- •Мазмүны
- •1.1. Жалпы мәліметтер 376
- •I бөлім. Кенорындар және пайдалы қазбалар
- •1.1. Негізгі үғымдар мен аныңтамалар
- •1.2. Кенорындарды игерудің кен-геологиялық жағдайлары
- •1.3. Кенорындарды игерудің гидрогеологиялық және инженерлік-геологиялық жағдайлары
- •II бөлім. Пайдалы қазба кенорындарының ж аралу жағдайлары мен генетикалық типтері
- •Кенорындардың генетикалық жіктелімі
- •Пайдалы қазба кенорындарының генетикалық жіктелімі
- •1.1. Кенорындардың жаралу жағдайлары мен орналасуын анықтайтын факторлар
- •1.2. Кен заттардың көзі мен олардың түзілу тәсілдері
- •Магмалың кенорындар
- •2.1. Жаралу жағдайлары
- •2.2. Кенорындарының типтері
- •3.1. Жаралу жағдайлары
- •3.2. Кенорындарының типтері
- •- Тасындылар; 2-10 - пегматит денесінің бел- демдері: 2 - блоктық кварц: 3 - ірі блоктық микроклин II: 4 - үсақ пластиналық альбит;
- •- Клевеландит-споду- мен; 7 - кварц-мусковит үялары; 10 - графика- лық кварц-микроклин;
- •- Сыйыстырушы таужыныстар
- •4 Тарау
- •4.1. Жаралу жағдайлары
- •4.2. Кенорындарының типтері
- •- Серициттелген;
- •5 Тарау
- •5.1. Жаралу жағдайлары
- •5.2. Кенорындарының типтері
- •6 Тарау
- •6.1. Жаралу жағдайлары
- •6.2. Кенорындардың типтері
- •7 Тарау
- •7.1. Жаралу жағдайлары
- •7.2. Кенорындарының типтері
- •Вулканогендік-шөгінді кенорындар қалай қалыптасады? Олардың жағдайларына, морфологиясы мен пайдалы қазбалар денелерінің қүрамына қандай ерекшеліктер тән?
- •Колчедан кенорындар жаралуының геологиялық жағдайлары мен заттық қүрамы қандай?
- •Қорғасын-мырыш жоне темір кенді вулканогендік- шөгінді кенорындардың сипаттамасы қандай?
- •8.1. Жаралу жағдайлары
- •8.2. Кенорындардың типтері
- •9 Тарау
- •9.1.Жаралу жағдайлары
- •9.2. Кенорындарының типтері
- •10 Тарау
- •10.1. Жаралу жағдайлары
- •10.2. Кенорындардың типтері
- •Ill бөлім. Пайдалы ңазбалар кенорындарының өнеркәсіптік типтері
- •1.3. Хром
- •1.7. Алюминий
- •1.9. Қалайы
- •1.10. Қорғасын мен мырыш
- •1.11. Сүрме мен сынап
- •1Лз. Платина тобының металдары
- •1.14. Уран
- •1.15. Бериллий Жалпы мәліметтер
- •1.16. Тантал мен ниобий Жалпы мәліметтер
- •1.17. Литий
- •1.18. Сирекжер элементтер
- •2.1. Бейметалл пайдалы қазбалардың жіктелімі
- •2.2. Асыл (әсемтас), әшекей және техникалық тастар
- •2.6. Тальк
- •3.1. Жалпы мәліметтер
- •3.2. Жанғыш қазбалар сапасының, қүрамының және қасиеттерінің негізгі көрсеткіштері
- •3.3. Көмірдің жіктелімі және негізгі пайдалану бағыттары
- •3.4. Көмір қабаттарының морфологиясы
- •3.6. Көмір кенорындарының жалпы сипаттамасы
- •IV бөлім. Пайдалы қазба кенорындарын барлау және геологиялық-өнеркәсіптік бағалау
- •1.1. Жалпы мәліметтер
- •1.2. Қатты пайдалы қазба кенорындарының қоры мен болжамдық ресурстарының жіктелімі
- •1.4. Пайдалы қазба кенорындарын барлау
- •2.1. Бағалаудың мәселелері
- •2.2. Кондициялар туралы түсінік
- •2.3. Кенорындардың өнеркәсіптік игеруге даярланғандығы
- •2.5. Пайдалы қазба кенорындарын компьютерлік модельдеу
1.1. Жалпы мәліметтер 376
1.2. Қатты пайдалы қазба кенорындарының қоры мен болжамдық ресурстарының жіктелімі 377
1.4. Пайдалы қазба кенорындарын барлау 389
Барлау мәселелері 389
Барлау принциптері 390
• • • • • • 393
Барлау жүйелері 404
Барлау үңғымаларының орналасуы 406
Сынамалаудың түрлері 412
Барлау үдерісіндегі гидрогеологиялық және инженерлік-геологиялық зерттеулер 428
Геологиялық қүжаттау 429
КЕНОРЫНДАРДЫ ГЕОЛОГИЯЛЫҚ- ӨНЕРКӘСІПТІК БАҒАЛАУ 433
2.1. Бағалаудың мәселелері 433
2.2. Кондициялар туралы түсінік 435
2.5. Пайдалы қазба кенорындарын компьютерлік модельдеу 449
Бақылау еүрақтары 452
Пайдалы қазбалар туралы ілімнің мәні
Жоғарыда айтылып өткендей, пайдалы қазба кенорындары туралы ілім кен ісінің практикалық мәселелерімен тығыз байланысты. Кенорындар геологиясын білуге олар- ды үтымды игеру де негізделеді. Осы себепті бүл пән эко- номикада үлкен мөнге ие.
