34.Араб халифатының пайда болуы. Теократиялық монархия.

V1-V11 Аравиядағы әлеуметтік қатынастар Мұхаммед нанымының қарсаңында өте күрделі жағдайда болды.Рулық қарым қатынастардың арасында ру ақсақалдарының бөлініп шығу кезеңі жүріп жатты.Сауда ж/е өсім алушылық,ірі қалаларға тән тұрмыс сипаттары кең таралған.Өзара әлеуметтік теңдік жағдайында шаруалар қауым болып өмір сүрді.Аса бай сауда қалалары үнемі тәуелсіздікке ұмтылып отырды.Мұндай жағдайда оқудың кең таралуы табиғи нәрсе. Дін әділеттсіз ру ақсақалдарының қолында шоғырланғанын жариялап,бостандықтағы азаматтардың теңдігін формальді түрде мойындадаы.Жаңа дінге байланысты ж/е әлеуметтік кезеңнен жаулап алу жолы да ақталды,сөйтіп дін жалауы астында соғысты іске асырғысы келді.Аравияның бірігуі ж/е жалпы Араб мемлекетінің құрылуы таптық қоғамның қалыптасуынан туындады.Осы кезеңдегі бірігуге ислам діні ұйытқы болды.Исламның дамуы кезеңінде Аравияның қоғамдық құрылысы өзінің белгілі бір дағдарысты жағдайын бастан кешіріп жатқан еді.Мұндағы құл иеленушілік қоғам әлі жетекш билікке ие болған жоқ.Ол кезде Египет,Сирия,Месопотамия сияқты елдерді арабтың жаулап алу кезкңі ислам дінінің дамыған феодалдық қоғамда таралуына әсер етті.Аяқталған жүйе сапасында исламның пайда болуы,феодалдық қатынастың басшылығымен ж/е бұл басшылықты тікелей қайталауы қоғамдық қарым қатынаста қолданатын жағдай туғызды.Бірақ,құл иеленушілік тәртіпте,қауымдық қатынастарыда ұзақ уақыт сақталды.Айтарлықтай маңыздылығы,шариғаттың жалғау заң ретінде бекітілуі,мынаған дәләл береді:ұзақ уақыт бойы мешіт діни ж/е ақсүйектер жұмыстарын,оның ішінде сот істерін де шешетін орын ретінде қызмет етті.Орта ғасырдағы мұсылман елдерінде заң шығарушылар болып тек құдай сөзін айтатын адамдар ғана танылды.Діни нанымның кезеңінін қаншалықты ықпалды екенін араб тайпаларының орталықтандыру кезіңі көрмет.Зарен күрейш тайпалары басымырақ шоғырланған Мекке аймағында ол ерекше көрінді,олар керуен саудасын жақсы жүргізіп,көрші тайпаларды бағындырып алу барысында нәтижелерге жеткен.Алдыңғы қатарлы жағдайды олар құдай Алла атымен иемденді ж/е қалайда ірі пұтпен Хұбалаға қосылып кетті.Арабияның географиялық жағдайы,оның саудаға ежелгі уақыттан араласуы Шығыс пен Батыстағы басқа мемлекеттер мен саяси ж/е мәдени байланыстарды дамытуға ықпал жасағаны сөзсіз.Сол сияқты араб ортасын монотеизмге тартуға икемдегені айқын.Ескіден келк жатқан библия аңыздары мен інжілдік атқару,ежелгі грек философиясы мен рим юриспруденциясы,зороастризм ж/е буддизм,шығыс деспотизмнің өткен кезеңі мен ежелгі патшалықтардың орталықтандырылған бюрократиялық нормалары,сондай ақ арабтарда исламның пайда болуы да белгіді бір рөл ойнады.Исламды тікелей уағыздаушылыр қозғалысының шындықты іздеушілері ханафизм болды.Олар рулық дінге қарсы шықты ж/е жалғыз рахман құдайына ғана бағынды.

Осыған байланысты Араб халифаты теократиялық мемлекет болды. Яғни теологиялық тұрғыда қалыптасты. Теологиялық (діни) теория мемлекет пен құқықтың пайда болуын құдайдың құдіретімен байланыстырады. Əрбір ірі дінде кұдайдың əрекеті деген діни-құқықтық қағидаларға негізделген.