Жанры навуковай літаратуры Анатацыя

Анатацыя — гэта кароткая характарыстыка арыгінала, якая перадае змест у выглядзе пераліку асноўных пытанняў, а часам дае і крытычную ацэнку. Анатацыя павінна даць уяўленне аб: 1) характары арыгінала (навуковы артыкул, тэхнічнае апісанне, навукова-папулярная кніга); 2) яго будове (якія пытанні і ў якой паслядоўнасці разбіраюцца, да якіх вывадаў прыходзіць аўтар); 3) прызначэнні арыгінала (на каго разлічаны, які аб’ём, якасць выканання, абгрунтаванне, вывады).

Анатацыі бываюць трох відаў: інфарматыўная (больш поўная), індыкатыўная (больш скарочаная) і анатацыя, якая складаецца з аднаго сказа (анатацыя-бібліятэчная картка).

Анатацыя нагадвае сабой вельмі кароткі з усіх магчымых пераход галоўнага зместу першаснага дакумена, які складзены ў выніку кампрэсіі тэксту арыгінала і ў некалькіх радках дае ўяўленне пра яго тэматыку. Такім чынам, яна дае магчымасць сфарміраваць думку аб мэтазгоднасці больш дэталёвага азнаямлення з даддзеным матэрыялам.

Сярэдні аб’ем індыкатыўнай анатацыі — 30—40 слоў (3—4 сказы). Інфарматыўная, або апісальная, анатацыя ўключае ад 3 да 10 сказаў (60—100 слоў). Анатацыя, якая сумуе тэматычны змест тэксту, можа быць вельмі кароткай і складаецца з аднаго-двух сказаў.

Анатацыя нагадвае сабой кароткую даведку зместу зыходнага тэксту, пішацца з пазіцыі аўтара, які крытычна пераасэнсоўвае матэрыял, абагульняе і сціскае яго. Тэкст анатацыі складаецца пераважна з назыўных сказаў. Разам з агульнай характарыстыкай анатацыя можа ўключаць некаторыя дадатковыя звесткі пра крыніцу і яе аўтара.

Схема анатацыі

— Прозвішча, імя, імя па бацьку аўтара;

— Назва твора;

— Месца выдання, выдавецтва, год;

— Аб’ём (колькасць старонак, малюнкаў, табліц);

— Кароткі змест (пералік асноўных палажэнняў тэксту-крыніцы, можна па главах);

— Пытанні, разгледжаныя ў заключэнні і вывадах;

— Выкарыстанне ў тэксце літаратуры;

— Чытацкае назначэнне.

Лексічныя сродкі для напісання анатацыі

Структура тэксту: артыкул носіць назву (называецца, прысвечаны; нагадвае сабой аналіз, апісанне, выказванне, абзор, абагульненне), артыкул дзеліцца на (пачынаецца з; складаецца з; заканчваецца);

Агульная характарыстыка зместу: у артыкуле разглядаецца пытанне (гаворыцца; даследуецца; паказваецца; робіцца спроба даказаць; адзначаецца важнасць; звяртаецца ўвага; даюцца новыя звесткі; разглядаюцца даскусійныя пытанні; даказана);

Спасылка на аўтарскае выказванне: аўтар гаворыць (аналізуе, характарызуе; разглядае; указвае; адзначае; даказвае; прапаноўвае; супрацьпастаўляе; падкрэслівае; апісвае);

Праблематыка: ставіць (закранае; разглядае; асвятляе праблемы, пытанні; закранае наступныя праблем);

Паказ асобных палажэнняў: аўтар прыводзіць прыклад (цытату; факты; звесткі);

Вывад, заключэнне: аўтар прыходзіць да вываду (да заключэння; робіць вывад, заключэнне; у выніку, у заключэнне робіцца вывад, у заключэнне гаворыцца);

Значэнне: артыкул мае навуковае значэнне (уносіць пэўны ўклад у навуку, носіць навукова-папулярны характар, разлічаны на спецыялістаў, на шырокае кола чытачоў).

Практыкаванні:

1. Прачытайце ўзоры анатацыі (1—3) і вызначце іх від: індыкатыўны, інфарматыўны, бібліятэчная картка.

Анатацыя 1

П. Путро: «Экалогія — з’ява эканамічная» у часопісе «Родная прырода», 1995 г., № 1, ст. 26.

У артыкуле разглядаюцца эканамічныя пытанні, звязаныя з выкарыстаннем прыродных рэсурсаў. Асноўная ўвага звернута на працоўную дзейнасць чалавека на зямлі, нармаванне водаспажывання, стварэнне безадходнай вытворчасці. Рэалізацыя эфектыўных прырода-ахоўных функцый на аснове існуючага заканадаўства з’яўляецца актуальнай праблемай.

