8. Борьба вкл с тевтонским орденом и соперничество с Московским государством.Битва при Грюнвальде.

У XIV – першай палове ХV ст. галоўнымі ворагамі, з якімі ВКЛ даводзілася весці напружаную барацьбу, былі немцы Тэўтонскага і Лівонскага Ордэнаў. У 1409 г. пачалася так званая “вялікая вайна” паміж Польшчай, ВКЛ, з аднаго боку, і Тэўтонскім Ордэнам, з другога. Вырашальны ўдар быў нанесены Тэўтонскаму Ордэну ў бітве пад Грунвальдам (Польшча) 15 ліпеня 1410 г.

У 1401 г. паміж ВкЛ і Польшчай заключана Віленска-Радамская ўнія. Яе ўмовы:

• дзяржавы павінны дзейнічаць разам супраць знешніх ворагаў;

• палякі абавязваліся не выбіраць караля без згоды феадалаў ВкЛ;

• пацвярджаліся правы Вітаўта на самастойнае кіраванне ў ВкЛ, але прызнаваліся спадчынныя правы Ягайлы (захоўваў тытул найвышэйшага літоўскага князя) ці яго нашчадкаў на Вялікае княства Літоўскае.

Унія юрыдычна замацавала саюз раўнапраўных дзяржаў, галоўная мэта саюза – барацьба з нямецкай агрэсіяй.

У 1408 г. значна абвастрыліся адносіны з крыжакамі, якія ўжо кантралявалі Жамойцію і зноў нападалі на землі ВкЛ і Польскае Каралеўства. Калі ў 1409 г. у Жамойціі пачалося паўстанне супраць крыжакоў, яго падтрымаў Вітаўт. Пачалася Вялікая вайна 1409-1411 гг. ВкЛ і Польшчы супраць Ордэна. На нарадзе ў Брэсце ў снежні 1409 г. было вырашана даць Ордэну генеральную бітву. Грюнвальдская битва 1410 года - решающее сражение «Великой войны», в к-ром польско-литовско-русские войска 15 июля разгромили войска Тевтонского ордена. 3 июля армия под командованием польск. короля Владислава II Ягайло выступила из р-на Червиньска на Мариенбург (Мальборк) и встретилась с гл. силами ордена под командованием великого магистра Ульриха фон Юнгингена. Войско ордена (27 тыс. чел.) состояло из нем., франц. и др. рыцарей и отрядов наёмников - всего 51 знамя. Союзная армия (32 тыс. чел.) включала польские, литовские, русские (в т. ч. украинские и белорусские), валашские, чешско-моравские, венгерские и татарские отряды, объединённые в 91 хоругвь.

Татарская конница и 1-я линия войск Витовта атаковали левый фланг крестоносцев, но были опрокинуты рыцарями Валленрода. В бой вступили 2-я и 3-я линии войск Витовта, по тевтонцы вновь их отбросили, а затем начали преследовать. Положение спасли 3 рус. смоленские хоругви под командованием князя Семёна Лингвена Ольгердовича. Они не покинули поля боя и, мужественно обороняясь, сковали часть сил Валленрода. В это время польск. хоругви смело атаковали правый фланг крестоносцев и прорвали фронт войск Лихтенштейна. Успешная атака польск. войск, а также отвага рус. воинов, их умелые действия в бою против рыцарей Валленрода позволили литов. хоругвям остановить пр-ка, а затем перейти в наступление. Объединёнными усилиями рус. и литов. хоругвей войска Валленрода были разгромлены. На левом крыле польск., рус. и чеш. войска и пришедшие к ним на помощь литов. и рус. хоругви окружили войска Лихтенштейна и начали их уничтожение. В бою погибли все руководители ордена во главе с гроссмейстером Юнгингеном. В Г. б. союзные войска, сражавшиеся за независимость своих народов, одержали выдающуюся победу и приостановили агрессию тевтонцев на восток. Победа в Г. б. стала символом боевого содружества славянских и прибалтийских народов.

Гэта бітва была самая вялікая ў сярэневякрвай Еўропе. Паводле звестак, толькі крыжакі страцілі 40 тыс. забітымі і 15 тыс. палоннымі. Але Ордэн здолеў арганізаваць абарону сталіцы – Мальбарка, таму ваенныя дзеянні зацягнуліся да 1411 г. Згодна з умовамі Тарунскага міра 1411 г.:

• Жамойція перадавалася ва ўладанне Вітаўту;

• Ордэн выплачваў значную грашовую кантрыбуцыю;

• Ордэн вяртаў саюзнікам захопленыя пад час першых месяцаў вайны гарады і тэрыторыі.

