17.Ежелгі Римдегі есептік регистрлар

Римдіктер Грецияны басып алу кезеңінен бастап банк есебіне де өз биліктерін жүргізді. Бұдан соң ертедегі Римде банк есебі екі түрлі жазудан (клиеттердің есеп шоттары бойынша банк кітабын жүргізуден және ақша қозғалысының кіріс шығыс кітаптарын жүргізуден) бастады.

Банктер бухгалтериясы Ертедегі Римде дамыған.

Аристотель тексерушілердің үш палатасын құрған:

• «Тексерушілер» кеңесі

• «Басқарушы» бухгалтерлер

• «Арнайы» тексерушілер

Бухгалтерлер үш регистрді пайдаланған:

• бірінші регистр. Күнделікті шаруашылық фактілері жазылып отырған.

• екінші регистр. Кітап немесе мемориал деп аталынады.

• үшінші регистр. «Кодекс» д.а.

18. Испаниядағы бух есептің даму тарихы

Испания. Бүл ел есеп теориясында ерекше орын калдырды. Испания есептін мемлекеттік реттеу жолына койған бірінші ел болды.

І263 жы.іы каспииияда мемлекеттік кәсшорынның баскарушы- ларымен жыл сайын міндетті турде есептеме күру туралы арнайы заң шығарылды. 195І жылы арнайы Король жарлығымен Ұлттык мүлікті екі жакты жүйе бойынша жүргізу кабылданды.

Испания бухгалтерлік есепті бағыт бойынша жүргізді. онын негізін калаушы атакты ғалым математик, юрист Диего дель Кастішгю (1522 жылы) болды. Ол шаруашылык өмірдін әрбір дерегін сатып ал уды, сатуды. салым салуды жэне тагы баска шарт ретінде көрсетті. Оньш козкарасы бойынша есепке алу заты болып шарттар санатады. Есептің максаты келісім шартка катысушылардын заңды кұкығы мен талаптарын корсету болды.

Есеп жүргізу техникасы бойынша Кастиллио есегіті жүргізудін 3 вариантын бол in көрсетті:

" кассалык (акшалардың кірісі мен шыгысьінын есеоі бір немссс кітапта жүргізілуі мүмкін: 1-кіріске. баскасы шығыска);

•ресконтро (касса есебімен катар пайда болатын міидеттемелер мен олардын отелуі мен есебі жургізіледі);

° толык (бухгалтерия, журнал мен бас кітаптан түралы). бірак бұл элі кос бухгалтерия емес.

Зандык багытты жалғастырушылар Гаспар де Тексадо (1546 жылы). Бор/поломео де Со.юзаио (1590жылы). Франиизко де Эскобар (1603 жылы) болды. Есепті заиды түрде ретте}- есептеме туралы ілімнін дамуына әкеліп соктырды. Тексадо дебитті кагаздын устінде. ат кредитті томенде орнапастырды. Бүл кезде эрбір жылдың басында шогтарға «Жоспарлык» сомалар енгізілді.

Испаниядагы есеп томенгі денгейде болды. Көрнекті мамандар Кастплио. Тексадо, Эскобар карапайым бухгалтерия жургізді жэне тек Солозано коне Итальяндык форма бойынша кос шот жүргізді.

XVI гасырда Эскобар «Испанияда духгалтердің престижІ томен болды. сондықтан өзін осы маманга арнаган мүдделі адамдар аз болды» - деп жазды.

19.Бухгалтерлік есеп ғылымына еңбегі сінген л Пачоли

XVIII ғасырдан бастап XIX ғасырдың ортасына дейін екіжақты бухгалтерия ұлттық шаруашылықтың бір саласынан екінші саласын, бір елден кейін екінші елді жаулап алады. Оның жетістігінің шешуші кезеңі 1494 жылы ұлы итальян математигі Лука Пачолидің «Арифметика, геометрия соммасы, пропорциялар мен қатынастар туралы ілімі» атты кітабының шағуымен қатар келеді. Ондағы «Шоттар мен жазулар туралы трактаты» атты трактатында екіжақты бухгалтерияның сауда кәсіпорынының практикасына қолданысы кеңінен сипатталған. Бұл кітап кейінгі есептік ойлардың дамуына үлкен ықпалын тигізді.

Лука Пачоли өзінің «Шоттар мен жазулар» туралы трактатында, шаруашылық операцияларын, тіркеу және кітаптарды жүргізу жөніндегі орын алған әдістерді, мемориалды «естелік кітаптар» және «журналдары». Басты кітапты, көшірмелері түскен кітаптар, жазылған хаттар және меншік иесі мүліктің тізімі толық түскен мүліктік кітаптардағы жазуларды талдай келе екі жақтылық жазуды жазып, мұның негізінде сөзсіз тиімді шоттар мен кітаптар құруға болатын дәлелдейді.