6.3. Мемлекеттік реттеудің теориясы мен тәжірибесі және шет елдердегі индикативтік жоспарлау

Индикативті жоспарлау бұл нарық экономикасының қызметіне ықпал етудің негізгі әдістері, мемлекеттің әлеуметтік –экономикалық саясатын жүргізу құралы. Ол мемлекет шараларының ықпалынсыз қиын тиетін, тек нарықтық әдістермен жүзеге асырылуға тиісті, экономикалық өмірдің көптеген мәселелерін шешуді қамтамасыз етеді. Индикативті жоспарлау параметрлердің жүйесін қалыптастыру үдерісін көрсетеді. Бұл серпін, құрылым, экономиканың тиімділігі, қаржы жағдайы, ақша айналымы, тауарлар нарығы және бағалы қағаздар, баға қозғалысы, жұмыспен қамтамасыз ету, өмір сүру деңгейі және т.б. тәрізді көрсеткіштер болуы мүмкін.

Индикативтік жоспарлау нарық экономикасының жағдайы мен мемлекеттік реттеу әдістерінің бүкіл әлемде кең тарауы үшін ең қолайлы болып табылады.

1. Индикативті жоспарлау – мемлекеттік және басқа да нарық субъектілерінің іс-әрекеттер жүйесін үйлестіруші болып табылады. Индикативті жоспарлау тек ақпараттық ғана емес, координациялық рөль атқарады, яғни өндірістік-шаруашылық бағдарламаларды жүзеге асыруда үйлестіруші ретінде жұмыс істейді. Францияда индикативті жоспарлау институты максималды дамыған, үкімет экономиканы дамытуда шешім қабылдау және бұйрық беруді қолданбай, координация беріп және ақпаратпен қамтамасыз етеді. Индикативті жоспарлаудың негізгі функциясы координациялық функция болып табылады. Ақпаратпен қамтамасыз ету, бағыт беру, шаруашылық субъектілеріне жоспар тапсырмаларын орындату орталықтандырылған-директивті жоспарлауда бар. Мемлекеттік институттар мен шаруашылық секторлар арасындағы қарым-қатынас индикативті жоспарлаудың негізін қалауы қажет. /18/ Цзиньвэнь Ли: «Қытайдағы макроэкономикалық жоспарлауда мемлекет экономиканың жеке бөлімдеріне әсер етпейді, өйткені Қытайдағы жоспарлар директивті емес, индикативті болып келеді»;

«Жоспарлау ақпараттық және бағыт беретін материалдарды қамтиды. Ол бағыт пен арақашықтық нұсқаулары бар жол белгілері сияқты, бірақ жылдамдығын көлік жүргізуші өзі таңдауы керек».;

«Индикативті жоспарлау жоспар тапсырмаларын жүзеге асыруда күштеу жоқ және шешім қабылдауда толық еркіндік бар. Индикативті жоспарлау нарық пен баға белгілеу жүйесін өзгертпейді. Ол тек ақпарат беруші функциясын атқарады. Ол нарық жүйесін жақсартады және белгісіздікті жояды». ;

«жоспарлаудың демократиялық жүйесін»;

« кәсіпорын жүзеге асыратын жоспарларды қамтиды.»;

Индикативті жоспарлауды алғаш рет 40 жылдары мемлекеттің экономикаға әсер етуші құралы ретінде «жоспарлаудың демократиялық жүйесін» Ж.Монне жасаған. Францияда индикативті жоспарлау экономиканы басқарудың негізгі құралы ретінде қолданылады, оның көмегімен мемлекет экономиканың даму көрсеткіштерін нақтылайды және әсер етуде негізгі құрал болып табылады.

Жоспарды орындау міндетті болмауы аса манызды емес, маныздысы шаруашылық субъектілердің қызығушылық көрсетуі және басқа да субъектілер, аймақ, жергілікті билік және қоғамдық кәсіпорындардың бірігуі болып табылады. Франция экономикасындағы өзгерістертек 80-шы жылдары байқалады. Индикативті жоспарлар экономиканы реттеуде негізгі құрал болып табылады. Кесте 2 сәйкес Франциядағы он бір орта мерзімді индикативті жоспарлар туралы мәліметтер көрсетілген.

Жоспарлар бес жылға жасалады, ол әлеуметтік-экономикалық дамудың негізгі мақсаттарын көрсетеді. Индикативті жоспар орта мерзімді жоспардан тұрады. Франциядағы 70-ші жылдарда мемлекет экономикаға тікелей ықпал етуінен экономикаға кері әсерін тигізді. 80-ші жылдары индикативті жоспарлау экономикаға тиімді әсер ете алмады. Сегізінші индикативті жоспарды Үкімет жоспар ретінде бекітпеді, оныншы және он бірінші индикативті жоспарлар экономикаға әсер ету құралы ретінде қарастырылмады³.

Индикативті жоспарлау экономиканы мемлекеттік реттеуші институты және өзін басқару институты ретінде нарық тетікіндегі мемлекеттің ұдайы өндіріс процесіне араласу қателігін түзетеді.

Жапогияның мамандары индикативті жоспарлау экономиканың жеке бөлімдеріне, ұлттық экономикалық саясатына бағыт беруші ролін атқарада. Жалпы ұлттық әлеуметтік-экономикалық даму жоспары заң болып табылмайды, ол жалпы ұлттық мақсаттарға жетудегі бағыт беретін мемлекеттік бағдарлама. Индикативті жоспарлаудың негізгі функциясы ақпараттық, бағыт беруші, яғни ынталандыру функциясын атқарады деп айтуға болады. 1956 жылдан қазіргі уақытқа дейін Жапонияда 12 әлеуметтік-экономикалық даму бағдарламалары жасалған. Мемлекеттік жоспарлардың мақсаты - қазіргі кездегі мәселелерді шешуге бағытталған, бірақ экономикасында көзделген мәселелерді толығымен шешу мүмкін болмағандықтан, әлеуметтік салаға позитивті әсер етуде. Индикативті жоспарларды жасауда экономикаға байланысы бар мемлекеттік мекемелер, әсіресе Қаржы Министрлігі мен Сыртқы сауда және өндіріс Министрлігі қатысады. Бұл экономикалық жоспрады басқару мақсатында экономикалық Кеңес құрылған, ол мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық жоспарлардың жүзеге асуын қадағалайды. Бұл Кеңес мүшелеріне ірі бизнес өкілдері, профсоюз өкілдері, ғалымдар кіреді, олардың қызмет атқару мерзімі екі жыл. Жалпы ұлттық әлеуметтік-экономикалық даму жоспары ұзақ мерзімді жоспарларды нақтылайды. Жапониядағы индикативті жоспарлау ерекшелігі, ол мемлекеттің дамуына байланысты ішкі және сыртқы өзгерістерге икемді болып табылады. Жапония экономикасы нарық экономикасының әдістерін және «жоспарлы нарық» немесе «нарықты басқару» моделін қолданады. Көптеген мамандар Жапонияда мемлекетті басқару және реттеу функциялары қатал екендігін ескереді және экономикаға мемлекеттің араласуы формальді және құқықтық шектер жоқ екендігін көрсетеді. Жапониядағы индикативті жоспарлау спецификалық, басқа шет елдер үшін бұл жүйені қолдану күрделі, бірақ Жапон елінің тәжірибесіне анализ және экономикалық мәселелерді шешуде пайдалы.

