61.Ресейдегі мемлекеттік шаруашылық есебі

Есептің негізін барлаушы кітаптар түріндегі инвентарлық жазбалар құрады. Әрбір жылдың басында(жал басы қыркүйектен басталды) немесе ағымдағы жылдың соңында тәжірибелі хатшылардың бастауымен кітаптар жасалынып отырды. Әрбір бұйрық салық жинау туралы болды және олар кітаптарды шығындардын жабу үшін осы бұйрықта бекітілген мемлекеттерде жүргізді. Барлық кіріс шығыс туралы жазбалар бұйрық беруші облысқа кіретін қалалардың барлығында жүргізілді. Жылдың басында әрбір қалаға өткен жылдың жетіспеушіліктері туралы жазылып отырды. Ағымдағы жазбалар бастапқы құжаттарға байланысты жүргізілді, әрбір қалада есеп түсімдер түрі бойынша жүргізілді, олардың саны 127.

Жергілікті бұйрықтың сақталған құжаттары бойынша шығындар операциясының жазбалары үшін қол қою немесе басшылық жасап отырған адамның бұйрығы қажет болған. Әрбір жақтаушы құжатта хатшының шешімі болуы тиіс, ал мәтінде жалпы сомма жазылған шешімге қол қойылды. Есептегі жазбалар кітап қатарында жазылды. Әрбір жазбаның мазмұнын мыналар құрады: 1) мерзімі(ай, күн, кейде жыл); 2) мәтін 3) сатып алынған мүлікке сипаттама (мүлікті белгілеу, сауда қашан жасалынды, бірлігіне құн, сомма); 4) ақшаны алу туралы қолхат; 5) иелігіндегі мүлікті белгілеу.

Алексей Михайловичтің тұсында есептеуіш іс туралы арнайы Бұйрық шықан болатын. Оның қызметшілері әр түрлі ведомстволарда рефизиялар жүргізіп отырды. Басқа қалаларда ревизия жүргізу үшін Мәскеуге шақырып отырды. Ол кезде ревизор бухгалтерлер аз болғаны белгілі, сондықтан адамдарды құжаттарға жіберудің орнына, құжаттарды Бұйрыққа әкеліп отырды.

62.Қалыптасу кезеңіндегі Ресейдегі бух есепті ұйымдастыру

Ресейдегі есеп әрқашан батыстық үлгіден шыға алмады, бірақ бұл оның шынайы қалпында қалуға кедергі жасамады. Есепшілер уақыт өте келе византиялық, ттар-монғол салық төлеу сметасын, немістік есеп үлгілерін, ағылшын-американ стандарттарына да өтіп отырды. Осы сияқты үлгілер. Есеп стандарттары көп болды, дегенмен 1000 жылдан астам есеп тарихында жеткілікті өзіндік есеп үлгілері де баршылық. Ресейдегі есеп мемлекеттік есеп түрінде пайда болып дамыды. Ресейдің жалпы тарихында бухгалтерлік есеп сол бір қатып қалған принципті ұстанды. Ал енді принциптеріне тоқталып өтсек:

• Мемлекеттік меншік приматтары принципі- мемлекет барлығының н/е барлық мал-мүліктің, яғни елде орналасқан, иесі болып табылады. Бұл принцип негізінде есептік жазбаларды ж/е есеп ұйымдарын бір реттілікке, жүйеге біріктіретін бірыңғай органның қажеттілігі туады. Бұл принцип кнәздік шаруашылық кезінде 862 ж дүниеге келген.

• Материалдық жауапкершілік принципі- әрбір мүлікке қатаң жауап беретін жауапты тұлға белгіленеді.

• Жеке жауапкершілік принципі- есеп обьектісі н/е әрбір адам өз мүлкіне жауап береді.

• Басқа окладтық бірлікке көшу барысы- бұл принцип төлемдердің барлығы жамағатқа теңдей бөлінеді. Бұл принцип біздің дәуірге дейін ұжымдық материалдық негізде өмір сүрді.

• Сабақ н/е қиын тапсырма принципі- әрбір қызметкер өз жұмысы жайлы сабақ алуы тиіс, яғни қанша уақытта орындау қажет, есеп енгізу барысындағы жетіспеушілікті беру, планның орындалуы, мақсаттың әдіс-тәсілдер және т.б

• Коллация принципі- үй шаруашылығына қатысушы адамдар арасындағф өзара байланысқан есептер міндетті тіркеліп отыруы тиіс ж/е саудада кең дамуы керек.

• Административті құқық/қ қатынас приматтары принципі- басшы алдындағы міндет, басқа міндеттерден де ең маңызды болуы тиіс.

• Бағалық білім шығындар принципі- заттың бағалары шығын/ға байланысты. Бұл принцип гректер/ң «әділ баға» атты арманынан шыққан.

• Мазмұндылық принципі- документ сыртқы бейнесі мен өзара байланысындағы реттілік сақталуы, яғни документ толтыру барысындағы дұрыстылық.