- •Пәннің оқу-әдістемелік кешені «Бейорганикалық және органикалық химия»
- •Глоссарий
- •1.1 Химияның негізгі түсініктері
- •1.3 Газдардың негізгі заңдары
- •Кабдулкаримова к.К., Омарова н.М.,Абекова р.С. Жалпы химия курсы бойынша есептер мен жаттығулар. – Семей,2012 – 3-7 беттер.
- •Химияның негізгі стехиометриялық заңдарын қолдана білу;
- •Сонымен бірге заттың мөлшері «моль» деген ұғымды түсініп,
- •Газдардың заңдарын қолданып, олардың молярлық массаларын анықтауды білу қажет.
- •Омаров т.Т., Танашева м.Р. Бейорганикалық химия.Алматы: жшс рпбк «Дәуір», 2008. 5-26 беттер.
- •Кулажанов к.С., Сулейменова м.Ш. Неорганическая химия. Учебник для студентов специальностей 5в072700 и 5в072800, обучающихся по кредитной технологии/ Алматы: 2012. 17-28 стр.
- •1.Атомдағы электронның энергетикалық жағдайын сипаттайтын төрт квант сандарын;
- •2. Олардың өзара байланысын;
- •3.Атомдағы электрондардың энергетикалық орбитальдардың толтырылуы Паули принципі, Гунд және Клечковский ережелеріне сай жүретіндігін білу керек.
- •Модуль 3. Химиялық процестер жүруінің негізгі заңдылықтары
- •3.2 Гиббс энергиясы және химиялық реакциялар бағыты
- •1.Тура реакцияның жылу эффектісі кері таңбамен алынған кері реакцияның жылу эффектісіне тең.
- •2.Реакцияның жылу эффектісі оның нәтижесінде түзілген заттардың түзілу жылуларының (энтальпияларының) қосындысынан реакцияға қатысатын заттардың түзілу жылуларының қосындысын алып тастағанға тең:
- •4.2 . Гетерогенді және гомогенді жүйелердегі химиялық тепе-теңдік. Ле Шателье принципі .
- •Модуль 4. Ерітінділер. Электролиттер ерітіндісі
- •5.1 Ерітінділер. Ерітінділер концентрациясы. Заттар ерігіштігі
- •5.2 Күшті және әлсіз электролиттер. Сутектік көрсеткіш
- •6.2 Гидролиз түрлері. Гидролиз дәрежесі және константасы
- •Осы дәріс материалымен танысқан соң, мына мағлұматтарды :
- •Модуль 5. Тотығу-тотықсыздану реакциялары. Электродтық потенциалдар
- •7.2 Электрондық баланс әдісімен химиялық реакциялар теңдеулерін құру
- •7.3 Ттр жүруіне көптеген факторлар әсері
- •Осы дәріс материалымен танысқан соң, мына мағлұматтарды :
- •8. 2 Электр қозғаушы күш және оның өлшем бірлігі
- •Осы дәріс материалымен танысқан соң, мына мағлұматтарды :
- •Дәріс № 9. Электролиз. Катодтық және анодтық процестер.Электролиз заңдары. Коррозия және металдарды коррозиядан қорғау
- •9.2 Коррозияның негізгі түрлері. Коррозия активаторлары және ингибиторлары
- •Осы дәріс материалымен танысқан соң, мына мағлұматтарды :
- •Модуль 6. Химиялық байланыс. Комплексті қосылыстар
- •Осы дәріс материалымен танысқан соң, мына мағлұматтарды :
- •Фосфорды алу, қолданылуы, қосылыстары, қасиеттері
- •12.2 Жалпы сипаттамасы. Фосфорды алу. Фосфордың оттекті және сутекті қосылыстары,қасиеттері, алу. Фосфор қышқылы, қасиеттері, алу, тұздары, қасиеттері
- •Фосфордың металл еместермен қосылыстары
- •Фосфордың металлмен қосылыстары
- •13.2 Алу, қасиеттері, қолданылуы
- •13.3 Қосылыстары, алу, қасиеттері, қолданылуы
- •Оттекті қосылыстар
- •13.4 Халькогендердің жалпы сипаттамасы
- •13.5 Алу, қасиеттері, қолданылуы
- •13. 6 Қосылыстары, алу, қасиеттері, қолданылуы
- •1.Нұрақметов н.Н., Ташенов ә.К. Бейметалдар химиясы.Алматы: жшс рпбк «Дәуір», 2011. 127-223 беттер.