Қытайдағы мамандардың пікірінше, индикативті жоспарлау кәсіпорындардың макроэкономикалық жоспарын көрсетеді. Цзиньвэнь Ли: «Қытайдағы макроэкономикалық жоспарлауда мемлекет экономиканың жеке бөлімдеріне әсер етпейді, өйткені Қытайдағы жоспарлар директивті емес, индикативті болып келеді» деп есептейді. Мемлекет өндіріс және ұлттың қажеттілліктерін қамтамасыз етіп, жалпы тұрақтылықты қадағалайды. Қытайда салаларды және аймақтарды дамыту мемлекеттік жоспардың негізін құрайды. Ұлттық экономикаға қатысты шешімдерді мемлекет қаьылдайды, саясатты орталықтандырылған орган жүзеге асырады. Қытай мамандары жоспарлы экономика әрқашан дұрыстауды және түзетулер енгізуді қажет етеді деп есептейді. Қытай мамандарының пікірінше директивті жоспарларды құру барысында нарықтағы ұсыныс және сұраныс көлемін ескере отырып, нарық тетіктерін қолдану керек. Қытайда индикативті жоспарлау бір жүйеден тұрады, ұзақмерзімді жоспарлар (10-20жыл), ортамерзімді (5жыл) және ағымдағы жоспарлардан құралады. Ұзақ мерзімді жоспар экономиканың, ғылым мен техника, әлеуметтік салалар бойынша стратегияларды көрсетеді. Ал, ортамерзімді жоспар өндіріс және әлеуметтік саланы басқару мақсатында қолданыды. Ұзақ мерзімді және ортамерзімді жоспарлар стратегиялық мәнге ие және экономиканың дамуында шешуші роль атқарады. Қытайдағы мемлекеттік ағымдағы жоспарларды құрастыру барысында жағдайға және мәселелерге байланысты 5 жылдық жоспарды қарастырып, түзетулер енгізуге мүмкіндік береді.

Оңтүстік Кореяда жарты ғасырға жуық уақыт бойы жоспарлау басқарудың экономикалық тәсілдерінің бірі ретінде қолданылады. 1954ж. БҰҰ сарапшыларының қатысуымен НАТАНА жоспары жасалды. 60-жылдары төрт бесжылдық жоспары бар, ұзақ мерзімді 20 жылға даму бағдарламасы құрылды.

Бұл елде нақта өндірістік тапсырмалар мен оларды орындау мерзімі белгіленіп, орталықтандарылған жоспарлау (орташа және ұзақ мерзімді жоспарлар мен мақсатты бағдарламалар) қолданылды.

Үндістанда жоспарлау экономиканы басқару жүйесінде ұзақ уақыт бойы қолданылды. Бірінші бесжылдық жоспар бойынша (1951-1956ж.) ауыл шаруашылығы, жер суландыру, энергетика мен көлік салалары, яғни өнеркәсіптің болашақ дамуы үшін инфрақұрылымы артықшылықты деп танылды. Екінші бесжылдық жоспарға сәйкес (1956-1967ж.ж.) артықшылықты ретінде ауыр өнеркәсіп саласы болып көрсетілді. /20/

Жоспарлауды шет елдерде әлеуметтік-экономикалық дамуды басқару тәсілі ретінде қолдану экономикалық тетіктің құрамдас бөлігі ретінде пайдаланудың тиімділігін айғақтайды.

Негізгі әдебиет

1.Каренов Р.С. Государственное регулирование экономики. Алматы: Ғылым, 1999-254с.

2.Бабашкина А.М. Государственное регулирование национальной экономики. - М.: Финансы и статистика. 2004.

3.Бибатырова И.А. Государственное регулирование национальной экономики: Учебное пособие. – Алматы : Қазақ университеті. 2004.

4.Мамыров Н.К., Ихданов Ж.О. Государственное регулирование экономики в условиях Казахстана. – Алматы: Экономика . 1998

5.Ходрв Л.Г. Госдарственное регулирование национальной экономики: Учебник. – М: Экономисть. 2005.

6.М.Б.Төреғожина Экономиканы мемлекеттік реттеу – Алматы: Экономика. 2008.

Қосымша әдебиет

1.Государственное регулирование рыночной экономики: Учебник для вузов/ Под общ. ред. Кушлина В.И., Волгина Н.А.; редкол.: Владимирова А.А. и др.-М.: ОАО «НПО «Экономика»», 2000.-735 с.

2.Государственное регулирование рыночной экономики: Учеб.пособие.-М: Дело, 2001 .-280 с. - (Сер. «Наука управления»).

3.Орешин В.П. Государственное регулирование национальной экономики: Учеб. пособие. -М.: Юристь, 1999. - 272 с.

4.Мищенко В. В. Государственное регулирование экономики: Учеб. пособие. - М.: ИНФРА - М, 2002.- 408 с.

5.Исингарин Н. Казахстан и Содружество: проблемы экономической интеграции. Учебное пособие. - Алматы: ОФ «БИС». - 2000, с. 170-172, 175.

6.Конституция Республики Казахстан от 30 августа 1995г.

7.Закон РК. О защите и поддержке частного предпринимательства. Ш 1543-ХИот4 июня 1992г.

8.Закон РК от 2 июля 1998 г. N 267-1 «О борьбе с коррупцией» (с изменениями, внесенными в соответствии с Законами РК от 23.07.1999 т. N 454-1; от 28.04.2000 г. N 46-И).

7– тақырып. Ғылыми-техникалық прогрестiң бағыттары мен оны жеделдетудегi мемлекеттің рөлi

1.Мемлекеттiң ғылыми-техникалық және инновациялық саясаттарын калыптастырудың факторлары, қағидалары мен ұйымдастырушылық негiздері.

2.Ғылыми-техникалық прогреске мемлекеттiң әсер етуiнiң әкiмшілiк- құқықтық және экономикалық механизмдерi.

3.ҒТП -тi болжаудъң методологиялиқ астары.

4.ҒТП-тiң жетiстiктерiн пайдаланудың мемлекеттiк және нарықтық механизмдері.