Галоўнае наступства Вялікай вайны і Грунвальдскай бітвы – гэта спыненне агрэсіі крыжакоў на ўсход.

Отношения ВКЛ с Московским княжеством развивались непросто. Главная причина конфронтации – соперничество в контроле над территориями бывшей Киевской Руси. Сначала перевес сил был на стороне ВКЛ. Альгерду не пашанцавала далучыць да ВкЛ Пскоў і паслабіць Маскоўскае княства. Тры паходы на Маскву (1368, 1370, 1372 гг.) скончыліся безвынікова. У 1385 г. Вітаўт усталяваў кантроль над Смаленскам, а ў 1398 г. – над Ноўгарадам . У 1404 г. Смаленск канчаткова быў далучаны да княства.

У 1408 г. пад час вайны з Масквой на рацэ Вугра было заключана пагадненне аб мяжы паміж дзяржавамі. Яна была ўстаноўлена па Вугрэ, прыкладна за 200 кіламетраў да Масквы. Внешнеполитические отношения между Москвой и Вильно складываются не в пользу последней. ВКЛ доминирует. Московский князь признает себя вассалом Витовта.

З канца XV ст. адносіны паміж ВКЛ і Расійскай дзяржавай абвастрыліся.

К канцу XV ст. амаль скончылася палітычнае аб’яднанне паўночна-усходняй Русі пад уладай Вялікага князя Маскоўскага. Ён лічыў сябе нацыянальным рускім гаспадаром і ўзяў на сябе місію аб’яднання ўсіх рускіх зямель. Так гістарычна вылучыліся два цэнтры, вакол якіх сталі аб’ядноўвацца землі былой Старажытнарускай дзяржавы. Два цэнтры не маглі ўрэшце рэшт не сутыкнуцца. Гэта стала адной з падстаў абвастрэння іх адносін. Ва ўмовах пашырэння цэнтралізатарскіх тэндэнцый у Рускай дзяржаве дыпламатыя ВКЛ імкнулася ўбіць клін у гэты працэс і падтрымаць тыя княствы Русі, якія засталіся самастойнымі.

Другая прычына варожых адносін ВКЛ з Масквой была ў асаблівасцях вырашэння канфесійнага пытання ў Вялікім княстве Літоўскім. Маскоўскі Вялікі князь прэтэндаваў на ролю адзінага праваслаўнага гасудара – абаронцу інтарэсаў праваслаўнага насельніцтва. Між тым, у Вялікім княстве Літоўскім праваслаўная вера прыціскалася. Гэта абвастрыла рэлігійную барацьбу ў яе нетрах. Некаторыя з беларускіх феадалаў па сваёй волі пераходзілі разам са сваімі маёнткамі пад уладу Масквы.

Канфрантацыя паміж Маскоўскай дзяржавай і Вялікім княствам прывяла спачатку да неабвешчанай прымежавай вайны працягласцю з 1487 па 1494 гг. У выніку яе была зламана абарона ўсёй літоўскай прымежавай паласы з Маскоўскім княствам.

У 1500 г. канчаткова былі разарваны адносіны паміж Рускай і Літоўскай дзяржавамі. Прычынай быў пераход шэрагу буйных феадалаў Вялікага княства Літоўскага ў межы Рускай дзяржавы. Іван ІІІ прыняў іх на службу і абвясціў вайну Вялікаму княству Літоўскаму.

Ваенная кампанія 1501–1503 гг. складвалася надта няўдала для Вялікага княства Літоўскага. У выніку 2 красавіка 1503 г. было заключана перамір’е тэрмінам на 6 гадоў. ВКЛ вымушана было адмовіцца на карысць Масквы ад усёй верхнеокскай Украіны, ад Чарнігава-Северскай зямлі, у тым ліку і ад Гомеля, ад значнай часткі Смаленскай і Віцебскай зямель.

Абедзве дзяржавы адразу пачалі рыхтавацца да новай вайны. Жыгімонт пайшоў на саюз з некаторымі рускімі князямі. Ваенная кампанія пачалася ў вясну 1507 г. Яна цесна звязана з пачатым у лютым 1508 г. феадальным паўстаннем у Вялікім княстве Літоўскім, якім кіраваў князь Міхал Львовіч Глінскі. Разам са сваімі братамі ён прысягнуў рускаму цару Васілію Ш.

Але ж вырашальнай бітвы так і не адбылося. Вайна 1507–1508 гг. скончылася “адвечным мірам”, што быў заключаны ў Маскве 8 кастрычніка 1508 г. Вялікае княства Літоўскае афіцыйна прызнала пераход да Расіі зямель, далучаных да яе ў выніку войн канца ХV – пачатку ХVІ стст. Инициатива в собирании земель Киевской Руси переходит к Москве.