40.Қайта құру кезеңінде Ресейдегі әр түрлі салалар бойынша есеп жүргізудің ерекшеліктері

Мемлекеттік шаруашылықтағы есеп. есептегі жазбалар кітап түрінде жазылды, олардың әрқайсысы келесідей мәліметтерді қамтыған: 1.уақыт(күн,ай,кейде жыл); 2.текст (контрагенттің аты, келіп түскен заттың көлемі мен сапасы, бір данаға белгіленген бағасы, сомасы); 3.сатып алынған тауардың сипаттамасы жөнінде белгі (заттың не үшін сатып алынғаны, кім сатып алғаны, тауардың қашан шыққандағы, шығыс сметасын кім жасады); 4.ақша алғандығы жөнінде қолхат; 5.сатып алынған тауарды қолданып жатқандығы жөніндегі қолхат.

Монастырлық шаруашылықтағы есеп. Өнім туралы мәліметтер жинақ кітаптарына жазылды, ол кітапты тек жерді иеленуші немесе шіркеуші иеленді. Бұл кітап қорытынды есеп ретінде жүргізілді.

Өнеркәсіп пен құрылыстағы есеп.XYII ғасырдан бізге сол кездегі есепті түсінуге мүмкіндік беретін бірнеше учеттық ескерткіштер сақталған. Осылайша, дуалға жазылған есеп Мәскеу Успен Соборында 1642-1643жж сақталған. Онда мынадай документтер болған: 1.жарғы; 2.смета; 3.кіріс ақшалардың кітабы; 4.шығыс ақшалардың кітабы; 5.шеге, клей, балауыз (воск), майшам, қағаздар жалпы құрылыс материалдары үшін арнайы жеке кіріс пен шығыс кітабы; 6.жасалынған жұмыстар кітабы.

Сауда-саттықтағы есеп. Сауда-саттықтағы есепте ең көп қолданылған тәсілдердің бірі - контокоррент. Тауардың саудадағы есептік тәсілі шаруашылық өмірдегі фактілердің бағалық схемасы партиялық түрде тіркелуі негізінде жүрді. Сонымен қатар натуралдық учет та қолданылды.

41.Бух есеп ғылымына еңбегі сіңген Фридрих Гюгли

Фридрих Гюгли (1833-1902) есептін: жай. косарлы. камералды, константты деп төрт жүйесін есептеп шығарды және біріктірді. Ол бухгалтерияның. экімшіліктін. жэне материалы жауапты адамдардын, есептерін кұндылыктардың сакталуын тексеретін бакылаушылык рөлін атап көрсетті.

Гюглидің идеялары барлык халык шаруашылығыкың біртұтас жүйесін күруга багытталады.

42.Бух есепке еңбегі сіңген Скали

XVIII ғасырдың ортасында 1755 жылы П. П. Скали барлық шоттарды 3 топқа бөлген: жеке (капиталдық, кіріс және шығыстық, нәтижелік); мүліктік; корреспонденттік (дебеттік және кредиттік). Орта ғасырларда балансты шаруашылықты бақылау және басқару құралы деп есептеген, бірақ ол әлі бухгалтерлік категория ретінде қалыптаспаған еді. Осылайша П. П. Скали баланс деп дебеттік және кредиттік шоттардың айналымын орнықтырумен байланысты процедураларды айтқан. Сонымен қатар ол баланстың 2 түрін бөліп көрсетті: кіріспе және қорытынды баланстары. Скали бухгалтерлердің бойында болуы керек ерекше қасиеттерін де айтып өткен:

1. Шын мәнінде ақылды болу емес, ақылды болып көріне білу;

2. Жақсы мінезді болу (кішіпейіл, бірақ принципиалды);

3. Жазуы әдемі болуы керек (қолдан жазған секілді);

4. Адал болу;

5. Атаққұмар, бірақ ар – намысы биік болу;

6. Кәсіби маман болу.

Скали барлық шоттар екіжақты жазумен байланысты болу керек деп есептеген. Бухгалтерлік есепте екіжақты жазу болмаса, онда бухгалтерияның негізі де болмайды деген.

Скали ең алғаш бухгалтерлік есеп тарихы жайлы еңбек жазған ғалымдарды саралап, оларды 2 топқа бөлді. Бірінші топқа сауда бухгалтериясының авторларын жатқызған болатын (Лука Пачоли, Казанова, Манчини, Тальенте, т.б.); ал екінші топқа административті бухгалтерияның авторларын жатқызған (С.Стсвин). Былайша айтқанда, бірінші топ негізінде азаматтық құқық, ал екінші топ негізінде административті құқық жатыр. Скали өзін екінші топқа жатқызған екен, және де ол өзінің Стсвиннің еңбектерін жалғастырушысымын деп айтқан.