Жаңа технологиялар нарығындағы бәсекеге жаңа индустриалды қосылған елдер:- Оңтүстік Корея, Сингапур, Гонконг, Тайвань.;Қытай, Тайланд ;Малайзия, Тайвань;Оман, Катар;Жапония, Каир;

өндірістік шығындарды азайту есебінен пайданы жоғарлату құралы болып не табылады:-ЖІӨ; ЖҰӨ; ҒТП;жаңа технологиялар;ТҰТ

ҒТП қарым-қатынастар жүйесіндегі туындайтын байланыстар:- экономикалық;ғылыми;зерттеушілік;технологиялық;басқарушылық;

мемлекеттік ғылыми, ғылыми-техникалық саясаттың мақсаттарын анықтайтын фактор:-ғтп; жіө; жұө; экспорт; инвестиция;

корпорациялардың салық салынатын табысын зертеулер мен өңдеулерге 25% өсімін азайту қай елде жүзеге асырылады:

-АҚШ;Қытай;Ұлыбритания;Жапония;Сингапур;

ғылыми- техникалық ақпаратты таратуды жүзеге асыратын субъект :мемлекет;жеке тұлға;коммерциялық ұйымдар;кез келген тұлға;заңды тұлға

Экономиканы баскарудың маңызды тапсырмасы – қоғамның ғылыми - техникалық потенциалын арттыру. Мемлекеттiн ғылыми-техникалық және инновациялық саясатының қалыптасу негiздерi. Ғылыми-техникалық прогрестiң әлеуметтік-экономикалық астары мен оның негізгі бағыттары. ҒТП – ті жеделдету мен оның тиімділігiн арттыру мақсатында жүргізілетін мемлекеттiк шаралар жүйесi. ҒТП-ке әсер ететтiн мемлекеттiң әкiмшiлік-құқықтық және экономикалық механизмдерi. Ғылыми-зерттеу, жобалау- іздену және тәжiрибелі-құрастыру жумыстарын тiкелей каржыландыру көздерi мен шарттары: 1. Экономиканы баскарудың маңызды тапсырмасы-...-қоғамның ғылыми - техникалық потенциалын арттыру.-қоғамның әлеуметтік- экономикалық потенциалын анықтау-қоғамның тарихи -экономикалық потенциалын анықтау-мемлекеттің экономикалық потенциалын анықтау-ұлттық потенциалды анықтау

ҒТП-ті несиелiк жене салықтық реттеу механизмдерiнiң маңызы. Болашакта ҒТП-ті жеделдетуді ынталандыру жүйесi мсн бағытын таңлдау. ҒТП-тi болжаудың ұйымдастыру-әдістемелік астары мен оны бағдарламалы-мақсатты жоспарлау. ҒТП жетiстiктерiн пайдаланудың мемлекеттiк және нарықтық механизмдерi. Мемлекеттің инновациялық саясатың жузеге асыру шараларының жүйесi. Негiзгі капиталдын жеделдетiлген амортизациясыньң маңызы. Ұлттық ғылыми – техникалық потенциал құрудағы көшбасшы мемлекеттер-- АҚШ, Батыс Еуропа, Жапония-Қытай, Ресей-БАӘ, Үндістан -Австралия, Германия-Түркия, Ұлыбритания

Ұлттық ғылыми – техникалық потенциал экономикалық және әлеуметтік дамудың, кез-келген елдің қорғау қабілеттілігі мен қауіпсіздігін қамтамасыз етудің маңызды факторы болып табылады. Осындай потенциалды құрудағы көш-басшы АҚШ, Батыс Европа және Жапония болып табылады. АҚШ келешекті ғылымсыйымды салалардағы жетістіктерінің арықасында жақын бәсекелестеріне қарсы тұра алады. Жапония екінші орында болуы бірнеше онжылдық бойы стратегиялық маңызды жоғары технологиялық саларды мақсатты дамытуымен негізделіді.Батыс Европаның позициялары белсенді аймақтық интеграция процесі арқасында нығаюда.Жаңа технологиялар нарығындағы бәсекеге жаңа Оңтүстік-Шығыс Азияның индустриалды елдері де қосылуда: Оңтүстік Корея, Сингапур, Гонконг, Тайвань. Осы елдердің әлемдік экспорттегі үлесі кейіңгі 20 жылда 1 ден 9% артты. ЖІӨ өсімінің басым бөлігі технологияға ұштастырылған жаңа ғылыми білімдер, қызметтер, қондырғылар, кадрлер біліктілігі және өндірісті ұйымдастырудың арқасында алынды. ЖІӨ жалпы көлеміндегі бәсегеқабілетті ғылымсыйымды инновациялық өнімнің мәнді артуы нарықтық сұранысты жоғары деңгейде қанағаттандыру және бәсекелестерге қарағанда өндірістік шығындарды азайту есебінен пайданы жоғарлату құралы болып табылады. ЖІӨ өсімінің басым бөлігі қандай факторлар негізінде алынды-- ғылыми білімдер, қызметтер, қондырғылар, кадрлер біліктілігі-технология мен сапа

-жұмыстар, қызметтер-стратегиялық жоспарлар-инновациялық өнімдер

Жаңа алдыңғы қатарлы технологиялардың даму базасы ғылыми –зерттеушілік сала болып табылады. 18. ҚР экономикасының технологиялық артта қалуынмен күресу үшін жою үшін қандай стратегия жүзеге асырылады:- индустриалды-инновациялық;дәстүрлі –экономикалық;экономикалық;мемлекеттік-экономикалық;стратегиялық;

ҒТП әлеуметті-экономикалық аспектісі. ҒТП қарым-қатынастар жүйесіндегі экономикалық байланыстарды туындайды, бұл байланыстар қоғамдық өндірістің ғылыми теориясын құру және дамыту, тиімді техника, технология, материалды-техникалық база, шаруашылық нарықтық механизмді жетілдіру, қоғамды басқару, оларды енгізу және меншікті тиімді жүзеге асыру үшін пайдалану бойынша. Жаңа алдыңғы қатарлы технологиялардың даму базасы қандай сала-ғылыми –зерттеушілік;қызметтік жобалау;-іздестіру;-стратегиялық

-инновациялық

ҒТП келесі бағыттағы онтайлы нарықтық қатынастардың және еңбек шығындарының қалыптасуына әсер етеді: шаруашылық, нарықтық механизмнің өндіріс құралдарын, еңбек құралдарын жетілдіру; индивидтердің жалпы және мамнды біліктілігін жоғарлату. Ғылыми- техникалық революцияның қазіргі эволюциясы экономиканың ғылымсыйымды салаларының бірінші орынға шығарылуына және оның үлесінің жоғарлауына әсер етеді, ғылым сыйымды өндірістің артуына, ҒЗҰКЖ шығындардың күрт жоғарлауына ықпал етеді.ҒТП мемлекеттік ғылыми, ғылыми-техникалық саясаттың мақсаттарын аныйтайды. Мақсаттарды анықтағанда ғылымды ұлттық жаңару ресурсы ретіндегі маңыздылығы сақталу керек; ғылымның гуманитарлы өлшемінің приоритеті; ғылыммен білімнің интеграциясына жағдайлар жасау; олардың бизнеспен, инновациялық қызметпен күшін біріктіру. 5Экономиканың ғылымсыйымды салаларының бірінші орынға шығарылуына және оның үлесінің жоғарлауына не әсер етеді:-- ҒТП

стратегиялық жоспарлау;-экономикалық байланыстар;-технологиялық база

-нарықтық механизм

ҚР экономикасының технологиялық артта қалуынмен күресу үшін жою үшін индустриалды-инновациялық стратегия жүзеге асырылады.

Ғылыми-техникалық саланы мемлекеттік реттеудің негізгі бағыттарының сипаттамасы.

