2. Инвестициялық мүлік есебінің модельдері

Инвестициялық мүліктің қайта жіктелуін тек қана оны қолдану тәсілі өзгерсе жасауға болады, атап айтқанда:

1)өзіндік мүлікке кірсе, онда оны иеленушінің мүлігі категориясына ауыстырады;

2)өткізу мақсатына қолданылса, онда оны қорлардың категориясына ауыстырады;

3)объект үшінші тұлғаға жалгерлікке беріледі.

Барлық ауыстырулардан кейін объектінің әділетті құны қолданылады.

Есептен шығарылған соң инвестициялық мүліктің танылуы тоқтатылады, яғни баланстан шегеріледі. Инвестициялық мүліктің есептен шығарылуы келесі жағдайларда болады:1)оның сатылуы арқылы; 2)қаржылық жалгерлікке ауыстырған кезде. Бухгалтерия аталған жағдайлардың қаржылық нәтижелерін инвестициялық мүлікті есептен шығарудан таза түсімдері және оның баланстық құнының арасындағы айырмашылығы ретінде анықтайды (формула2).

Инвестициялық мүлікті есептен шығарудың пайдалары (зияндары)

=

Инвестициялық мүлікті кетіруден таза түсімдері

+

Инвестициялық мүліктің баланстық құны

(2)

Ұйым қаржылық есептілігінде келесі нәрселерді ашып көрсетеді:

1)есептің таңдаған моделін;

2)әділетті құн бойынша модельді таңдаған жағдайда, жіктеудің және операциондық жалдағы құқықтардың есебі, әділетті құнды анықтау әдістері, қаржылық қорытындылар көрсетіледі;

3)өзіндік құн моделі таңдалса, онда инвестициялық мүліктің амортизациясы аталғандарға қосымша көрсетіледі.

Инвестициялық мүлік шоттардың типтік жоспарындағы «Мүлікке инвестициялар» 2300 бөлімшесінде көсретіледі:

1. 2310 «Жылжымайтын мүлікке инвестициялар»

2. 2320 «Жылжымайтын мүлікке инвестициялардың амортизациясы және құнсыздануы»

3. 2330 «Жылжымайтын мүлікке инвестициялардың құнсыздануынан алынатын залал»(өзіндқ құн бойынша есептің моделі).

Реттік №	Операцияның мазмұны	Шоттардың корреспонденциясы		СОМА (теңге)
		Дебет	Кредит
1	Құрылыс аяқталған соң эксплуатацияға алынған мүліктің бастапқы құны	2310	2930 Аяқталмаған құрылыс	950000
2	Шаруашылық қызметте қолданылған жер және ғимараттарды инвестициялық мүлікке ауыстыру: А)объектінің баланстық құнына	2310	2410	2789000
	Б)объектінің әділетті құнының баланстық құнынан артық сомасына	2310	6140 Инвестициялық жылжымайтын мүлік операцияларынан алынатын кіріс	125937
	В)объектінің баланстық құнының әділетті құнынан артық сомасына	7420 Активтердің құнсыздануынан алынатын шығыстар	2310	27164
3	Инвестициялық мүлікті сатып алу: А)тұлғалардан	2310	3390,3310	128728
	Б)еншілес, қаумдастырылған (ассоциированные) ұйымдардан	2310	3320-3330	115623
4	Инвестициялық мүліктің түсуі:
	А)қаржылық жалгерліктің негізінде	2310	4150	105825
	Б)акциялар ақысының орнына, жарғылық капиталдың салымының орнына	2310	5110	97532
5	Қайта бағалау негізінде әділетті құнның:
	А)тозу сомасына өсуі	2310,6140	6410,2320	12846
	Б)Тозу сомасына азайуы	7420,2320	2310,7420	7523
6	Әділетті құнының өзгеруіне байланысты инвестициялық мүлік бойынша құнсыздану сомасы есептен шығарылады	7420	2320	98765
7	Инвестициялық мүліктің амортизациясы есептелінді	7110,7210, 7450,7470	2320	65432
8	Кетуіне байлансты инвестициялық мүлік құнының есептен шығарылуы:
	А)Қалдық құнына	7410	2310	25674
	Б)Тозу сомасына	2320	2310	456789
9	Өзінің қажеттілігіне қолданылатын негізгі құралдарға инвестициялық мүлікті ауыстыру:
	А)Объектінің баланстық құнына	2410	2310	321687
	Б)Әділетті құнының баланстық құнынан артық сомасына	2410	6280	34693
	В)Баланстық құнының әділетті құнынан артық сомасына	2430	2310	127365

Кейбір жағдайларда ұйым ұйымға тиесілі жылжымайтын мүлікті жалға алушыларға қосымша қызмет көрсетеді. Ұйым, көрсетілетін қызметтер барлық мәміленің салыстырмалы түрде аз ғана бөлігін құраған жағдайда, осы жылжымайтын мүлікті жылжымайтын мүлікке инвестициялар ретінде қарастырады. Кеңсе үйінің иесі жалға алушыларға осы үйді күзету және ағымдағы пайдалану жөнінде қызмет көрсететін жағдай жоғарыда айтылғанның мысалы болып табылады. Кейде қосымша қызмет көрсетулер жылжымайтын мүлікті инвестициялық жылжымайтын мүлікке жатқызуға болмайтындай соншалықты елеулі болатын-болмайтынын анықтау қиын. Мысалы, қонақ үйдің иесі кейде жекелеген міндеттерді орындауды басқару шарты бойынша үшінші тарапқа береді.

5.Өз-өзін бақылау сұрақтары

1.Инвестициялық мүліктің танылуы.

2.Иеленуші қолданатын мүлікпен инвестициялық мүліктің есептегі айырмашылығы

3. Инвестициялық мүліктің алғашқы бағалануы және есебі

4.Инвестициялық мүліктің кейінгі бағалануының есебі

5. Инвестициялық мүлік боынша кейінгі шығыстардың есебі

6. Инвестициялық мүлікті қайта жіктеудің есебі

7. Инвестициялық мүлік есебінің әділетті құн бойынша моделі

8. Инвестициялық мүлік есебінің өзіндік құн моделі

9. Инвестициялық мүліктің амортизациясының есебі

10. Инвестициялық мүліктің құнсыздануының есебі