3. Экономиканы мемлекеттік реттеудің міндеттері, мақсаттары және қызметтері

Мемлекет орындайтын қызметтерге ең алдымен мыналар жатады:

• экономиканың қызмет етуі үшін құқықтық негіздерді құру мен реттеу;

• монополияға қарсы реттеу;

• макроэкономикалық тұрақтандыру саясатын жүргізу;

• ресурстарды орналастыруға ықпал ету;

• табыстарды бөлу аясындағы қызмет;

• мүліктік қатынастар субъектісі ретіндегі мемлекет қызметі.

14.Мемлекет орындайтын қызметтерге жатады: -экономиканың қызмет етуі үшін құқықтық негіздерді құру мен реттеу;

- ЖІӨ ұлғайту, халықтың әл-ауқатын жақсартухалықты жаппай жұмыспен қамтамасыз ету

-экспортты ұлғайту, ресурстарды тиімді пайдалану- толық жұмысбастылық мәселесін шешу

-сыртқы экономикалық тепе-теңдікті сақтау

Заңдық базаны құру бұл барлық тауар өндірушілер, тұтынушылар және мемлекеттің өзі іс әрекетінде жетекшілікке алуға тиісті экономикалық агенттің тәртібінің ережесін, экономикалық араласудың заңдық қағидаларын белгілеу.

Макроэкономикалық тұрақтану экономикалық өсумен, жұмыспен толық қамтамасыз етілумен және бағаның тұрақты деңгейімен байланысты.

15.Мемлекеттік саясат қай ғасырлар аралығында алғы шарттар негізінде қалыптасты

- XX ғасырдың 50-жылдарының ортасы мен 70-жылдарының ортасына дейін

- XVIII ғ. басы –XVIII ғ. соңы.-XVII ғ. соңы-XVIII ғ. басы.-XVIII ғ. соңы – XX ғ. басы.

-XIX ғ. басы- XIX ғ. соңы.

Ресурстарды қайта бөлу өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы өндірісіне қатысты болуы мүмкін. Әрбір нақты жағдайда мемлекеттік ықпал етудің белгілі бір түрлері қолданылады. Салықтар, демеу қаржылар, тікелей реттеу және т.б. – құралдар ретінде қолданылуы мүмкін.

Бәсекелестік тетіктерін қамтамасыз етудегі бөлу – әлеуметтік топқа жіктелуге және кедейлікке әкеледі. Қоғам әлеуметтік қорғау бағдарламасында қабылданған, табыстарды салықты қайта бөлу арқылы ауқатсыз азаматтарға қамқорлық жасауды өз мойнына алады.

Мемлекеттік меншік – сату – сатып алу объектісі болмайтын және пайда әкелмейтін ұлттық игілікті көрсетеді. Мемлекеттік меншіктің қалыптасу көзі мемлекет меншігіне айналдыру және мемлекеттік кәсіпкерлік болып табылады.

Негізгі әдебиет

1.Каренов Р.С. Государственное регулирование экономики. Алматы: Ғылым, 1999-254с.

2.Бабашкина А.М. Государственное регулирование национальной экономики. - М.: Финансы и статистика. 2004.

3.Бибатырова И.А. Государственное регулирование национальной экономики: Учебное пособие. – Алматы : Қазақ университеті. 2004.

4.Мамыров Н.К., Ихданов Ж.О. Государственное регулирование экономики в условиях Казахстана. – Алматы: Экономика . 1998

5.Ходрв Л.Г. Госдарственное регулирование национальной экономики: Учебник. – М: Экономисть. 2005.

6.М.Б.Төреғожина Экономиканы мемлекеттік реттеу – Алматы: Экономика. 2008.

Қосымша әдебиет

1.Государственное регулирование рыночной экономики: Учебник для вузов/ Под общ. ред. Кушлина В.И., Волгина Н.А.; редкол.: Владимирова А.А. и др.-М.: ОАО «НПО «Экономика»», 2000.-735 с.

2.Государственное регулирование рыночной экономики: Учеб.пособие.-М: Дело, 2001 .-280 с. - (Сер. «Наука управления»).

3. Орешин В.П. Государственное регулирование национальной экономики: Учеб. пособие. -М.: Юристь, 1999. - 272 с.

4.Мищенко В. В. Государственное регулирование экономики: Учеб. пособие. - М.: ИНФРА - М, 2002.- 408 с.

5.Исингарин Н. Казахстан и Содружество: проблемы экономической интеграции. Учебное пособие. - Алматы: ОФ «БИС». - 2000, с. 170-172, 175.

6.Конституция Республики Казахстан от 30 августа 1995г.

7.Закон РК. О защите и поддержке частного предпринимательства. Ш 1543-ХИот4 июня 1992г.

8.Закон РК от 2 июля 1998 г. N 267-1 «О борьбе с коррупцией» (с изменениями, внесенными в соответствии с Законами РК от 23.07.1999 т. N 454-1; от 28.04.2000 г. N 46-И).