ҒЗҰКЖ және ғылыми зерттеулерді мемлекеттік реттеуде келесілер пайдаланылады:

Дәстүрлі әдістер -

Бюджетті қаржыландыру жағары білікті ғылыми кадрлерді дайындау; ғылыми мектептер мен бағыттарды қалыптастыру; субсидиялар түрінде мемлекеттік қолдау. 6. Ғылымның дамуының маңызды факторы:-субсидия түріндегі мемлекеттік қолдау;-стратегиялық жоспарлау;экономикалық байланыстар;технологиялық база;инновациялық өнімдер

жаңа құралдар:

• Ғылым мен техниканың дамуын болжау;

• ғылыми-техникалық прогресстің басым бағыттарын таңдау;

• басымдылықты бағыттар бойынша ірі ұлттық және халықаралық бағдарламаларды қалыптастыру;

• оның дамуының салдарын жан-жақты зерттеу нәтижесінде технологияларды бағалау;

Ғылымның дамуының маңызды факторы - (әсіресе, фундаменталды) субсидия түріндегі мемлекеттік қолдау болып табылады. Ол барлық елдерде пайдаланылады да, бірқатар ғылыми бағыттар бойынша бірінші болуды қамтамасыз етеді, сонымен қоса кадрлік потенциалды аккумуляциялауға және сақтауға мүмкіндік береді. 7. ҒЗҰКЖ және ғылыми зерттеулерді мемлекеттік реттеуде келесілер пайдаланылады: Дәстүрлі әдісте;тарихи әдістер;экономикалық әдістер; жалпы әдістер

Ол бағдарлы – мақсатты басқару арқылы жүзеге асырылады, осы кезде бюджеттен қаржыландыру субсидилер түрінде тендер негізінде ғылыми жобалар мен бағдарламаларға беріледі. 8. ҒЗҰКЖ жеке секторы мемлекеттік көздердің қанша пайызын қамтиды:30;40;25;35;20;

ҒЗҰКЖ ұйымдастыру және мемлкеттік реттеудің ұлттық модельдері.

АҚШ Әр түрлі секторлердегі және олардың ішіндегі және солардың арасындағы өзара қарым-қатынастардың басты нысаны- зерттеулер мен өңдеулерді бағдарлы-мақсатты ұйымдастыру, ол коммерциялық немесе коммерциялық емес негізді жүзеге асырылады.

ҒЗҰКЖ жеке секторы мемлекеттік көздердің 30% қамтиды, ал зерттеуушілік жұмыстардың 2/3 вуздар қамтиды. АҚШ федералды деңгейде қанша маңызды бағыт бойынша қаржыландыру жүзеге асырылады.16;14;20;9;19;

АҚШ федералды деңгейде 16 маңызды бағыт бойынша қаржыландыру жүзеге асырылады.

Жеке өнеркәсіпте ҒЗҰКЖ ынталандыру келесі нысанда жүзеге асырылады:

• корпорациялардың салық салынатын табысын зертеулер мен өңдеулерге 25% өсімін азайту;

• қондырғының амортизация мерзімін 3 жылдан 5 жылға зерретулермен өңдеулерге қысқарту;

• өздерінің жаңа қондырғылар мен құралдарын зерттеулерге берген корпорациялар үшін салықтық жеңілдіктер;

10. жеке сектордегі ҒЗҰКЖ мемлекет екі жақты әсер етеді:Германияда;Жапонияда;Ұлыбританияда;АҚШ;Қытай

Жапония

ҒЗҰКЖ ынталандыру шаралары:

• ұлттық бағдарламаларды өңдейтін жеке компанияларды субсидиялау

• мақсатты жеңілдетілген несиелерді беру

• мемлекеттің жекеленген жобаларға үлестік қатысуы

• қондырғылар амортизациясы үшін жеңілдетілген нормативтер

Ірі жалпы ұлттық жобалар бойынша зертеулер жүргізу үшін мемлекеттік және жеке капитал негізнде ассоциациялар құрылады: Жапонияда;Германияда;Ұлыбританияда;АҚШ;Қытай

Мемлекет жүзеге асырады:

• ғылыми- техникалық ақпаратты таратуды;

• жеке компаниялар арасында жаңа технологиялардың айырбасталуы мен бөлінуіне ықпал етеді, мемлекеттік және жеке ҒЗИ мен зертханалар арасындағы байланыстардың дамуына ықпал етеді;

• жеке зерттеушілік фирмалардың қарамағына мемлекеттік зертханалардың қондырғысын береді.

Ірі жалпы ұлттық жобалар бойынша зертеулер жүргізу үшін мемлекеттік және жеке капитал негізнде ассоциациялар құрылады. 12.Ұлыбританияда мемлекет көбінесе қандай сипаттағы техниканы сатып алады: әскери ;энергетикалық; инновациялық;зерттеушілік;технологиялық;

13. зерттеулер мен өңдеулерді бағдарлы-мақсатты ұйымдастыру қандай негізде жүзеге асырылады: тек коммерциялық;коммерциялық, коммерциялық емес;тек коммерциялық емес;басқарушылық негізде;ұйымдастырушылық негізде;

Ұлыбритания жеке сектордегі ҒЗҰКЖ мемлекет екі жақты әсер етеді:

1. салық салуды реттеу, мемлекеттік сатып алулар және патентті саясаты арқылы;

ҒЗҰКЖ тура және жанама субсидиялау арқылы (тура- субсидия және қарыз беру арықыл, контрактілі жүйе; жанама – аралас ғылыми-техникалық ұйымдардың жұмысын ынталандыру, инфрасқұрылымды қалыптастыру). Мемлекет көбіне әскери сипаттағы жаңа техниканы сатып алады. ұлттық бағдарламаларды өңдейтін жеке компанияларды субсидиялау және мақсатты жеңілдетілген несиелерді беру қандай шараларға жатады:-ынталандыру;ұйымдастыру;басқару;атқару;дәстүрлі;

Мемлекет ғылыми-зерттеу жұмыстарының арнайы бағдарламаларын өңдейді, олардың негізінде қаржылық құралдарды берудің бағдарлы-мақсатты тұрғыдан қарастыру жатыр (өнеркәсіп, электрэнергетика салаларындағы ҒЗҰКЖ бағдарламалары), өңдеуші саладағы жаңа техника мен технологияларды өңдеудегі көмек бағдарламасы. 16. ҒЗҰКЖ жеке секторында зерттеуушілік жұмыстардың 2/3 вуздар қамтиды. :АҚШта;Жапонияда;Ұлыбританияда;Батыс Еуропа;Қытай;

ҚР инновациялық дамудың ұлттық басымдылықтары.