- •2.Кулажанов к.С., Сулейменова м.Ш. Неорганическая химия. Учебник для студентов специальностей 5в072700 и 5в072800, обучающихся по кредитной технологии/ Алматы: 2012. 209-226 стр.
- •3.Кабдулкаримова к.К., Омарова н.М.,Абекова р.С. Жалпы химия курсы бойынша есептер мен жаттығулар. – Семей,2012 – 112-127 беттер.
- •14.2 VII b топша элементтері . Элементтердің жалпы сипаттамасы. Марганецтің оттекті қосылыстары, ерекшеліктері. Рений қосылыстары, қасиеттері, қолданылуы
- •15.2 I b топша элементтері. Жа лпы сипаттамасы, электрондық формулалары. Тотығу дәрежелеріне байланысты қосылыстары. Комплекс қосылыстары, алу, қасиеттері
- •15.3 II b топша элементтері. Табиғатта кездесуі, алу .Элементтердің химиялық қасиеттері, қолданылуы. Қосылыстары, алу, қасиеттері . Комплексті қосылыстары, алу, қасиеттері
- •Осы дәрістер материалдарымен (элементтер химиясы) танысқан соң, мына мағлұматтарды :
- •1. Угай я.А. Неорганическая химия. - м.: Высш.Шк. , 1988. 334 – 349 с., 133 - 137 с.,119 – 125 с.
- •2.Кулажанов к.С., Сулейменова м.Ш. Неорганическая химия. Учебник для студентов специальностей 5в072700 и 5в072800, обучающихся по кредитной технологии/ Алматы: 2012. 209-226 стр.
- •3.Кабдулкаримова к.К., Омарова н.М.,Абекова р.С. Жалпы химия курсы бойынша есептер мен жаттығулар. – Семей,2012 – 138-157 беттер.
- •Үа топшасының элементтері (азот және фосфор)
- •Via(оттегі, күкірт) және viia(хлор, йод) топша элементтері
- •Периодтық жүйедегі vіі а топшасының элементтері (хлор, иод)
- •Тәжірибе №2. Темір (іі) қосылысының тотықсыздандырғыш қасиеті
- •Тәжірибе №3. Темір (ііі) қосылысының тотықтырғыш қасиеттері
- •Тәжірибе №4. Темір тұздарының гидролизі
- •Тәжірибе №5. Кобальт (іі) және никель (іі) гидроксидтері. Гидроксидтерді алу және олардың тотығуы
- •Тәжірибе №6. Кобальттің комплексті қосылыстары
- •Тәжірибе №7 марганец (іі) гидроксидін алу және оның қасиеттері
- •Тәжірибе №8 марганец (іі) қосылысының тотықсыздандырғыш қасиеті
- •Тәжірибе №9 марганец (үіі) қосылысының тотықтырғыш қасиеті
- •Тәжірибе № 10 марганец (іі) тұздарының гидролизі
- •Зертханалық сабақтың тқырыбы № 15 периодтық жүйедегі і в, іі в, уів топшаларының элементтері (мыс, мырыш, кадмий, хром, молибден) зертханалық сабаққа әдістемелік нұсқау
- •Тәжірибе №1: мыстың сұйытылған және концентрлі қышқылдармен әрекеттесуі
- •Тәжірибе №2 мыстың (іі) аз еритін тұздарын алу
- •Тәжірибе №3 мыстың комплексті қосылыстары
- •Тәжірибе №4 мырыш пен кадмий гидроксидтері және олардың қасиеттері
- •Тәжірибе №5 мырыш және кадмий тұздарының гидролизі
- •Тәжірибе №6 хром (ііі) гидроксидін алу және оның қасиеттері
- •Тәжірибе №7 хром (ііі) тұзының тотықсыздандырғыш қасиеттері
- •Тәжірибе №8 хроматтар мен дихроматтар
- •Тәжірибе №9 аз еритін хроматтар алу
- •Тәжірибе №10 хроматтардың тотықтырғыш қасиеттері
- •15.2 Сабақтан алған білімді тексеру сұрақтары
- •Студенттің өздік жұмысына (сөж) арналған тапсырмалар
- •Химиялық байланыстардың түрлері
- •Органикалық реакциялардың түрлері
- •Органикалық қосылыстардың классификациясы
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары
- •Органикалық химия зертханасында жұмыс орындаудың жалпы ережелері
- •Органикалық қосылыстардың сапалық анализі
- •Қаныққан көмірсутектер (алкандар) Қаныққан көмірсутектердің гомологтық қатары. Жалпы формуласы. Изомериясы. Номенклатурасы
- •Алкандарды алу
- •Физикалық қасиеттері
- •Химиялық қасиеттері. Қолданылуы
- •Қолданылуы
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары
- •Көмірсутектерді (алкандарды) алу және химиялық қасиеттері
- •Алкандар тақырыбына есептер мен жаттығулар