2 -Тақырып. Экономиканы мемлекеттік реттеудің методолгиясы жөніндегі ұғым және оның элементтері

1. Ұдайы өндіріс айналымы және экономикалық құбылыстардың өзара байланысы

2. Жиынтық сұраным мен ұсыным, олардың өзара байланысы

3. Экономиканы мемлекеттік реттеудің әдісі мен механизмдері

Жеке меншік туралы мәселе қоғамдағы өндірістік қатынастарды зерттеудің негізгі көзі болып табылады. Меншік экономикалық мағынада техникалық, технологиялық, ғылыми және зияткерлік әлеуеттің, шығарылған материалдық және рухани игіліктердің өндірістік қатынастарын көрсетеді. Бұл қатынастар шаруашылық, табыстарды бөлу нысандарында, адамдардың экономикалық және әлеуметтік сұраныстарын қанағаттандыру дәрежесі мен сипаттарында қалыптасады. Экономикалық қатынастардың қатысушылары бір – бірінің тең ерекшеленген меншік иелерін мойындайды.

1. Меншік – бұл...- игіліктерді иеліктен айыру – иемденудің белгілі бір нысанын көрсететін, адамдар арасындағы қатынастар, қоғамдық қатынастардың барлық жүйесінің негізі

- сату – сатып алу объектісі болмайтын және пайда әкелмейтін ұлттық игіліктер

-қазба байлықтар мен мемлектеттік институттар

- экономикалық ұйымдастыру-экономикалық аспекті

- қоғам қолындағы ресурстарды өнімге айналдыру процестер

Меншік – бұл игіліктерді иеліктен айыру – иемденудің белгілі бір нысанын көрсететін, адамдар арасындағы қатынастар, қоғамдық қатынастардың барлық жүйесінің негізі. Бөлу, айырбастау және тұтыну нысаны меншік нысанының сипатына байланысты.

Меншік –тарихи дамудың нәтижесі. Ол әлеуметтік – экономикалық жүйенің және оған тән өндіріс тәсілінің өзгеруіне орай нысанын өзгертеді.

2.ҚР Конституциясының 6 – бабында меншіктің неше түрі бекітілген?-2

-3-5-7-1

Экономикалық жүйе шеңберінде менщіктің әр түрлі нысанының – қоғамдық, жеке, мемлекеттік, муниципалдық, қоғамдық ұйымдардың, ұжымдық меншіктің көптеген түрлерінің бірге өмір сүруі мүмкін.

ҚР Конституциясының 6 – бабында меншіктің екі түрі бекітілген; мемлекеттік меншік және жеке меншік танылады және тең шамада қорғалады.

3.Меншіктің түрлері:- мемлекеттік меншік және жеке меншік;

-азаматтық меншік және жеке меншік-мемлекеттік меншік және республикалық меншік

-жеке кәсіпкер меншігі, заңды тұлға меншігі-жеке және заңды тұлға меншігі

Қағидада нарықта меншіктің үш түрі барлық уақытта көрінеді:

• Мемлекет – билеуші, сеньория, парламент;

• Корпорация –храм, монастрь, цех, қауымдастық

• Жеке кәсіпкер – жеке, заңды тұлға

Мемлекет экономиканы ұйымдастырумен айналысуы қажет, бірақ

сонымен бірге кәсіпкерге айналмауы керек, шаруашылық қызметіне тікелей араласпауы керек, сөйтіп, саяси ұйымдастырушы ретінде қалып, экономиканы реттеуді заңдық, атқарушылық және орындаушылық биліктің өз органы арқылы жүзеге асыруы тиіс.

4.Қазақстандағы мемлекет қарамағынан алу және жекешелендіру қанша кезең бойынша жүргізілді-4 кезеңнен;-3 кезеңнен-5 кезеңнен-2 кезеңнен-7 кезеңнен

Мемлекеттік кәсіпкерліктің жеке кәсіпкерліктен негізгі ерекшелігі оның бірінші кезектегі мақсаты табыс алу емес, әлеуметтік –экономикалық міндеттерді шешуде қажетті өсу қарқынын қамтамасыз ету, кезеңдік құбылыстарды жұмсарту, жұмыспен қамтамасыз етуді қолдау, ғылыми техникалық ілгерушілікті ынталандыру және т.б. Реттеудің осы нысаны өндіріс үшін өмірлік маңызы бар, пайдасы аз кәсіпорындар мен шаруашылық салаларын қолдауды қамтамасыз етеді.

5.Аралас реттеу әдісі қандай реттеу құралдарынан құралады?- әкімшілік, құқықтық, экономикалық;

-тек құқықтық-тек әкімшілік- мемлекеттік, экономикалық-аумақтық,облыстық

Меншік қатынастарын реформалау мемлекет қарамағынан алу немесе жекешелендіру жолымен жүзеге асырылады.

Мемлекет қарамағынан алу бір жағынан басшылықты экономикалық әдіспен жүргізуді, екінші жағынан –нысанның және меншік қатынастарының өзгергенін білдіреді.

