Адр-ца2 тыпы арх-мау: лекс. i семант. Сярод лекс. вылуч-ца: уласналекс-цалкам адрознiваюцца ад суч. слоу(атрамант-чарнiла); лекс-словаутвар.-устар.словы, якiя маюць аднольк. кораньз суч-мi, адрозн-ца адным-двумя гукамi(хронiка, часопiсь). Семант. – калi адно са значэння слова вых-ць з ужытку(Двор-тэ р-я дома, маеннтак.) Гiст-мы вык-ца як нейтр. i як стыл. стодак, арз-мы- толькi як стыл.сродак. Неалагiзм- слова, ствол. для абазначэння новага прадмета або паняцця. Паступова нов. словы змац-ца у мове i перастаюць быць неалагiзмамi. Бываюць лексiчн.(нов. словы або запас. словы) i семант.Неалагiзмы (новы яз н-i вядомых слоу).Аказиянализмы- словы, створанныя писменникамии, грам. дзеясыми, у якасци выразн. сродкау у пэун. кантэксце.