Ғылымның ең келешекті бағыттарын дамыту оны интеграциялау мақсатында 1993ж. ҚР Президентінің «Ғылымды ұйымдастыру және республикадағы ғылыми-техникалық потенциалды дамыту бойынша шаралар туралы» жарлығымен ұлттық ғылыми орталықтар құрылды: ҚР минералды шикізатты кешенді қайта өңдеудің ұлттық орталығы (РГП КПМС РК), Ұлттық Ядролық Орталық, Радиоэлектроника мен байланыстың, биотехнологияның ұлттық орталығы, 1997ж. - «Машина жасау» - салааралық ғ.з. орталығы.Бүгінде республикалық мемлекеттік кәсіпорындар құрылған да(РМК), Энергетика, индустрия және сауда Министрлігінің құрамына кіреді. 17. Ғылым мен техниканың дамуын болжау;ғылыми-техникалық прогресстің басым бағыттарын таңдау қандай құралдар болып табылады: жаңа;дәстүрлі;ғылыми ;стратегиялық;әкімшілік ;

Негізгі әдебиет

1.Каренов Р.С. Государственное регулирование экономики. Алматы: Ғылым, 1999-254с.

2.Бабашкина А.М. Государственное регулирование национальной экономики. - М.: Финансы и статистика. 2004.

3.Бибатырова И.А. Государственное регулирование национальной экономики: Учебное пособие. – Алматы : Қазақ университеті. 2004.

4.Мамыров Н.К., Ихданов Ж.О. Государственное регулирование экономики в условиях Казахстана. – Алматы: Экономика . 1998

5.Ходрв Л.Г. Госдарственное регулирование национальной экономики: Учебник. – М: Экономисть. 2005.

6.М.Б.Төреғожина Экономиканы мемлекеттік реттеу – Алматы: Экономика. 2008.

Қосымша әдебиет

1.Государственное регулирование рыночной экономики: Учебник для вузов/ Под общ. ред. Кушлина В.И., Волгина Н.А.; редкол.: Владимирова А.А. и др.-М.: ОАО «НПО «Экономика»», 2000.-735 с.

2.Государственное регулирование рыночной экономики: Учеб.пособие.-М: Дело, 2001 .-280 с. - (Сер. «Наука управления»).

3. Орешин В.П. Государственное регулирование национальной экономики: Учеб. пособие. -М.: Юристь, 1999. - 272 с.

4.Мищенко В. В. Государственное регулирование экономики: Учеб. пособие. - М.: ИНФРА - М, 2002.- 408 с.

5.Исингарин Н. Казахстан и Содружество: проблемы экономической интеграции. Учебное пособие. - Алматы: ОФ «БИС». - 2000, с. 170-172, 175.

6.Конституция Республики Казахстан от 30 августа 1995г.

7.Закон РК. О защите и поддержке частного предпринимательства. Ш 1543-ХИот4 июня 1992г.

8.Закон РК от 2 июля 1998 г. N 267-1 «О борьбе с коррупцией» (с изменениями, внесенными в соответствии с Законами РК от 23.07.1999 т. N 454-1; от 28.04.2000 г. N 46-И).

8 - тақырып. Халықты еңбекпен ұтымды қамту мен әлеуметтік қорғауды мемлекеттік реттеу

1 Еңбек нарығыын мемлекеттік реттеу.

2 Жұмыспен қамтамасыз етуді мемлекеттік реттеудің бағыты мен негізгі әдістері

3 Кедейлік және жұмыссыздықпен күрес бағдарламасы

1-сұрақ. Әлеуметтік-еңбек қатынастарын мемлекеттік реттеудің негізгі бағыттарын қарастырайық.

Жұмыспен қамтамасыз ету мен жұмысқа қабілетті тұрғындардың жұмыссыздығының деңгейіне мемлекеттік ықпал ету, реттеудің жалпы жүйесі мен әлеуметтік саясатының бөлінбейтін бөлігі болып табылады. 1.Рынок экономикасы құрылымының құрамдас бөлігі: Еңбек рыногы;Тауар;Өндіріс;Капитал;Экспорт;

2. Қазіргі заманғы еңбек рыногы өзінің қандай сипатын жоғалтты: Стихиялы;Теориялық;Өндірістік ;Тауарлық;Экономикалық;

Қазіргі заманғы еңбек рыногы өзінің стихиялы сипатын жоғалтып, мемлекеттік араласу объектісі болып табылады. Сонымен бірге басқа тауарлардың рыногы тәрізді, іштен (жұмыс бе рушімен және кәсіподақтармен) және сырттан (мемлекетпен) реттелетін болды.

Бұл үдерісте мемлекеттің рөлі екі жақты. Бір жағынан, мемлекет жұмыс беруші ретінде, яғни өзінің мүддесін қорғап, еңбек рыногында дербес субъект ретінде көрінеді. Екінші жағынан, мемлекет төреші (арбитр) - жұмыс беруші мен жалданушы жұмыскер арасындағы даулы мэселелерді реттеумен айналысуы тиіс. 3. Еңбек рыногы үдерісінде мемлекеттің рөлі неше жақты:2;3;4;5;1;

4. Еңбек рыногындағы негізгі проблемалар: салалар мен кәсіптік біліктіліктің теңдестірілмеуінде;жұмыспен қамтамасыз ету кепілдігі анықтау; адамдардың тұтыну мен мүдделерін есепке алу/; тек қана жұмыс күшін сату және сатып алу;сандық және сапалық жағына мән беруі

Еңбек рыногының басқа рыноктардан айырмашылығы, адамдардың тұтыну мен мүдделерін есепке алу қажеттілігіне байланысты оның әлеуметтік табиғаты болады.

«Еңбек рыногы - жұмыс күшіне сүраныс, оған қажеттіліктің болуы, екінші жағынан - жұмыс күшін ұсынуды тұтынуды қанағаттандыратын мүмкіндігі бар араласатын қарама-қарсы келетін сала» (Лившиц). 5. Халықтың жеке және қоғамдық қажеттерін қанағаттандыратын және кіріс әкелетін қоғамдық-пайдалы іс-әрекеті түсінігі: Жұмыссыздық; Шарруашылық жүргізу;Маусымдық жумыс; Еңбек жағдайы;Жумыс бастылық

6. Жұмыспен қамтуда мемлекеттік реттеудің негізгі бағыты нешеу:4;2;3;6;5;

Еңбек рыногы - бұл рынок экономикасы құрылымының құрамдас бөлігі. Ол басқа да рыноктармен: шикі материалдар, халық тұтынатын тауарлар мен қызметтер, тұрғын үй, бағалы қағаздар және т.б. рыноктармен қатар қызмет етеді.

Еңбек рыногында бір тарап (сатушы) қолайлы жұмыс іздеуші ретінде, екінші тарап (сатып алушы) - жұмыс берушілер: кәсіпкерлер немесе олардың өкілдері болады.

Еңбек рыногы жұмыспен қамтамасыз етудің мемлекеттік және мемлекеттік емес жүйелерімен, сондай-ақ кәсіпорындар мен мекемелердің тікелей кадр қызметі арқылы немесе тікелей жұмысшы мен жұмыс берушінің арасында жүзеге асады.

