8 Тақырып. Франция: іv Республикадан V Республикаға ауысу

Сұрақтар:

1. 1944-1946 жж. Франция үмітті жылдар IV Республика конституциясы және саяси партиялары.

2. IV Республиканы ішкі шиеленістерімен отарлық соғыстардан шыққан қиыншылықтары. Республиканың құлау себептері.

3. Шарль де Голль және президенттік Республика концепциясы. Психологиялық-саяси кескіні.

4. IV Республиканың конституциялық-құқықтық құрылымы.

5. Голлизмнің сыртқы саясаттағы басты концепциясы. «Ұлы мәртебелі Франция» және оның 1958-1969 жж. жүзеге асырылуы.

6. Голлизмнің экономикалық доктринасы.

7. Голлизмнің әлеуметтік ілімі: «үшінші жол», «еңбек пен капитал қайшылықтардың ассоциациясы», еңбеккерлерді өндірісті басқаруға қатыстыру тәжірибесі.

8. 1960 жж. Франциядағы саяси партиялар жүйесінің дамуы.

9. 1968 ж. «Қызыл мамыр» оқиғалары және Шарль де Голльдің қызметтен кетуі, тарихи орны.

Тапсырмалар

1. Тақырыпқа қатысты әдебиет библиографиясын құрастыру (ҚарМУ библиотекасында).

2. Шарль де Голль әскери естеліктерінің мазмұнын зерделеу.

3. Негізгі тізімдегі деректерді аннотациялау.

4. Оқу құралындағы М.В. Пономарев Т.3, 156-158) Францияның конституциялары мен саяси партиялық жүйесінің схемалық көшірмесін жасау.

5. IV Республикадағы үкіметтердің сандық тізімін жасау.

Негізгі әдебиет: 1-3,20,21,27,29,131,132,152,154

Қосымша әдебиет: 29,33,53,54,55,61,84,95,154

Әдістемелік нұсқау

Франциядағы уақытша үкімет (1944-1946 ж.ж) және IV Республиканың қалыптасу жағдайын түсіну үшін бұл елдің азат етілу ахуалын түсіну керек. Ол мынандай ерекшеліктер:

1) Буржуазиялық топтардан, үлкен тобының фашизмге берілуі және сатқын Виши режимімен байланысты болғандықтан, халық алдында масқаралануы.

2) Соғыс жылдарында үлкен ұлттық қарсыласу қозғалысы болғандығы және оған коммунистер мен социалистердің, жалпы рационалды демократиялық топтардың ықпал етуі.

3) Қырғиқабақ соғыстың басталып кетуі.

4) Азаттық қозғалыстың көсемі‑генерал Шарль де Голльдің ерекше позициясы.

Екінші жайт. IV Республика Франция елін тығырыққа ұшыратып, германдық фашизмнің жемтігіне айналдырған ІІІ Республика үлгісімен жасалғанын ұмытпау керек. Саяси тартыс пен бейберекетке толы ІІІ Республика ұлтты әлсіретіп, германдық оккупацияға ұшырағанын естен шығармау керек.

IV Республиканың тұрақсыздығын экономикалық қиыншылықтардан емес, әлеуметтік және саяси бейберекеттік жағдайдан, көппартиялық демократияның маңынан іздеу керек. Вьетнам және Алжир отарлық соғыс сәтсіздіктері‑жағдайды дағдарысқа тірегенін еске алу керек.

Генерал Шарль де Голльдің президенттік республика құру концепциясы, этатизм идеясы‑Францияның саяси тарихында бұрыннан болғанын, оның демократиялық тәртіпке қарсы еместігін ерекше атаған жөн. Өйткені кеңестік кезеңде шыққан әдебиетте оның авторитаризмің көбірек жазғаны есте болу керек. Бұл концепцияны терең талдап, V Республиканың саяси конституциялық мазмұнынан жақсы түсінуге болады.

Президент Шарль де Голль соғыс және одан кейінгі жылдарда төмендеген Францияның әлемдік позициясын, шоқтығын жоғарылату мақсатында, Францияның «ұлылық мәртебесін» көтеру үшін, тәуелсіз сыртқы саясат жүргізгенін, оның іске асыру үшін үлкен экономикалық және өндірістік, әскери жетістіктерді нысана ретінде алғанын нақтылы фактілермен баяндау керек.

Сонымен бірге, Шарль де Голль еңбекші бұқараны капитализмнің қанауынан азат ету мақсатында да елеулі концепция мен шаралар жүргізгенін зерделеген ләзім.

1968 ж. халық көтерілісі («қызыл мамыр») таптық шиеленістердің емес, реформа барысында туған қиыншылықтар мен ереуілшіл француз ұлтының дәстүрінен шыққан құйын екенін айта кету керек. Оған дәлел: оқиғалардың қантөгіссіз бәсеңдегені.

Соңында президент Шарль де Голльдің Франция тарихында өшпес із, дәстүр, үлкен бетбұрыс оқиғаларына жол салғанын атйқан жөн.