Артыкул носіць навукова-папулярны характар і разлічаны на шырокае коло чытачоў.

Анатацыя 2

Н. Ш. Крэмэр «Вышэйшая матэматыка для эканамічных спецыяльнасцей», Мінск, 1999 г., 247 ст.

Гэта кніга не толькі падручнік, але і паўнавартасны дапаможнік да рашэння задач. Асноўныя палажэнні даннага вучэбнага матэрыяла дапаўняюцца задачамі з рашэннямі для самастойнай работы, раскрываюць эканамічны сэнс матэматычных паняццяў.

Істотным адрозненнем падручніка з’яўляецца наяўнасць у ім побач з традыцыйнымі кантрольнымі заданнямі тэставых заданняў. Гэта дазваляе эфектыўна выкарыстоўваць падручнік пры прывядзенні кантрольных работ, тэставанні студэнтаў, прыёме залікаў і іспытаў, а таксама пры самакантроле.

Для студэнтаў і аспірантаў эканамічных вну, эканамістаў і асоб, якія займаюцца самаадукацыяй.

Анатацыя 3

А. Н. Вараб’ёў, Г. Л. Грамыка. Эканамічныя статыстыка. Падручнік. Для практычных работнікаў, а таксама студэнтаў, аспірантаў, выкладчыкаў эканамічных спецыяльнасцей.

2. Прачытайце тэкст «Якасці сапраўданага вучонага» (па К. І. Скрабіну) і выканайце заданні да яго.

Найбольш таленавітыя вучоныя адрозніваюцца шырокім кругаглядам і творчай ініцыятывай, маюць як сілу сінтэзу, так і пачуццё перспектывы, умеюць глядзець далёка ў будучыню. Гэта людзі вельмі вялікай працаздольнасці, моцнай волі, вялікага творчага подзвігу. Яны прынцыповыя аптымісты, вераць у сілу навуковага пазнання, здольныя не толькі марыць, але і дасягаць небывалага. Такіх людзей адносна мала, яны складаюць алмазны фонд чалавецтва.

Якія ж якасці павінен мець чалавек, які рыхтуе сябе да навукова-даследчай дзейнасці? Найперш неабходна самаахвярная, самаадданая любоў да навукі, да выбранай спецыяльнасці. Гэта любоў павінна быць пылкай, бескарыслівай, здольнай на пераадоленне ўсялякіх цяжкасцей і перашкод.

Неабходна таксама ўпэўненасць у правільнасці выбранага шляху. Гэта нараджае мэтанакіраванасць, якая дазваляе даседчыку не толькі бачычь аддаленую перспектыву працы, але і дакладна планаваць асобныя яе этапы.

Абавязковай якасцю вучонага з’яўляецца чэснасць. Гутарка ідзе не толькі пра плагіацтва — выкарыстанне і прысваенне сабе чужых прац, ідэй і фактаў. Амаральным з’яўляецца ўсякі неаб’ектыўны падыход да ацэнкі ўласных доследаў і назіранняў. Строгасць і аб’ектыўнасць у аналізе любых навуковых матэрыялаў і ў пабудове вывадаў з’яўляецца ўмовай, абавязковай для кожнага навуковага даследвання.

Навуковы работнік — і малады, і стары — павінен адрознівацца сціпласцю і самакрытычнасцю, паважаць думкі іншых. Адсутнасць гэтых якасцей параджае самаўлюблёнасць, пераацэнку сваіх магчымасцей.

Поспех у навуковай творчасці ў значнай ступені залежыць ад агульнай настроенасці чалавека. Аптымізм стымулюе волю, абвастрае ўспрыняцце і думку. Песімізм, наадварот, падаўляе эмоцыі, цягне не наперад, а назад. Вучоны павінен глядзець уперад, любіць жыццё, думаць перспектыўна, быць аптымістам.

І, нарэшце, адной з галоўных якасцей сапраўднага вучонага з’яўляецца працалюбівасць. Неабходна выпрацаваць у сабе цярпенне, вытрымку пры пастаноўцы любога навуковага эксперыменту, які звычайна патрабуе шматразовай праверкі, прыносіць няўдачы, часта звязаныя з недастатковым асваеннем методыкі.

Не супакойвацца на дасягнутым — гэты лозунг павінен быць галоўным у працы кожнага навукоўца.

Практыкаванні:

а) сфармулюйце асноўную думку тэксту;

б) выпішыце словы, якія характырызуюць якасці сапраўднага вучонага;

в) напішыце анатацыю тэкста. Падкрэсліце лексічныя сродкі, выкарыстаныя пры напісанні анатацыі.