Еңбек рыногында жұмыс күшінің құны бағаланады, оны жалға алу талаптары, оның ішінде еңбекақы көлемі, еңбек ету жағдайы, кәсібінің өсу мүмкіндігі, жұмыспен қамтамасыз ету кепілдігі анықталады. 7. Халықтың дәл осы уақытта қоғамдык өндірісте жұмыс істемейтін еңбекке жарамды бөлігі: кономикалық белсенді емес халық;Жұмыссыз халық; Жұмыс басыт халық; Шаруашылық жүргізуші субьектілер; Экономикалық белсенді халық

Еңбек рыногы - бұл тек қана жұмыс күшін сату және сатып алу емес, ол сандық және сапалық жағынан да, еңбек ресурстары мен жұмыс орындарының арасындағы теңдестік проблемаларын шешеді. Негізгі проблемалар - салалар мен кәсіптік біліктіліктің теңдестірілмеуінде. 9. жоспарлы әрі мақсатты мемлекеттік реттеуді қажетсінетіні жөніндегі негізгі ереже қай теория қорытындысы болып табылады:кейнсиандық; альтернативтік; маржиналистік; марксистік; меркантилистік;

2-сұрақ. Жұмыссыздық деп халықтың жеке және қоғамдық қажеттерін қанағаттандыратын және кіріс әкелетін қоғамдық-пайдалы іс-әрекеті түсініледі. Жұмыспен қамтуды мемлекеттік реттеуде экономикалық, ұйымдастыру, әкімшілік-құқықтық әдістер қолданылады. 10. жұмыссыздық деңгейін табиғи норма деңгейіне дейін төмендете отырып, өз ретгеу элеуетін кім толық түрде іске асыра алады.: мемлекет;жұмыс беруші ;жұмыскер; кез келген субъекті; ешкім де жүзеге асыра алмайды

Жұмыспен қамтуды мемлекеттік реттеудің негізгі бағыттары (жолдары) мыналар болып табылады:

• жұмыс орындары жүйесінің дамуын реттеу; • жұмыс орындарына сұранысты реттеу;

• мемлекеттің білім беру және қызметкерлерді кәсіби даярлау мен қайта даярлау жүйесін дамытуға мемлекеттің қатысуы. 11. Кедейлікпен және жұмыссыздықпен күрес экономиканың инфляциялық үрдіс- бағдарламасы қай жылдарда есептелген болатын?1996-1998; 1998-2000;1994-1996; 1992-1994; 1995-1997;

Баланстық құрылым жүйесі жұмыспен тиімді қамтуды қамтамасыз етудің әдістемелік құралы болып табылады, оның құрамына еңбек ресурстарының балансы мен оларды тиімді пайдалану балансы; халық шаруашылығының аялары мен салалары бойынша нақты еңбек шығындарының бөліну сипатын бұдан да нақтырақ көрсететін еңбек балансы; шаруашылық қызметтің салалары мен аялары бойынша қажетті сипаттайтын жұмыс орындарының балансы кіреді. 12. Жұмыссыздық деңгейін төмендету және халықты жұмыспен қамтуға белсенді жәрдемдесу әдістерінің бірі:жұмыссыз азаматтарды кәсіби дайындау;ұмысқа орналастыру; әлеуметтік қамсыздандыру; жұмыспен қамту; еңбек жағдайын ұйымдастыру

Еңбек ресурстарының балансы (үлгілік кұрылым).

Барлык еңбек ресурстары, оның ішінде:

1. Экономикалық белсенді халық - жұмыс күші, халықтың тауарлар мен қызметтер өндіру үшін жұмыс күшін ұсынуды қамтамасыз ететін бөлігі. Оған халык шаруашылығында жұмыс істейтіндер және жұмыссыздар жатады.

2. Экономикалық белсенді емес халық - халықтың дәл осы уақытта қоғамдык өндірісте жұмыс істемейтін еңбекке жарамды бөлігі. 13. жұмыспен қамту саласына араласуда ықпал етудің барлық әдістерін түгел қолдану құқығына ие субъект:ешкімнің де құқығы жоқ; мемлекет; жергілікті органдар;атқарушы органдар; Жұмыспен қамту қызметінің аумақтық бөлімшелері;

Бұрын айтылғандай, экономиканың кез келген саласының проблемаларын, оның ішінде жұмыспен қамту проблемаларын шешетін бағдарламалық-мақсатты тәсілдемеде бастапқы тармақ ретінде даму мақсаттары мен міндеттері, сондай-ақ оларды шешу жөніндегі іс-шаралар белгіленуі тиіс. Мемлекет халықты жұмыспен қамту бағдарламаларын жасауда, онда еңбек ресурстарының сапасын арттыру, жұмыс күшінің бәсекеге жарамдылығын көтеру көзделген. 14.Мемлекет өз реттеу әлеуетін толық түрде қалай іске асыра алады: жұмыссыздық деңгейін табиғи норма деңгейіне дейін төмендете отырып;

табиғи норманы ағымдағы жұмыссыздыққа дейін көтеріп; жұмыспен қамту арқылы; ағымдағы жұмыссыздықты төмендете отырып; жұмыссыздықты толық бақылау

Жұмыспен қамту деңгейін арттыру және тиісінше жұмыссыздықты қысқарту жөніндегі іс-шаралар:

• қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру;

• жеке кәсіпкерлікті ынталандыру және халықтың өзін-өзі жұмыспен қамтуын көтермелеу, шағын бизнесті дамыту;

• жетіспейтін мамандықтар мен кәсіптер бойынша қайта даярлау және кәсіби даярлау;

• жұмыспен қамтудың икемді нысандарын пайдалану;

• жаңа жұмыс орындарын құру арқылы кәсіпорынның өзінде жұмысқа орналастыру;

тұрғындарды жұмыспен қамту мүмкіндігі жөнінде ақпараттандыру, бос орындар жәрмеңкелерін, ашық есіктер күндерін және т.б. өткізу. 15. Мемлекет атынан жұмыспен ұтымды қамтуды қамтамасыз ету мәселелерімен қай орган айналысады: жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар департаменттері;әлеуметтік қамсыздандыру агенттіктері;жұмыспен қамту министрліктері;кез келген мемлекеттік орган;жергілікті органдар;

Мемлекет атынан жұмыспен ұтымды қамтуды қамтамасыз ету мәселелерімен жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар департаменттері айналысады. ҚР «Халықты жұмыспен қамту туралы» Заңына сәйкес қызметтің міндетіне мыналар кіреді:

• жұмыс күшіне сұранысты және ұсынысты талдау әрі болжау;

• еңбек нарығының жай-күйі жөнінде ақпарат жинау және ұсыну;

• бос орындарды және жұмысқа орналастыру мәселелері жөнінде өтініш жасайтын азаматардың есебін жүргізу;

• жұмысқа орналасу мен жұмыс күшімен қамтамасыз ету мүмкіндіктері, мамандықтар мен қызметкерлерге қойылатын талаптар туралы мәселе және жұмыспен қамтуды, қамтамасыз етумен байланысты басқа да мәселелер бойынша кеңес беру;

• жұмысқа орналастыру жөнінде қызмет көрсету;

• жұмыссыздарды тіркеу, жәрдемақы төлеуді қоса алғанда оларға көмек көрсету, халықтың түрлі топтарын әлеуметтік қорғау шараларын қарастырған жұмыспен қамту бағдарламаларын әзірлеуді ұйымдастыру; халықты жұмыспен қамтамасыз етумен байланысты мәселелерді шешуге жәрдемдесу.