Шын мәнінде, кез келген кенорын еңбек пен кен өнді- рісінің нысаны болып табылады. Пайдалы қазбалардың қоры, кен денелерінің жатые жағдайы мен морфология- сы кенорындарды ашу мен өндіру тәсілін таңдауда негізгі рөл атқарады. Аталған факторлармен қатар, пайдалы қазбалар мен оларды сыйыстырушы таужыныстар- дың қасиеті және қүрылысы, олардың тектоникалық бүзылғандығы мен жарықшақтылығы өндіріс жүйесін, минералдың шикізатты өндірудің технологиялық сүлба- сын, кен үңгімелерін жылжытудың бағыттарын, олар- ды қазу мен бекітудің тәсілдерін таңдауға эсер етіп, жер қойнауынан пайдалы қазбаларды айырып алудың то- лықтығын анықтайды.
Пайдалы ңазбалардың заттық қүрамы, қүрылымы мен бітімі өндірілген минералдық шикізатты өндеу тех- нологиясын таңдау үшін өте маңызды. Пайдалы қазбалардың кеңістікте таралу заңдылықтарын білу шикізатты өңдеу тиімділігін оны бөлектеп өндіру арқылы арттыру, пайдалы қазбаның сапасын өндіру кезінде ба- ғыттап қалыптастыру үшін қажет. Пайдалы қазбалардың жәнеоларды сыйыстырушы таужыныстардың қүра- мын, қүрылымы мен қасиеттерін, кенорындардың тек- тоникасын, гидрогеологиялық және инженерлік-геоло- гиялық жағдайларын түбегейлі зерттеу, минералдық шикізат өндірудің жаңа технологиялық тәсілдерін іздес- тіру мен енгізу үшін төтенше маңызды. Мысалы: жер астында балқыту (күкіртті), жерастылық шаймалау (мыс, уран, минералдық түздар), қатты жангыш қазбаларды жер астында газға айналдыру (көмір, жанғыш тақтатас), т.б.
Сонымен, пайдалы қазба кенорындарының жаралу жағдайлары мен өзгеруін білу және оларды физикалық- химиялық модельдеу болашақта жасанды кенорындар жасауға және оларды қалыптастыратын табиғи үде- рістерді басқаруға мүмкіндік береді.
Пайдалы қазбаларды зерттеу әдістері. Кенорындарды зерттеудің түпкі мақсаты олардың экономикалық мәнін анықтауға мүмкіндік беретін геологиялық-өнер- кәсіптік бағалау болып табылады. Бүл мақсатқа пайдалы қазба денелерінің геологиялық жатые жағдайлары мен морфологиясын, заттық қүрамы мен қүрылымдық-бі- тімдік ерекшеліктерін, кенорындардың генезисін анық- тау арқылығана жетугеболады. Пайдалы қазбаларды зерттеу әдістері далалық және зертханалық түрлерге бөлі- неді.
Далалық зерттеулер түтас кенорынның немесе оның жекелеген бөлікшелерінің геологиялық-қүрылымдық жағдайын анықтау, жатындардың пішінін, өлшемдерін, қүрылысы мен қүрамын бағалау, олардың таужыныстар- мен арақатынасын білу үшін жүргізіледі. Далалық зерт- теулер кезінде геофизикалық деректерді кең пайдала- ну арқылы түбегейлі геологиялық карталау орындала- ды.
Геологиялық барлау жүмыстарының негізінде кено- рындарға өнеркәсіптік баға беріледі, олардың гидрогео- логиялық және инженерлік-геологиялық жағдайлары анықталады.
Зертханалық зерттеулер пайдалы қазбалардың қүрамын, қүрылысы мен технологиялық қасиеттерін түбегейлі зерттеуге бағытталған. Кеннің заттық қүрамын үл- кейткіш микроскопты пайдалану арқылы минералогия- лық және петрографиялық зерттеулер бойынша нақты- лайды, химиялық қүрамын химиялық және спектрлік талдау жүргізіп анықтайды. Арнайы зерттеу әдістерін (рентген-қүрылымдық, термикалық, люминесценттік, т.б.) минералдардың қүрамы мен қүрылысын дәл диаг- ноздау үшін қолданады. Пайдалы қазбалардың технологиялық қасиеттерін бағалау физикалық-техникалық жәнефизикалық-химиялық сынақтар көмегімен жүргізіледі.
Жер қойнауындағы минералдық шикізаттың мөлше- рі мен сапасын бағалауда математикалық әдістер, олардың ішінде ықтималдықтар теориясы мен математикалық статистика, қазіргі компьютерлік технологиялар маңызды рөл атқарады.