- •1. Изомерия және номенклатура
- •2. Химиялық қасиеттері
- •3. Алу әдістері
- •Қанықпаған көмірсутектер (алкендер) Этиленді көмірсутектердің гомологтық қатары. Жалпы формуласы. Изомериясы. Номенклатурасы
- •Химиялық қасиеттері. Қолданылуы
- •Алу жолдары. Физикалық қасиеттері
- •Физикалық қасиеттері
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары
- •Көмірсутектерді (алкендерді) алу және химиялық қасиеттері
- •Алкендер тақырыбына есептер мен жаттығулар
- •1. Изомерия және номенклатура
- •2. Химиялық қасиеттері
- •3. Алу әдістері
- •Қанықпаған көмірсутектер. Алкиндер (ацетилен көмірсутектері) Ацетилен көмірсутектерінің гомологтық қатары. Жалпы формуласы. Изомериясы. Номенклатурасы
- •Алу жолдары. Физикалық қасиеттері
- •Химиялық қасиеттері. Қолданылуы
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары
- •Көмірсутектерді (этиндерді) алу және химиялық қасиеттері
- •Алкиндер тақырыбына есептер мен жаттығулар
- •1. Изомериясы және номенклатурасы (атауы)
- •Химиялық қасиеттері
- •3. Алу әдістері
- •Қанықпаған көмірсутектер (алкадиендер) Алкадиен көмірсутектерінің гомологтық қатары. Жалпы формуласы. Изомериясы. Номенклатурасы
- •Дивинилді (бутадиен-1, 3) және изопренді алу
- •Физикалық және химиялық қасиеттері
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары
- •Алкадиендер тақырыбына есептер мен жаттығулар
- •1. Изомериясы және номенклатурасы (атауы)
- •Химиялық қасиеттері
- •Алу әдістері
- •Көмірсутектердің галоген туындылары Изомериясы. Номенклатурасы. Физикалық қасиеттері
- •Алу әдістері
- •Физикалық қасиеттері
- •Галоген туындыларының маңызды өкілдері
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары
- •Көмірсутектердің галоген туындыларын алу
- •Көмірсутектердің галогентуындылары тақырыбына есептер мен жаттығулар
- •1. Изомерия және номенклатура
- •2. Химиялық қасиеттері
- •3. Алу әдістері
- •Гидроксиқосылыстар және оның туындылары Гидроксиқосылыстардың жіктелуі. Изомериясы. Аталуы
- •Алу әдістері
- •Химиялық қасиеттері
- •Екі атомды спирттер (гликольдер)
- •Алу әдістері
- •Химиялық қасиеттері
- •Үш атомды спирттер
- •Спирттердің қасиеттерін зерттеу
- •Жай эфирлер Жай эфирлердің түзілуі. Оларды алу. Физикалық және химиялық қасиеттері. Қолданылуы
- •Алу әдістері
- •Физикалық және химиялық қасиеттері
- •Жай эфирлер алу және химиялық қасиеттері
- •Спирттер, жай эфирлер тақырыбына есептер мен жаттығулар
- •1. Изомерия және номенклатура
- •2. Химиялық қасиеттері
- •Оксоқосылыстар. Альдегидтер мен кетондар Альдегидтер мен кетондардың құрылысы, изомериясы, атауы
- •Қаныққан альдегидтер мен кетондар
- •Химиялық қасиеттері
- •Альдегидтер мен кетондарды алу. Қолданылуы
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары
- •Альдегидтер мен кетондардың қасиеттерін зерттеу
- •Альдегидтер мен кетондар тақырыбы бойынша есептер мен жаттығулар
- •1. Изомерия және номенклатура
- •2. Химиялық қасиеттері
- •3. Алу әдістері
- •Карбон қышқылдары және оның туындылары Қаныққан карбон қышқылдарының жіктелуі. Атауы
- •Қанықпаған бір негізді қышқылдар. Алу. Физикалық және химиялық қасиеттері
- •Қанықпаған және қаныққан екі негізді қышқылдар. Алу. Физикалық және химиялық қасиеттері
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары
- •Карбон қышқылдарының қасиетін зерттеу
- •Карбон қышқылдары тақырыбына есептер мен жаттығулар
- •1. Изомерия және номенклатура
- •2. Химиялық қасиеттері
- •3. Алу әдістері
- •Күрделі эфирлер. Майлар Күрделі эфирлердің түзілуі. Оларды алу. Физикалық және химиялық қасиеттері. Қолданылуы
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары
- •Күрделі эфирлер. Майлар тақырына есептер мен жаттығулар
- •1. Изомерия және номенклатура
- •2. Химиялық қасиеттері
- •3. Алу әдістері
- •Азотты органикалық қосылыстар. Нитроқосылыстар Жалпы формуласы. Изомериясы, жіктелуі, аталуы
- •Алу жолдары
- •Физикалық және химиялық қасиеттері
- •Қолданылуы
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары
- •Алифатты қатарының аминдері
- •Аминдерді алу, қолданылуы
- •Физикалық және химиялық қасиеттері
- •Нитрилдер және изоцианидтер Изомерия, атауы, алу, қасиеттері
- •Алу жолдары
- •Физикалық және химиялық қасиеттері
- •Амин қышқылдары
- •Амин қышқылдарының жіктелуі
- •Изомерия
- •Химиялық қасиеттері
- •Алу жолдары
- •Пептидтер және пептиттік байланыстар. Ақуыздар
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары
- •Амин қышқылдарының қасиетін зерттеу
- •Аминдер. Амин қышқылдары. Ақуыздар тақырыптарына есептер мен жаттығулар
- •1. Изомерия және номенклатура
- •2. Химиялық қасиеттері
- •3. Алу жолдары
- •4. Ақуыздар
- •Ароматты көмірсутектер (арендер) Бензолдың жалпы формуласы. Гомологтық қатары. Изомериясы және номенклатурасы (аталуы)
- •Химиялық қасиеттері
- •Бензол сақинасындағы бағытталу ережесі
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары
- •Бензол және оның гомологтарының қасиеттерін зерттеу
- •Ароматты көмірсутектер тақырыбына есептер мен жаттығулар
- •1. Изомерия және номенклатура
- •2. Химиялық қасиеттері
- •3. Бензол қатарының көмірсутектерін алу әдістері
- •Химиялық қасиеттері
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары
- •Бір атомды фенолдың қосылыстарын алу және қасиеттерін зерттеу
- •Фенолдар тақырыбына есептер мен жаттығулар
- •1. Изомерия және номенклатура
- •2. Химиялық қасиеттері
- •3.Фенолдарды алу әдістері
- •Ароматты аминдер Құрылысы. Номенклатура, изомерия
- •Алу әдістері
- •Физикалық және химиялық қасиеттері
- •Гетероциклді қосылыстар Жалпы сипаттамасы, физикалық және химиялық қасиеттері
- •Бес мүшелі гетероциклдер
- •Алты мүшелі гетероциклдер
- •Алу әдістері
- •Химиялық қасиеттері
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары
- •Гетероциклді қосылыстар тақырыбына есептер мен жаттығулар
- •Көмірсулар Жалпы мәліметтер, құрылысы
- •Моносахаридтер
- •Химиялық қасиеттері
- •Полисахаридтер, құрылысы. Физикалық және химиялық қасиеттері
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары
- •Көмірсулар. Моно-, ди -, полисахаридтердің химиялық қасиеттері
- •Көмірсулар тақырыбына есептер мен жаттығулар
- •Изомерия және номенклатура
- •2. Химиялық қасиеттері
- •3. Алу жолдары
- •Жоғары молекулалық қосылыстар Жалпы сипаттама
- •Полимерлерді алу әдістері
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары:
- •Органикалық қосылыстардың генетикалық байланысының кестесі
- •Алкандар қатарындағы изомерлер саны
- •Изомерлер түрі
- •Тақырыптарды қорытындылауға арналған есептер мен жаттығулар (тезаурус бойынша тексеру сұрақтары) Вариант 1
- •Вариант 3
- •Вариант 4
- •Вариант 5
- •Вариант 6
- •Вариант 7
- •Вариант 8
- •Вариант 9
- •Вариант 10
- •Вариант 11
- •Вариант 12
- •Вариант 13
Тәжірибе №6 хром (ііі) гидроксидін алу және оның қасиеттері
Пробиркаға 5-6 см3 хром (ІІІ) тұзын құйыңдар. Тұнба пайда болғанға дейін тамшылатып сілті ерітіндісін құйыңдар. Тұнба түсі қандай? Реакция теңдеуін жазыңдар. Пробиркадағы затты екіге бөліңдер, бір бөлігіне күкірт қышқылының ерітіндісін, бір бөлігіне тұнба ерігенге дейін сілті ерітіндісін құйыңдар. Алынған ерітінділердің түсін салыстырыңдар. Сілтінің артық мөлшерін құйғанда [Cr(OH)6]3- анионы түзіледі. Бұл реакциялар теңдеулерін жазыңдар. Хром (ІІІ) гидроксиді туралы қорытынды жасаңдар.
