2.Пайдалар мен зияндар туралы шоғырландырылған есеп беру

Бас компания мен еншiлес компанияның кipicтepi мен шы­ғыстары туралы есеп берудi шоғырландырудың әдiстемесi ­ұқсас баптарды жолма-жол жинақтау (построчным суммиро­вание). Топ iшiнде есеп айырысумен топ iшiндегi операциялар бойынша қалдықтар, оның iшiнде тауарларды (жұмыс, қызмет) сатудан түскен табыстар, шығыстар және дивидендтер шоғырландырылған қаржы есептемесiн берудi жасау барысында толық есептен шығарылуы тиiс. Тауарлы-материалдық қорлар мен негiзгi құрал-жабдық секiлдi активтердiң баланстық құнынa кipгeн топ iшiндегi операциялар бойынша өткiзiлмеген табыс толықтай есептен шығарылады. Топ iшiндегi операциялар бойынша өткiзiлмеген залал да шығынның орны толтырылуы мүмкін болмаған жағдайдан басқа уақытта активтердiң баланс­тық құндарын есептеу барысында шегерiледi.

Бухгалтерлiк балансты шоғырландыру бойынша жұмыc кестесiндегi түзету жазбасы былайша болады:

1. Топ iшiндегi есеп айырысу бойынша дебиторлық және кредиторлық

берешектердi есептен шығару қажет;

2. Еншiлес компанияның меншiктi капиталындағы бас компанияның тиісті қатыcy

үлесі мен еншілес компанияның акциясындағы бас компания инвестициясының баланстық құндарын есептеп шығаруда;

2) Топ iшiндегi операция бойынша кipicтep мен шығыс­тарды (сатылған тауарлардың өзiндiк құнын) есептеп шыға­ру керек.

2-кесте.Кірістер мен шығыстар (пайда мен залал) туралы есепберуді шоғырландыру

			Түзетiлген-	Түзетуден
	Бас	Еншiлес	ге дейiнгi	кейiнгi
Бап атауы	ком-	компа-	шоғырлан-	шоғырлан-
	пания	ния	дырылған	дырылған
			сома	сома
Тауарларды (жұмыс, қызмет) сатудан
түceтiн табыс	БТ	ЕТ	БТ+ЕТ	БТ+ЕТ
Бас компания мен еншілес компания ның
apacындaғы тауарларды сатудан	ЕУТ
түceтiн табыс
Табыстар
Қорытындысы
Өткiзiлген өнiмдер-	БӨ	ЕӨ	БӨ+БӨ	БӨ+ЕӨ
дің өзiндiк құны
Бас компания мен
еншiлес компания-
ның арасындағы	ЕУӨ
операциялар бойынша
өткiзiлген өнімдердің
өзiндiк құны
Жалпы табыс.	БУТ	ЕУТ
Кезең шығыстары	БКШ	ЕКШ	БКШ + ЕКШ	БКШ + ЕКШ
Салық салынғанға				Түзетудi
дейiнгi таза табыс				ескерумен
Табыс салығы бойынша				Түзетудi
шығыстар				ескерумен
				ЖТСШ
Салық салынғаннан				Түзетудi
кейiнгi таза табыс				ескерумен
				ЖТСШ

2.-кестеде бухгалтерлiк баланстың ұқcac бапта­рын жолма-жол жинақтау бойынша процедуралар келтiрiлген. Ондағы:

БТ - бас компанияның табысы;

ЕТ - еншiлес компанияның табысы;

ЕУТ - топ iшiндегi операция бойынша еншiлес компа­нияның табысы;

БУТ - топ iшiндегi операция бойынша бас компанияның табысы;

БУӨ - топ iшiндегi операция бойынша бас компанияның сатылған өнiмдерiнiң өзiндiк құны;

ЕУӨ - топ iшiндегi операция бойынша еншiлес ком­панияның сатылған өнiмдерiнiң өзiндiк құны;

БУҚ - топ iшiндегi операция бойынша сатып алынған бас компанияның тауарлы-материалдық қорлары;

УӨТ - топ iшiндегi операция бойынша өткiзiлмеген табыс;

ВРПН - топ iшiндегi операция бойынша өткiзiлмеген табыстың салық тиiмдiлiгi;

ТД - топ iшiндегi есеп айырысудағы дебиторлық берешек;

ЕКИ - еншiлес компанияның меншiктi капиталындағы бас компанияның тиiстi қатысу үлесiн бiлдiретiн еншiлес компания­ның акцияларындағы инвестиция;

Г - гудвилл, жағымды icкерлiк бедел;

БК - бас компанияның кредиторлық берешегi (мiндеттемeci);

ЕК - еншiлес компанияның кредиторлық берешегi (мiндеттeмeci);

УК - топ iшiндегi есеп айырысудағы кредиторлық берешек;

АУ - еншiлес компанияның меншiктi капиталындағы азшылық үлесi;

БК - бас компанияның меншiктi капиталы;

ЕК - еншiлес компанияның меншiктi капиталы.

Ұйым жазылу сертификаттарына, акциялар алуға арналған опциондарға, жай акцияларға айырбастауға болатын борыштық және үлестік құралдарға немесе орындау немесе айырбастау жағдайында осы ұйымды дауыс құқығымен қамтамасыз етуге немесе басқа ұйымның қаржылық және операциялық саясатын айқындауға (әлеуетті дауыс құқығы) қатысты мәселелерде басқа тараптың дауыс құқығын азайтуға қабілетті сол сияқты құралдарға ие бола алады. Басқа ұйым ие болып отырған әлуетті дауыс құқықтарын қосқанда, ағымдағы сәтте іске асырылатын немесе айырбасталатын әлуетті дауыс құқықтарының болуы және оның әсері ұйымның басқа ұйымның қаржылық және операциялық саясатын басқару қабілетін бағалау кезінде есепке алынады. Егер, мысалы, әлеуетті дауыс құқықтары болашақта белгілі бір күн немесе болашақ оқиға басталғанға дейін іске асырыла немесе айырбастала алмайтын болса, онда олар іске асырылатын немесе айырбасталатын болып табылмайды.

Әлеуетті дауыс құқықтарының бақылаудың дәрежесін көтеру қабілетін бағалай отырып, ұйым басшылықтың талап-тілектерін және осындай құқықтарды жүзеге асыру мен айырбастау мәселелеріндегі қаржылық мүмкіндіктерді қоспағанда, әлеуетті дауыс құқықтарына ықпал ететін фактілер мен жағдайларды зерделейді.

5.Өз-өзін бақылау сұрақтары

1.Шоғырландырылған қаржылық есептілікті ұсыну.

2.Шоғырландырылған қаржылық есептілікті қолдану аясы.

3.Бухгалтерлік балансты және пайдалар мен залалдар туралы есептілікті шоғырландыру үдестері.

4.Шоғырландырылған бухгалтерлік баланс.

5.Еншілес, бірлесіп бақыланатын және тәуелді ұйымдарға инвестициялардың есебі.

6.Пайдалар мен залалдар туралы шоғырландырылған есептілік.

7. Шоғырландырылған есеп беруді 27 (IAS) ХЕҚС сәйкес қандай жолмен біріктіріледі?

8. Шоғырландырылған қаржылық есеп берудiң дайындау барысында қандай түзету жазбалары қолданылады?

9. Топ iшiндегi операциялар бойынша өткiзiлмеген залал қалай есепте көрсетіледі?

10.Шоғырландырылған қаржылық есептілікте дубляждық баптар болмас үшін қандай үдес ұсынылған?