- азаматтарды кәсіби оқытуды және қайта оқытуды ұйымдастыру.

Мемлекеттік органдар қызметтерді тегін көрсетеді. Сонымен бірге еңбек нарығында коммерциялық бюролар, жеке агенттіктер мен лицензиясы болса, ақылы негізде жұмысқа орналастыру жөніндегі қызметтер көрсететін басқа да ұйымдар жұмыс істейді. 16. Жұмыспен қамту мәселелерін қандай заң реттейді:ҚР «Халықты жұмыспен қамту туралы» Заңы; ҚР Әлеуметтік қамсыздандыру туралы заңы;ҚР жұмыссыздық деңгейін төмендету туралы заңы;ҚР әлеуметтік бағдарламалар туралы заңы;ҚР Әкімшілік реттеу туралы заң

Жұмыссыздықты сипаттайтын негізгі керсеткіштер: жұмыссыздық деңгейі, жұмыссыздықтың табиғи деңгейі, жұмыспен қамту қызметі органдарында тіркелген, материалдық көмек тағайындалған жұмыссыздардың саны.

Мемлекет тарапынан жұмыссыздық проблемасына жете назар аударылады. Бұл әрқашанда осылай болған және көз жетерлік келешекте де қандай да болмасын тубегейлі өзгерістер орын алуы екіталай. 18. нарықтық экономика жағдайында толықтай жұмыспен қамтуды қамтамасыз ететін, әрі оған кепілдік беретін тетік жоқ, қай теорияға сәйкес:

кейнсиандық ;альтернативтік;маржиналистік;марксистік;меркантилистік

Кейнсиандық жұмыспен қамту теориясының қорытындыларына сәйкес, нарықтық экономика жағдайында толықтай жұмыспен қамтуды қамтамасыз ететін, әрі оған кепілдік беретін тетік жоқ. 19. Егер ағымдағы жұмыссыздық табиғи жұмыссыздық дең-гейінен төмен түсіп кетсе, мемлекет реттеуді қалай жүзеге асырады?ешқандай да реттеу жүргізе алмайды;әкімшілік реттеу;толық түрде реттейді;мақсатына сәйкес реттеу жүргізеді;құқықтық реттеу

Бұдан басқа, нарықтық жүйе өзін-өзі реттейтін жүйе болып саналмайтыны және жоспарлы әрі мақсатты мемлекеттік реттеуді қажетсінетіні жөніндегі негізгі ереже осы теорияның қорытындысының бірі болып табылады.

Алайда мемлекеттің араласуы жұмыспен қамту, еңбекке қабілетті әрбір азаматты жұмыс орнымен қамтамасыз ету мәселелерін шешеді дегенді білдірмейді.

Егер ағымдағы жұмыссыздық табиғи жұмыссыздық дең-гейінен төмен түсіп кетсе, мемлекет ешқандай да реттеу жүргізе алмайды. Демек, еңбек рыногына жасалатын кедергілерді доғару кажет, «толық жұмыспен қамтылуды» орнатудың бос эурешілік әрекеттерін тоқтату керек.

Мәжбүрлі жұмыссыздықтың технологиялық, құрылымдық, өңірлік, кезеңдік және басқа да түрлеріне мемлекет енді басқаша қарай бастады. Міне, осы жерде ол жұмыссыздық деңгейін табиғи норма деңгейіне дейін төмендете отырып, өз ретгеу элеуетін толық түрде іске асыра алады. 20.Жұмыссыздық түрлері? Аймақтық; құрылымдық; өңірлік; кезеңдік; инфрақұрылымдық

21. Жалақының қандай ұғымдары бар:Номиналды, нақты;Номиналды;Нақты; Кезеңдік;Құрылымдық

22.Өндіріс факторын анықтайтын не: Еңбек;Ақша;Жалақы;Жұмыссыздық;Жұмыс бастылық

23. Еңбек рыногында не бағаланады: Жұмыс күші; Өндіріс;Технология;Өнім;Капитал;

24. Жалпылама түрде еңбек нарығының негізгі неше сегменті болады:2;3;4;5;

6;

25. Еңбек нарығы немен сипатталуы мүмкін: Монопсония, олигопсония;

Монопсония;Олигопсония;Монополия;Трейдер

Алайда, мұны ұйымдастыру оңай шаруа емес. Себебі мем-лекеттің жұмыспен қамту саласына араласуда ықпал етудің барлық әдістерін түгел қолдануға қүқығы жоқ. Негізгі талапты былайша қалыптастыруға болады: реттеу әдістерінің кез келгенін қолдану олардың өз тиімділігін сақтай отырып, инфляциялық қатынастың бейтарап болған жағдайында немесе олар болмағанда ең төмен иифляциялық салдар тудыратын болса ғана мүмкін. Кері жағдайда, экономика құлдыраудың кері шеңберіне түседі.

Мемлекет адамдардың жү.мыс іздеуге кетіретін уақытын қысқартып, бос жұмыс орындары туралы ақпаратты ұйымдастыруда және жетілдіруде осы шартты толық сақгайды.

3-сұрақ. Кедейлікпен және жұмыссыздықпен күрес экономиканың инфляциялық үрдіс- бағдарламасы 1996-1998 жылдарға есептелген болатын.

Бұл бағдарлама мыналарға негізделген:

• микрокредиттеу жүйесін енгізу;

• шағын және орта бизнесті дамыту;

• еңбекті көп қажет ететін салаларды басым дамыту және оларға шетел инвесторларын, ріттық капиталды белсенді тарту;

• қоғамдық жұмыстарды дамыту, ең алдымен жол салу және ағаш отырғызу;

• жеке кәсіпкерліктің даму жолындағы әкімшілік кедергілерді алып тастау;

• қызмет көрсету және туризм салаларын серпінді дамыту;

Жұмыспен қамту қызметінің аумақтық бөлімшелері жұмыспен қамту проблемасын шешуде жыл сайын халықты жұмыспен қамту бағдарламасын және ақы төленетін қоғамдық жұмыстар бағдарламасын әзірлейді. Мәселен, 2004 жылы Талдықорған қаласында қоғамдық жұмыстарға - 1450 адам, соның ішінде тұрғын үй-коммуналдық шаруашылыққа - 1247 адам жіберілді. (Қоғамдық-пайдалы жұмыс түрлері қаланы жинауға және тазалауға, оны абаттандыруға, үйде әлеуметтік көмек көрсетуге және тағы сол сияқты жұмыстарға байланысты - барлығы 15 түрлі қызмет). Еңбекке ақы төлеуге кеткен шығындар 35740,7 мың теңгені құрады.

Жұмыссыздық деңгейін төмендету және халықты жұмыспен қамтуға белсенді жәрдемдесу әдістерінің бірі - жұмыссыз азаматтарды кәсіби дайындау, олардың біліктілігін арттыру және қайта дайындау.