6.Жекешелендіру – ...-меншік құқығын азаматтарға немесе меншіктің мемлекеттік нысаны қағидасында өндіріс жүргізуші, жеке тұлғаға беру үдерісі;

- қоршаған табиғи орта, жер қойнауының байлығы, оларды ұтымды, тиімді пайдалану

-орталықтандырылған қаржы көздері арқылы ағымдағы және болашақтағы табиғи ортаны қорғау шараларын іске асыру

-шаруашылық объектілеріне табиғи ортаның қорғау шараларын белгілеу

-шаруашылық объектілері нормативтеріне құқықтық - әкімшілік шектеулерін белгілеу

Жекешелендіру – меншік құқығын азаматтарға немесе меншіктің мемлекеттік нысаны қағидасында өндіріс жүргізуші, жеке тұлғаға беру үдерісі. Жекешелендіру экономиканы қайта құрудың соңғы мақсаты болып табылмайды – бұл тек меншік қатынастарын қайта құрудың әдісі.

Қазақстандағы мемлекет қарамағынан алу және жекешелендіру кезең бойынша жүргізілді. Әрбір кезеңге өз бағдарламасы сәйкес келді.

7.Тұтас экономиканың даму факторларының негізгі буындарының бірі?;-ақпарат және тиімді байланыс

-ақпарат-тиімді байланыс-баға-сұраныс

І кезең – 1991-1992 жж. ІІ кезең –1993-1995жж. ІІІ кезең – 1996- 1998жж.

1-кезең 1991-1992 жылдар аралығын қамтиды. Бұл кезеңдегі жекешелендіру процесінің негізгі бағыты- мемлекеттік орталықтанған – жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға өту үшін жағдай жасау мақсатында кең ауқымда реформалау болды.

2-кезең 1993-1995 жылдарды қамтиды. Бұл кезең Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 5 наурыздағы Жарлығымен бекітілген «Қазақстан Республикасындағы 1993-1995 жыдардағы мемлекет қарамағынан алу мен жекешелендірудің Ұлттық Бағдарламасына » сәйкес жүзеге асырылады.

3-кезең Жекешелендірудің үшінші кезеңі 1996-1998 жыдар аралығын қамтыды және Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1996 жылығы 2 ақпандағы №246 Қаулысымен бекітілген «Қазақстан Республикасындағы 1996-1998 жылдарға арналған жекешелендіру мен қайта құрылымдау Бағдарламасына» сәйкес жүзеге асырылды.

4-кезең 1999-2000 жылдар аралығын қамтыды және Қазақстан РеспубликасыҮкіметінің 1999 жылғы 1 маусымдағы№683 қаулысымен бекітілген «1999-2000 жылдарға арналған жекешелендіру және мемлекеттік мүлікті басқарудың тиімділігін арттыру Бағдарламасына » сәйкес жүзеге асырылды.

8.Макроэкономикалық тұрақтылықты және тиімді тепе-теңдікті қамтамасыз ету мақсаты үшін мемлекеттің әлеуметтік – экономикалық процестерге әкімшілік, экономикалық, ұйымдастыру – құқықтық араласу түрі бұл –...- экономиканы мемлекеттік реттеу;

-аймақтық саясат-әлеуметтік қорғау-экономиканың қызмет етуі үшін құқықтық негіздерді құру мен реттеу-экономиканы толық түрде реттеу;

Өтпелі кезеңде орта және шағын бизнес мемлекеттік тұрақты қолдауды қажет етеді. Тек сол ғана ірі қаржылық және тұрғындардың өндірістік ресурстарын жинақтайды, аралас экономикаға икемділік береді, өзінде монополияға қарсы күшті және тұрғындардың өндірістік ресурстарын жинақтайды, құрылымдық қайта құрудың шынайы факторына қызмет етеді, көп жағдайда жұмыспен қамтамасыз ету мәселесін шешеді.

Кәсіпкерлікті мемлекеттік реттеу жүйесінің қалыптасуы көптеген бағыттар бойынша жүреді.

• Кәсіпкерліктің қызмет етуі мен дамуын құқықтық қамтамасыз ету

жүйесін қалыптастыру. Осы кезеңде заң актілерінің жоғары сапасын – олардың арасындағы қарама қайшылықты жою, мүмкіндігінше оларды тікелей ықпал ететін заң актілеріне айналдыру керек, оларды өткізу тетіктерін қарастыру, кәсіпкерлердің құқығына кепілдік беру, оларды бұзған кездегі жауапкершіліктің экономикалық және басқа жақтарын қамтамасыз ету маңызды.

• Қазіргі заманғы кәсіпкерлікті қолдау мен қаржылықты қамтамасыз етуді қалыптастыру.

Мұндай жүйе салық салу, кредиттеу, сақтандыру, қаржыландыру, өтемақы және т.б. туралы саясатты жетілдіруді талап етеді.

• Кәсіпкерлікті, кадрларды даярлау бойынша жүйелерді, маркетингтік

орталықтарды, бизнес орталықтарын және бизнес инкубаторларын, кәсіпкерлікті ақпараттық қамтамасыз етуді қолдайтын қорлар мен орталықтарды құруды қарастыратын тұтастай кәсіпкерліктің инфрақұрылымдық жүйесін қамтамасыз етуді қалыптастыру.