Тәжірибе №7 хром (ііі) тұзының тотықсыздандырғыш қасиеттері
Пробиркаға 2-3 см3 хром (ІІІ) тұзының ерітіндісін құйыңдар да оған тұнба ерігенге дейін сілті ерітіндісін құйыңдар. Алынған хромит ерітіндісін үш пробиркаға бөліңдер. Бір пробиркаға хлор суын, екінші пробиркаға бром суын, үшінші пробиркаға сутек пероксидін құйыңдар. Пробиркаларды су моншасында қыздырыңдар. Ерітінділер түсінің өзгергенін байқаңдар. Хромиттің хроматқа өтуінің (сілтілік ортада) реакция теңдеулерін жазыңдар.
Тәжірибе №8 хроматтар мен дихроматтар
а)Пробиркаға 3-4 тамшы калий хроматы мен 3-4 тамшы күкірт қышқылы ерітіндісін құйыңдар. Ерітінді түсінің өзгергенін байқаңдар. Реакция теңдеуін иондық түрде жазыңдар. б)Пробиркаға 3-4 тамшы дихромат ерітіндісін құйып оған бір-екі тамшы сілті ерітіндісін тамызыңдар. Ерітінді түсінің өзгергенін байқаңдар. Реакция теңдеуін иондық түрде жазыңдар.
Тәжірибе №9 аз еритін хроматтар алу
Үш пробиркаға 3-4 см3 калий хроматы ерітіндісін құйып, оған 2-3 тамшы ерітінділерді тамызыңдар: біріншісіне- барий хлоридін, екіншісіне- қорғасын нитратын, үшіншісіне- күміс нитратын. Тұнбалар түсін байқаңдар. Реакциялар теңдеуін иондық және молекулалық түрде жазыңдар.
Тәжірибе №10 хроматтардың тотықтырғыш қасиеттері
4-5 см3 калий дихроматы ерітіндісіне бір-екі тамшы күкірт қышқылын тамызып, оған 3-4 тамшы калий иодиді ерітіндісін құйыңдар. Ерітінді түсі өзгергенін байқаңдар. Пробиркаға бір тамшы крахмал тамызып, иодтың пайда болғанын дәлелдеңдер. Реакция теңдеуін жазыңдар.
15.2 Сабақтан алған білімді тексеру сұрақтары
1. Элементтер иондарының Cu(I), Cu(II), Zn(II), Cd(II) электрондық конфигурациясын көрсетіңдер.
Мына комплексті қосылыстардағы K2[ZnCl4], [Zn(H2O)4]Cl2, K2[Zn(OH)4], [Cu(NH3)4]+. а)ішкі және сыртқы сфераларды, комплекс-түзгіштерді, лигандаларды атаңдар; б)комплекстің зарядын, комплекс түзгіштің тотығу дәрежесін және координациялық санын анықтаңдар; в)қай қосылыс катионды комплекс, қайсысы аниондық комплекс. г)комплекс қосылыстарды атаңдар. 2. Мыс (ІІ) сульфатының, мырыш хлоридінің ерітінділері электролизге ұшырағанда электродтарда қандай процестер жүреді?
Сусыз мыс (ІІ) сульфаты ақ түсті кристалл зат, егер оны суда ерітсе, ерітінді көгереді. Бұл құбылысты қалай түсіндіруге болады? 3. Мырыш азот қышқыл тұзының, мыс (ІІ) хлоридінің гидролизін молекулалық және иондық түрде жазыңдар.
4.Мыстың, мырыштың, кадмийдің мына қышқылдармен а)сұйытылған және концентрлі тұз қышқылымен; б)сұйытылған және концентрлі күкірт қышқылымен; в)сұйытылған және концентрлі азот қышқылымен әрекеттесуінің теңдеулерін жазыңдар.
5.Мырыш гидроксидінің тұнба-ерітінді жүйесінің тепе-теңдігінің схемасын жазыңдар. Тепе-теңдік қышқыл не сілті құйғанда қалай ығысады?
6.Мырыш оксидінің көміртегі монооксидімен тотықсыздануының стандартты энтальпиясын есептеңдер (кесте пайдаланыңыздар).