2004 жылы Талдықорған қаласында 19 сала бойынша кәсіби оқыту және қайта дайындау ұйымдастырылды; қаланың жеті оқу орнында 541 адам оқыды.

Негізгі әдебиет

1.Каренов Р.С. Государственное регулирование экономики. Алматы: Ғылым, 1999-254с.

2.Бабашкина А.М. Государственное регулирование национальной экономики. - М.: Финансы и статистика. 2004.

3.Бибатырова И.А. Государственное регулирование национальной экономики: Учебное пособие. – Алматы : Қазақ университеті. 2004.

4.Мамыров Н.К., Ихданов Ж.О. Государственное регулирование экономики в условиях Казахстана. – Алматы: Экономика . 1998

5.Ходрв Л.Г. Госдарственное регулирование национальной экономики: Учебник. – М: Экономисть. 2005.

6.М.Б.Төреғожина Экономиканы мемлекеттік реттеу – Алматы: Экономика. 2008.

Қосымша әдебиет

1.Государственное регулирование рыночной экономики: Учебник для вузов/ Под общ. ред. Кушлина В.И., Волгина Н.А.; редкол.: Владимирова А.А. и др.-М.: ОАО «НПО «Экономика»», 2000.-735 с.

2.Государственное регулирование рыночной экономики: Учеб.пособие.-М: Дело, 2001 .-280 с. - (Сер. «Наука управления»).

3. Орешин В.П. Государственное регулирование национальной экономики: Учеб. пособие. -М.: Юристь, 1999. - 272 с.

4.Мищенко В. В. Государственное регулирование экономики: Учеб. пособие. - М.: ИНФРА - М, 2002.- 408 с.

5.Исингарин Н. Казахстан и Содружество: проблемы экономической интеграции. Учебное пособие. - Алматы: ОФ «БИС». - 2000, с. 170-172, 175.

6.Конституция Республики Казахстан от 30 августа 1995г.

7.Закон РК. О защите и поддержке частного предпринимательства. Ш 1543-ХИот4 июня 1992г.

8.Закон РК от 2 июля 1998 г. N 267-1 «О борьбе с коррупцией» (с изменениями, внесенными в соответствии с Законами РК от 23.07.1999 т. N 454-1; от 28.04.2000 г. N 46-И).

9-тақырып. Мемлекеттің инвестициялық саясатының қалыптасуы мен оны жүзеге асыру механизмдері

1. Инвестиция және инвестициялық концепция

2. Қалыптасқан экономика құрылымын реформалау.

3. Үйлесімдік құрылымға мемлекеттік ықпал ету әдістері

4. Инвестициялық құрылымның қайта құрылуының басымдылығы. Кластерлі өндірістік жүйелердің қалыптасуы

1. Инвестицияны 2 тұрғыда қарастырамыз:

Инвестиция-1)Капиталдың ел ішіндегі және шетелдегі экономикаға ұзақ мерзімді жұмсалымы

2)Кәсіпкерлік қызметтің және нәтижесінде пайда құралатын немесе әлеуметтік тиімділікке қол жеткізілетін қызметтің басқа да түрлерінің обьектілеріне жұмсалған мүліктік және зияткерлік құндылықтардың барлық түрлері. Капиталдың ел ішіндегі және шетелдегі экономикаға ұзақ мерзімді жұмсалымы ?-Инвестиция;-Ақша;-Пайда;-Түсім;-Капитал;

Инвестициялық концепция мына берілген үш бағыт арқылы жүзеге асырылады:

1)мемлекеттік бюджеттік қорларды пайдалану арқылы;

2)ішкі несие қорлары мен жеке заңды тұлғалардың өзіндік қаражаттарын тиімді қолдануды ынталандыру арқылы;

3)шетелдік инвестициялар тартумен тиімді пайдалану механизмі арқылы.

1. Инвестициялық концепция неше бағыт арқылы жүзеге асырылады?3;

4;5;6;7;

Инвестициялық ресурстардың негізгі көздерін ұтымды пайдалануда келесі көзқарастарды жүзеге асыру керек:

2. Экономика құрылымы деп-…

• енбекті жалпы бөлуді сипаттайтын, сондай-ақ, өнімдердің айналымын сипаттайтын, олардың өзара байланысы, өндірістік ресурстары және ұдайы өндіріс үдерісін көрсететін, оның түрлі салаларының қатынастары түсініледі;

• инвестициялық қорларды тек қана экономиканың құрылымыдық өзрегістерінің ғана емес, сонымен қатар республиканың экономикалық тәуелсіздігінің негізі болып саналатын халық шаруашылығының басыңқы бағыттарын дамытуға жұмылдыру;

• халық шаруашылығы салаларының өндірістік қорларын тезірек жаңартуға мүмкіндік беретін жеделдетілген өтелім саясатын іс жүзінде, нақты жүзеге асыру керек;

• халық шаруашылығы салаларының өндірістік қорларын тезірек жаңартуға мүмкіндік беретін жеделдетілген өтелім саясатын іс жүзінде, нақты жүзеге асыру керек;

экономика бағыты;

• инвестициялық қорларды тек қана экономиканың құрылымыдық өзрегістерінің ғана емес, сонымен қатар республиканың экономикалық тәуелсіздігінің негізі болып саналатын халық шаруашылығының басыңқы бағыттарын дамытуға жұмылдыру;

• халық шаруашылығы салаларының өндірістік қорларын тезірек жаңартуға мүмкіндік беретін жеделдетілген өтелім саясатын іс жүзінде, нақты жүзеге асыру керек;

• басыңқы салалар мен өндірісітерді қаржыландыру республиканың экспорттық потенциалының көлемі мен тиімділігін жоғарылату мақсатында жүргізу керек.

ЖІӨ -дегі (ВВП) (салалық тәсіл) кейбір салаларының үлесі-Экономикақұрылымы;Экономика әдісі;Қаржы құрылымы;Қаржы делдалдары;Мемлекеттік реттеу түрі;

Жоғарыда көрсетілген шаралар әлеуметтік- экономикалық дамудың орта және ұзақ мерзімдік кезеңдерін қамтитын стратегиялық жоспарлар жасау кезінде ескерілуі тиіс. Әр түрлі қажеттіліктегі ЖІӨ - ді (жеке тұтыну, мемлекеттік тұтыну), өндіріс факторының кесіндісінде бөлуді қандай құрылым сипаттайды?-Атқарымдық құрылым;Әлеуметтік құрылым;Салалық құрылым;Жүйелі құрылым;Жекелеген құрылым;

Осы жоспарлардың құрамында ұлттық және аймақтық басыңқылар бойынша жасалатын бағдарламалар мен тығыз байланысқан, арнаулы мемлекеттік инвестициялық бағдарламалар жасалынады. Әлеуметтік секторға - жеке, корпоративтк, мемлекеттік, үй шаруашылығы секторына бөлшектеуді көрсететін құрылым?-Әлеуметтік құрылым;Атқарымдық құрылым;Салалық құрылым;Жүйелі құрылым;Жекелеген құрылым;